Νέο Σύμφωνο Μετανάστευσης σε ισχύ στην Ε.Ε.

Από σήμερα, 12 Ιουνίου 2026, τίθεται σε πλήρη εφαρμογή σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση το νέο Σύμφωνο για το Άσυλο και τη Μετανάστευση, ένα νομοθετικό πακέτο που φιλοδοξεί να αναμορφώσει ριζικά τον τρόπο διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών και των αιτημάτων ασύλου στην ήπειρο. Η Ελλάδα, ως χώρα πρώτης υποδοχής, έχει ήδη προχωρήσει στην ενσωμάτωση των νέων κανόνων, με το σχετικό νομοσχέδιο να εγκρίνεται από την Ολομέλεια της Βουλής στις 9 Ιουνίου, θέτοντας τις βάσεις για την εφαρμογή των νέων διαδικασιών ελέγχου, εξέτασης αιτήσεων και επιστροφών.

Τέσσερις Πυλώνες του Νέου Πλαισίου

Η ελληνική νομοθεσία που ενσωματώνει το νέο Σύμφωνο βασίζεται σε τέσσερις θεμελιώδεις άξονες. Πρώτον, την καθιέρωση υποχρεωτικών διαδικασιών προελέγχου (screening) στα εξωτερικά σύνορα, με την αξιοποίηση του αναβαθμισμένου συστήματος Eurodac για τη βιομετρική ταυτοποίηση. Δεύτερον, την επιτάχυνση της εξέτασης των αιτημάτων ασύλου μέσω αυστηρότερων χρονοδιαγραμμάτων και συνοριακών διαδικασιών. Τρίτον, την ενίσχυση του πλαισίου επιστροφών για όσους δεν δικαιούνται διεθνή προστασία. Τέταρτον, τη συνολική προσαρμογή της χώρας στο νέο ευρωπαϊκό μοντέλο, με έμφαση στην προστασία των συνόρων και τη στενότερη συνεργασία με ευρωπαϊκούς οργανισμούς όπως η Frontex και η EUAA.

Η Συζήτηση για τα Κέντρα Επιστροφής

Ένα από τα πλέον κρίσιμα και πολυσυζητημένα σημεία του νέου πλαισίου είναι η δημιουργία των λεγόμενων "return hubs", δηλαδή κέντρων επιστροφής σε τρίτες χώρες εκτός Ε.Ε. για πρόσωπα των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί τελεσίδικα. Σύμφωνα με δηλώσεις του υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνου Πλεύρη, η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά, μαζί με τη Γερμανία, τη Δανία, την Αυστρία και την Ολλανδία, σε μια κοινή πρωτοβουλία για την προώθηση αυτού του σχεδίου. Παράλληλα, βρίσκονται σε εξέλιξη διπλωματικές επαφές με τρίτες χώρες για την υπογραφή των πρώτων σχετικών συμφωνιών, με στόχο τη δημιουργία ενός λειτουργικού μηχανισμού επιστροφών.

Πρόοδος και Εκκρεμότητες σε Ευρωπαϊκό Επίπεδο

Σύμφωνα με έκθεση προόδου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που δημοσιεύθηκε στις αρχές Μαΐου, τα κράτη-μέλη έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο στην εφαρμογή του Συμφώνου. Οι βασικοί πυλώνες του νέου συστήματος έχουν τεθεί σε τροχιά λειτουργίας, ωστόσο η Επιτροπή επισημαίνει ότι απαιτούνται περαιτέρω προσπάθειες για την ολοκλήρωση όλων των απαραίτητων στοιχείων πριν από την πλήρη επιχειρησιακή εφαρμογή. Το Σύμφωνο, το οποίο υιοθετήθηκε τον Μάιο του 2024, περιλαμβάνει δέκα αλληλένδετες νομοθετικές πράξεις και εισάγει ένα κοινό ευρωπαϊκό σύστημα με ισχυρότερη προστασία των εξωτερικών συνόρων, νέες διαδικασίες ασύλου και μηχανισμούς που επιδιώκουν να εξισορροπήσουν την αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών-μελών με την ανάληψη ευθύνης για τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών.

Η έκθεση καταγράφει πρόοδο σε όλα τα βασικά πεδία, με τα περισσότερα κράτη-μέλη να βρίσκονται εντός χρονοδιαγράμματος για την προσαρμογή της εθνικής νομοθεσίας τους. Παράλληλα, έχουν ενισχυθεί οι δυνατότητες για τη διαχείριση μεταφορών αιτούντων άσυλο και για την υλοποίηση των υποχρεώσεων αλληλεγγύης. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Επιτροπή χαρακτηρίζει ως καθοριστικό βήμα την απόφαση του Συμβουλίου για τη δημιουργία της πρώτης ετήσιας "δεξαμενής αλληλεγγύης" (Annual Solidarity Pool), η οποία αποτελεί βασικό εργαλείο του νέου μηχανισμού κατανομής ευθυνών.

Παρά τη συνολική πρόοδο, η Κομισιόν επισημαίνει ότι παραμένουν σημαντικές εκκρεμότητες. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ολοκλήρωση και δοκιμή του νέου συστήματος Eurodac, στη δημιουργία των αναγκαίων υποδομών για τις διαδικασίες ελέγχου, στην εφαρμογή μέτρων για την αποτροπή δευτερογενών μετακινήσεων και διαφυγών, καθώς και στην πλήρη ενεργοποίηση των νέων κανόνων ευθύνης και μεταφορών. Η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η αποτελεσματική λειτουργία του μηχανισμού αλληλεγγύης αποτελεί προϋπόθεση για την επιτυχία του νέου συστήματος.

Στο πλαίσιο της υποστήριξης της μετάβασης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνεργάζεται στενά με τα κράτη-μέλη και τους αρμόδιους ευρωπαϊκούς οργανισμούς, όπως η Υπηρεσία Ασύλου της Ε.Ε. (EUAA), η eu-LISA, η Frontex, η Europol και ο Οργανισμός Θεμελιωδών Δικαιωμάτων (FRA). Παράλληλα, έχει διαθέσει χρηματοδότηση ύψους 3 δισ. ευρώ για την εφαρμογή του Συμφώνου και τη στήριξη της προσωρινής προστασίας των εκτοπισμένων από την Ουκρανία.

Η Νέα Φάση Εφαρμογής

Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η έναρξη εφαρμογής του Συμφώνου στις 12 Ιουνίου δεν σηματοδοτεί την ολοκλήρωση της διαδικασίας, αλλά την έναρξη μιας νέας φάσης. Τα κράτη-μέλη, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί και οι οργανισμοί της Ένωσης θα συνεχίσουν να εργάζονται για την πλήρη επιχειρησιακή λειτουργία του νέου συστήματος. Στο πλαίσιο αυτό, τον Οκτώβριο του 2026 η Επιτροπή θα εγκαινιάσει τον δεύτερο ετήσιο κύκλο αξιολόγησης της μεταναστευτικής πολιτικής, με τη δημοσίευση νέας ετήσιας έκθεσης για την κατάσταση του ασύλου και της μετανάστευσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.