Νέο Σύμφωνο Μετανάστευσης: Τι αλλάζει από 12 Ιουνίου

Από σήμερα, 12 Ιουνίου 2026, τίθεται σε πλήρη εφαρμογή σε όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης το νέο Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου. Πρόκειται για ένα ενιαίο ευρωπαϊκό πλαίσιο που φιλοδοξεί να αλλάξει ριζικά τον τρόπο διαχείρισης της μετανάστευσης, από την εξέταση αιτημάτων ασύλου και την προστασία των εξωτερικών συνόρων, έως την ενίσχυση των διαδικασιών επιστροφής. Το νέο Σύμφωνο, το οποίο ψηφίστηκε από τη Νέα Δημοκρατία, εισάγει αυστηρότερους ελέγχους, ταχύτερες διαδικασίες και έναν υποχρεωτικό μηχανισμό ευρωπαϊκής αλληλεγγύης για τη στήριξη των κρατών πρώτης γραμμής, όπως η Ελλάδα.

Υποχρεωτικός προκαταρκτικός έλεγχος (screening)

Μία από τις σημαντικότερες καινοτομίες είναι η καθιέρωση του υποχρεωτικού αρχικού ελέγχου, γνωστού ως screening. Αυτή η διαδικασία εφαρμόζεται σε όλους όσοι εισέρχονται παράνομα στην επικράτεια, ανεξάρτητα από το αν προτίθενται να υποβάλουν αίτημα ασύλου. Περιλαμβάνει διαδικασίες ταυτοποίησης, υγειονομικού ελέγχου και εκτεταμένου ελέγχου ασφαλείας, με στόχο την άμεση αξιολόγηση του προφίλ κάθε εισερχόμενου. Η διαδικασία αυτή ολοκληρώνεται εντός επτά ημερών στα σύνορα και εντός τριών ημερών στην ενδοχώρα, παρέχοντας ένα γρήγορο και αποτελεσματικό φίλτρο.

Ταχείες διαδικασίες ασύλου και επιστροφών

Μετά την ολοκλήρωση του screening, ο υπήκοος τρίτης χώρας οδηγείται είτε σε διαδικασία ασύλου, είτε σε διαδικασία επιστροφής, είτε σε διαδικασία μετεγκατάστασης. Στις ταχείες διαδικασίες ασύλου στα σύνορα υπάγονται κυρίως πρόσωπα που προέρχονται από χώρες με χαμηλά ποσοστά αναγνώρισης ασύλου ή εκείνα που επιχειρούν να παραπλανήσουν τις αρχές. Αυτές οι διαδικασίες ολοκληρώνονται υποχρεωτικά εντός δώδεκα εβδομάδων, κατά τη διάρκεια των οποίων ο αιτών δεν θεωρείται ότι έχει εισέλθει τυπικά στη χώρα, δεν έχει πρόσβαση στην αγορά εργασίας και τελεί υπό κράτηση ή αυστηρό περιορισμό. Αντίθετα, οι αιτούντες με ισχυρό προσφυγικό προφίλ υπάγονται στην κανονική διαδικασία, εισέρχονται νόμιμα και απολαμβάνουν πλήρη δικαιώματα.

Ευρωπαϊκή αλληλεγγύη και το τέλος του Δουβλίνου

Η Ελλάδα αποκτά θεσμοθετημένη ευρωπαϊκή στήριξη μέσω μετεγκαταστάσεων, χρηματοδότησης και επιχειρησιακής βοήθειας, ώστε να μην αντιμετωπίζει μόνη της τις αυξημένες μεταναστευτικές πιέσεις. Μέσα από συμφωνίες με χώρες δευτερογενών ροών, όπως η Γερμανία, η Γαλλία, το Βέλγιο και η Ολλανδία, διαγράφονται όλες οι εκκρεμείς περιπτώσεις επιστροφών έως την έναρξη εφαρμογής του νέου Συμφώνου. Από τις 13 Ιουνίου, η χώρα μηδενίζει το βάρος παλαιών υποθέσεων και θωρακίζεται έναντι μελλοντικών πιέσεων.

Κέντρα επιστροφών και ασφαλείς χώρες

Το νέο πλαίσιο προβλέπει τη δημιουργία κέντρων επιστροφών (return hubs) εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου θα μεταφέρονται υπήκοοι τρίτων χωρών με απορριφθείσα αίτηση ασύλου. Η Ελλάδα συμμετέχει με τη Γερμανία, την Ολλανδία, την Αυστρία και τη Δανία σε αυτή την πρωτοβουλία, με στόχο τη σύναψη συμφωνιών με αφρικανικές χώρες εντός του 2026 και λειτουργία από το 2027. Παράλληλα, ενισχύεται η έννοια των ασφαλών χωρών καταγωγής, όπως η Αίγυπτος, το Πακιστάν και το Μπαγκλαντές, για τις οποίες οι αιτήσεις ασύλου εξετάζονται με ταχύτερες διαδικασίες, καθώς τεκμαίρεται ότι δεν υφίσταται γενικευμένος κίνδυνος δίωξης.