Νέος αναπτυξιακός νόμος: Ενισχύσεις, ταχύτερες αδειοδοτήσεις και στήριξη για τις παραμεθόριες περιοχές

Ο νέος αναπτυξιακός νόμος που βρίσκεται υπό κατάρτιση περιλαμβάνει μια σειρά σημαντικών παρεμβάσεων και μεταρρυθμίσεων, με στόχο την τόνωση της επιχειρηματικότητας, την επιτάχυνση των επενδύσεων και την ουσιαστική στήριξη περιοχών που αντιμετωπίζουν αυξημένες προκλήσεις. Μεταξύ των βασικών προβλέψεων συγκαταλέγεται η θέσπιση νέων καθεστώτων ενίσχυσης, που θα παρέχουν στοχευμένα κίνητρα σε επιχειρήσεις ανάλογα με τη γεωγραφική τους θέση, τη δραστηριότητά τους και τη συμβολή τους στην τοπική οικονομία. Εισάγεται επίσης μηχανισμός ταχείας αδειοδότησης για στρατηγικές επενδύσεις και έργα που μπορούν να λειτουργήσουν ως μοχλός ανάπτυξης, περιορίζοντας δραστικά τον χρόνο που απαιτείται για την έναρξη και υλοποίησή τους. Παράλληλα, σχεδιάζεται η αναβάθμιση της διαδικασίας αξιολόγησης και ελέγχου των επενδυτικών σχεδίων, με στόχο τη διαφάνεια, την αποτελεσματικότητα και την αποφυγή καθυστερήσεων. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις παραμεθόριες περιφερειακές ενότητες, καθώς και σε περιοχές που πλήττονται από έντονα οικονομικά και δημογραφικά προβλήματα, για τις οποίες προβλέπεται ειδικό πλαίσιο ενίσχυσης και στήριξης, προκειμένου να μειωθούν οι ανισότητες και να ενισχυθεί η κοινωνική και περιφερειακή συνοχή.

Ολοκληρώθηκε την προηγούμενη εβδομάδα η δημόσια διαβούλευση για το νέο αναπτυξιακό νομοσχέδιο, με το Υπουργείο Ανάπτυξης να στοχεύει στην έναρξη υποβολής αιτήσεων από τα τέλη Μαΐου ή τις αρχές Ιουνίου. Το σχέδιο νόμου φέρνει σαρωτικές αλλαγές στον τρόπο στήριξης των επενδύσεων, ωστόσο δεν λείπουν οι αντιδράσεις. Ο ΣΕΒ, ο ΣΕΤΕ και η ΠΟΞ έχουν εκφράσει ενστάσεις σε επιμέρους διατάξεις και ζητούν διορθώσεις, με την κυβέρνηση να εξετάζει αν και ποιες από τις προτάσεις αυτές θα ενσωματωθούν στην τελική μορφή του νομοσχεδίου «Βιώσιμη ανάπτυξη, παραγωγικός μετασχηματισμός της ελληνικής οικονομίας – Τροποποίηση διατάξεων του αναπτυξιακού νόμου 4887/2022 – Ελλάδα Ισχυρή Ανάπτυξη». Το νέο πλαίσιο αυξάνει τα ανώτατα όρια ενίσχυσης από τα 10 στα 20 εκατ. ευρώ για μεμονωμένες επιχειρήσεις και από τα 30 στα 50 εκατ. ευρώ για συνεργαζόμενες ή συνδεδεμένες επιχειρήσεις, με δυνατότητα προσαύξησης 50% όταν πρόκειται για φορολογική απαλλαγή. Ως ενίσχυση θεωρείται το ποσό που εγκρίνεται με την απόφαση υπαγωγής κάθε επενδυτικού σχεδίου.

Προβλέπονται πέντε βασικές μορφές ενίσχυσης: η φορολογική απαλλαγή, δηλαδή η απαλλαγή από την καταβολή φόρου εισοδήματος επί των κερδών, η επιχορήγηση για κάλυψη επενδυτικών δαπανών, η επιδότηση χρηματοδοτικής μίσθωσης για απόκτηση εξοπλισμού, η επιδότηση μισθολογικού κόστους για νέες θέσεις εργασίας, και η χρηματοδότηση επιχειρηματικού κινδύνου μέσω επιδότησης επιτοκίου ή εξόδων ασφάλισης δανείων υψηλού ρίσκου για συγκεκριμένα θεματικά καθεστώτα. Παράλληλα, θεσπίζεται κίνητρο ταχείας αδειοδότησης για μεγάλες επενδύσεις και για τις λεγόμενες «Περιοχές Ειδικής Ενίσχυσης», με προθεσμία δύο μηνών για την έκδοση αδειών και τριών για την έγκριση περιβαλλοντικών όρων.

Το νομοσχέδιο ενισχύει επιπλέον τα εργαλεία χρηματοδότησης των επιχειρήσεων. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις που υπάγονται στο καθεστώς μεγάλων επενδύσεων μπορούν να εξασφαλίσουν δάνεια – είτε βραχυπρόθεσμα έναντι της επιχορήγησης είτε μακροπρόθεσμα για την υλοποίηση της επένδυσης – με εγγύηση από το Ταμείο Εγγυοδοσίας DeLFI GF ή άλλα εργαλεία της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας. Παράλληλα, μεγάλα επενδυτικά σχέδια, ανεξαρτήτως μεγέθους επιχείρησης, έχουν τη δυνατότητα να υποβάλουν αίτηση χρηματοδότησης από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων με την εγγύηση του ελληνικού κράτους.

Τέλος, στο νέο αναπτυξιακό καθορίζονται δώδεκα θεματικά καθεστώτα κρατικών ενισχύσεων, έναντι δεκατριών του προηγούμενου νόμου, καθώς το καθεστώς «Έρευνα και Εφαρμοσμένη Καινοτομία» καταργείται και οι δράσεις του ενσωματώνονται στο καθεστώς «Σύγχρονες τεχνολογίες». Οι αλλαγές συνιστούν επανεκκίνηση της αναπτυξιακής στρατηγικής της χώρας, με αιχμή την αποκέντρωση της ανάπτυξης, τη στήριξη της καινοτομίας και την προσέλκυση επενδύσεων μέσα από ένα πιο ευέλικτο, ταχύτερο και στοχευμένο σύστημα κινήτρων.

Με στόχο την τόνωση της επιχειρηματικότητας και την προσέλκυση νέων επενδύσεων, το υπό διαμόρφωση αναπτυξιακό νομοσχέδιο διαμορφώνει ένα πλήρες πλέγμα ενισχύσεων και θεματικών καθεστώτων. Συνολικά προβλέπονται δώδεκα καθεστώτα κρατικών ενισχύσεων: Σύγχρονες τεχνολογίες, Πράσινη μετάβαση – Περιβαλλοντική αναβάθμιση επιχειρήσεων, Κοινωνική επιχειρηματικότητα και χειροτεχνία, Περιοχές ειδικής ενίσχυσης, Αγροδιατροφή – Πρωτογενής παραγωγή και μεταποίηση, Μεταποίηση – Εφοδιαστική αλυσίδα, Επιχειρηματική εξωστρέφεια, Ενίσχυση τουριστικών επενδύσεων, Εναλλακτικές μορφές τουρισμού, Μεγάλες επενδύσεις, Ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας και Επιχειρηματικότητα 360°.

Οι επιλέξιμες επενδύσεις καλύπτουν τη δημιουργία νέων εγκαταστάσεων, την επέκταση υφιστάμενης παραγωγικής ικανότητας, τη διαφοροποίηση της παραγωγής, την πλήρη αλλαγή παραγωγικής διαδικασίας και την εξαγορά στοιχείων ενεργητικού από κλειστές ή υπό κατάρρευση εγκαταστάσεις. Η εξαγορά μετοχών εξαιρείται ρητά από τις επιδοτούμενες δαπάνες. Στρατηγικός προσανατολισμός του νομοσχεδίου είναι η ενίσχυση περιοχών με έντονα οικονομικά και δημογραφικά προβλήματα, όπως παραμεθόριες περιοχές, περιφέρειες με κατά κεφαλή ΑΕΠ κάτω του 70% του εθνικού μέσου και περιοχές με πληθυσμιακή συρρίκνωση ή φυσικές καταστροφές.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και σε επενδύσεις με αναπτυξιακό και περιβαλλοντικό αντίκτυπο. Επιδοτούνται δαπάνες για καινοτομία, ενεργειακή απόδοση (εκτός κτιριακών παρεμβάσεων), αποδοτική χρήση φυσικών πόρων, κυκλική οικονομία, Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, αποκατάσταση οικοσυστημάτων, προστασία της βιοποικιλότητας, αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, επαγγελματική κατάρτιση, τηλεθέρμανση/τηλεψύξη, καθώς και η πρόσληψη ατόμων σε μειονεκτική θέση ή με αναπηρία.

Το νομοσχέδιο ορίζει ως απαραίτητη την καταβολή παραβόλου σε διάφορα στάδια. Κατά την υποβολή αίτησης υπαγωγής απαιτείται παράβολο 0,001‰ του επιλέξιμου κόστους με κατώτατο όριο τα 300 ευρώ. Αντίστοιχο παράβολο προβλέπεται για τον έλεγχο υλοποίησης επενδυτικών σχεδίων. Στο 0,5‰ ορίζεται το παράβολο για ελέγχους στο 50% ή 65% της υλοποίησης, ενώ για αιτήματα τροποποιήσεων ανέρχεται στο 0,7‰, πάντα με κατώτερο ποσό τα 300 ευρώ. Σημειώνεται ότι δεν επιστρέφονται τα παράβολα και ότι δεν απαιτείται παράβολο για το καθεστώς «Κοινωνική επιχειρηματικότητα και χειροτεχνία».

Ωστόσο, οι αντιδράσεις από φορείς όπως ο ΣΕΒ, ο ΣΕΤΕ και η ΠΟΞ είναι έντονες σε συγκεκριμένες διατάξεις. Ο πρόεδρος του ΣΕΒ, Σπύρος Θεοδωρόπουλος, δήλωσε ότι, παρά τις καλές προθέσεις και τη σοβαρή προσπάθεια, το νομοσχέδιο παραμένει σε επίπεδο πλαισίου και οι ουσιαστικοί όροι θα κριθούν από την εξειδίκευση των καθεστώτων ενίσχυσης. Η κυβέρνηση αναμένεται να εξετάσει προσεκτικά τις παρατηρήσεις που έχουν κατατεθεί ενόψει της τελικής διαμόρφωσης του νομοσχεδίου, το οποίο φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως εργαλείο επανεκκίνησης της ελληνικής οικονομίας με σύγχρονους, αποκεντρωμένους και πράσινους όρους.

Σπύρος Θεοδωρόπουλος, πρόεδρος του ΣΕΒ

Κριτική σε κομβικά σημεία του νέου αναπτυξιακού νόμου ασκούν οι παραγωγικοί φορείς, με τον ΣΕΒ να ζητά αντικατάσταση του κριτηρίου των θέσεων εργασίας με δείκτες παραγωγικότητας. Όπως υποστήριξε ο πρόεδρος του Συνδέσμου, Σπύρος Θεοδωρόπουλος, το κριτήριο της απασχόλησης μπορεί να έχει νόημα για παραμεθόριες περιοχές, όμως οι σύγχρονες επενδύσεις – που συχνά στηρίζονται στον αυτοματισμό – πρέπει να στοχεύουν κυρίως στην αύξηση της παραγωγικότητας και όχι απαραίτητα στη δημιουργία περισσότερων θέσεων εργασίας.

Παράλληλα, εξέφρασε προβληματισμό για τη μεταφορά της διαδικασίας αξιολόγησης και υπαγωγής επενδύσεων ξανά στο κράτος, υποστηρίζοντας ότι η πρόοδος που είχε γίνει μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης κινδυνεύει να χαθεί εξαιτίας της επιστροφής σε χρονοβόρες, κρατικοκεντρικές διαδικασίες. Επισήμανε ότι ο περιορισμένος αριθμός δημοσίων υπαλλήλων δεν επαρκεί για να καλύψει τις απαιτήσεις του όγκου αιτήσεων, δίνοντας ως ενδεικτικό παράδειγμα το καθεστώς της βιομηχανίας, το οποίο ξεκίνησε τον Μάρτιο του 2023 αλλά χρειάστηκαν σχεδόν δύο χρόνια για να ενημερωθούν οι πρώτες επιχειρήσεις – καθυστέρηση 22 μηνών.

Αιχμές αφήνει και ο τουριστικός τομέας. Ο πρόεδρος του ΣΕΤΕ, Γιάννης Παράσχης, σε επιστολή του προς την κυβέρνηση σημειώνει ότι το σχέδιο νόμου παραγνωρίζει τον τουρισμό, καθώς δεν γίνεται καμία αναφορά σε αυτόν στο άρθρο 3. Όπως υποστηρίζει, η απουσία του τουρισμού από το νέο παραγωγικό μοντέλο που προωθείται συνιστά ουσιαστική υπονόμευση ενός κλάδου που έχει στρατηγική σημασία για την ελληνική οικονομία, απασχολεί χιλιάδες εργαζόμενους και συμβάλλει καθοριστικά στο ΑΕΠ της χώρας.

Οι ενστάσεις αυτές αποτυπώνουν τη σύγκρουση δύο προσεγγίσεων: από τη μία, η πρόθεση του κράτους για ένα στοχευμένο και ελεγχόμενο σύστημα ενισχύσεων, και από την άλλη, η ανάγκη των παραγωγικών φορέων για ευελιξία, ταχύτητα και ρεαλιστικά κριτήρια που συνάδουν με τις τεχνολογικές εξελίξεις και τις πραγματικές ανάγκες της αγοράς. Πλέον μένει να φανεί αν και πώς η κυβέρνηση θα προσαρμόσει το τελικό σχέδιο του νόμου στις παρατηρήσεις αυτές, διατηρώντας την ισορροπία μεταξύ ελέγχου και αποτελεσματικότητας.

Γιάννης Παράσχης, πρόεδρος ΣΕΤΕ

Στο στόχαστρο των τουριστικών φορέων βρίσκεται ο νέος αναπτυξιακός νόμος, καθώς εκφράζονται έντονες ενστάσεις για την απουσία ρητής ενσωμάτωσης του τουρισμού στο νέο παραγωγικό μοντέλο που προωθεί η κυβέρνηση. Ο πρόεδρος του ΣΕΤΕ, Γιάννης Παράσχης, σε επιστολή του προς τους αρμόδιους υπουργούς επισημαίνει ότι το άρθρο 3 του σχεδίου νόμου δεν κάνει καμία αναφορά στον τουρισμό, παραγνωρίζοντας – όπως αναφέρει – το πολλαπλασιαστικό αποτύπωμα που μπορεί να έχει η βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη στην ελληνική οικονομία. Τονίζει ότι στο προηγούμενο θεσμικό πλαίσιο υπήρχε ρητή αναφορά στην ανάγκη ενίσχυσης του τουρισμού και της ανταγωνιστικότητάς του, κάτι που θεωρεί απαραίτητο να διατηρηθεί για λόγους συνέπειας, διαφάνειας και στρατηγικής σαφήνειας.

Ο ΣΕΤΕ προτείνει σειρά βελτιώσεων για την ενίσχυση του τουριστικού τομέα, όπως: ειδικές πρόνοιες για μικρές και μεσαίες τουριστικές επιχειρήσεις σε νησιά και ορεινές περιοχές, ενίσχυση βιώσιμων και θεματικών μορφών τουρισμού όπως αγροτουρισμός και οικοτουρισμός, ευελιξία στις επιλέξιμες δαπάνες με κάλυψη κόστους για ψηφιακή αναβάθμιση και εκπαίδευση προσωπικού, καθώς και κίνητρα για επενδύσεις που επιμηκύνουν την τουριστική περίοδο μέσω νέων υποδομών όπως συνεδριακά κέντρα και εγκαταστάσεις ευεξίας. Ζητεί επίσης fast track διαδικασίες για μικρές και μεσαίες τουριστικές επενδύσεις και την ένταξη του τουριστικού τομέα στο καθεστώς ενίσχυσης για ειδικές περιοχές.

Στο ίδιο μήκος κύματος και η Πανελλήνια Ομοσπονδία Ξενοδόχων, με τον πρόεδρό της Γιάννη Χατζή να επισημαίνει ότι δεν μπορεί να υπάρξει σοβαρό παραγωγικό μοντέλο χωρίς την παρουσία του τουρισμού στον αναπτυξιακό σχεδιασμό. Υπογραμμίζει τον καθοριστικό ρόλο του τουρισμού στην οικονομία, την περιφερειακή ανάπτυξη και τη διασύνδεση με κρίσιμους κλάδους όπως η εστίαση, οι μεταφορές και οι κατασκευές. Με δεδομένο ότι έχει περάσει ενάμισης χρόνος χωρίς νέα προκήρυξη για το καθεστώς τουριστικών επενδύσεων, ζητείται η ανακατανομή των πόρων με αύξηση κονδυλίων για επιχορηγήσεις, ώστε να ενταχθούν ώριμα επενδυτικά σχέδια που έχουν απορριφθεί λόγω έλλειψης χρηματοδότησης. Επίσης, ζητείται επίσπευση της νέας προκήρυξης για την ενεργοποίηση του συγκεκριμένου καθεστώτος.

Οι παρεμβάσεις του ΣΕΤΕ και της ΠΟΞ επισημαίνουν την ανάγκη στρατηγικής ενσωμάτωσης του τουρισμού στο νέο μοντέλο ανάπτυξης, επισημαίνοντας τον κίνδυνο να μείνει εκτός ένας τομέας που ιστορικά στηρίζει την ελληνική οικονομία, δημιουργεί θέσεις εργασίας και ενισχύει την περιφερειακή συνοχή. Το ερώτημα πλέον είναι αν και πώς η κυβέρνηση θα ανταποκριθεί στις πιέσεις και τις τεκμηριωμένες προτάσεις των τουριστικών φορέων.