Η αναβίωση του ιστορικού Σιδηροδρόμου Χετζάζ επανέρχεται δυναμικά στο περιφερειακό προσκήνιο, καθώς η πρόσφατη τριμερής συνεννόηση ανάμεσα στην Τουρκία, τη Συρία και την Ιορδανία δίνει νέα ώθηση σε ένα έργο που ξεπερνά κατά πολύ τα στενά όρια των μεταφορών και αγγίζει πλέον ευρύτερες γεωπολιτικές ισορροπίες.
Στις αρχές Απριλίου, οι τρεις χώρες υπέγραψαν συμφωνία συνεργασίας στον τομέα των μεταφορών, με βασικό στόχο την ενίσχυση του περιφερειακού εμπορίου και τη βελτίωση της συνδεσιμότητας. Στο πλαίσιο αυτό, οι επίσημες δηλώσεις από τουρκικής πλευράς ανέδειξαν ρητά τη σημασία της αναβίωσης του Σιδηροδρόμου Χετζάζ, του οθωμανικού έργου που συνδεόταν ιστορικά με τη Δαμασκό, τη Μεδίνα και τη Μέκκα.
Ένας παλιός σιδηροδρομικός άξονας με νέο ρόλο
Η επαναφορά του συγκεκριμένου δικτύου δεν αντιμετωπίζεται πλέον μόνο ως ιστορική αποκατάσταση ή ως τεχνική αναβάθμιση υποδομών. Σύμφωνα με τις τοποθετήσεις που έγιναν κατά την τριμερή συνάντηση, ο σχεδιασμός αφορά τη διαμόρφωση ενός λειτουργικού βόρειου-νότιου διαδρόμου μεταφορών, που θα συνδέει τη Μεσόγειο με την Ερυθρά Θάλασσα και ευρύτερα με νέες εμπορικές διαδρομές προς τον αραβικό κόσμο, την Κεντρική Ασία και την Ευρώπη.
Ιδιαίτερο βάρος έχει η αναφορά του Τούρκου υπουργού Μεταφορών ότι το λιμάνι της Άκαμπα μπορεί να λειτουργήσει ως χερσαία-θαλάσσια γέφυρα για φορτία που φθάνουν από τον βορρά προς την Ερυθρά Θάλασσα και πέραν αυτής. Αυτή η διατύπωση δείχνει ότι το έργο αντιμετωπίζεται εξαρχής ως στοιχείο μιας πολύ ευρύτερης εφοδιαστικής αρχιτεκτονικής και όχι ως μεμονωμένη αποκατάσταση μιας ιστορικής γραμμής.
Η τουρκική διάσταση και οι στρατηγικές αναγνώσεις
Η γεωπολιτική βαρύτητα του σχεδίου ενισχύεται από το γεγονός ότι η Τουρκία επιχειρεί να τοποθετηθεί ως βασικός κόμβος διασύνδεσης σε μια περίοδο βαθιάς ανακατάταξης στη Μέση Ανατολή. Αναλυτές, όπως ο Andrew Korybko, υποστηρίζουν ότι η αναβίωση του Σιδηροδρόμου Χετζάζ μπορεί να ενισχύσει σημαντικά το οικονομικό και στρατηγικό αποτύπωμα της Άγκυρας προς τον νότο, μέχρι την περιοχή της Άκαμπα, προσδίδοντας στο έργο και έμμεση διάσταση ισχύος έναντι του Ισραήλ. Αυτή, ωστόσο, είναι αναλυτική εκτίμηση και όχι επίσημα διατυπωμένη θέση των κρατών που συμμετέχουν στη συμφωνία.
Στην ίδια ανάλυση προβάλλεται η άποψη ότι η αυξανόμενη τουρκική επιρροή στη Συρία μετά την ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ στα τέλη του 2024 έχει ήδη ενισχύσει τις ανησυχίες του Ισραήλ και ότι ο σιδηρόδρομος μπορεί να μετατραπεί σε έναν ακόμη μοχλό περιφερειακής πίεσης. Και αυτή η προσέγγιση παραμένει στο επίπεδο της γεωπολιτικής ερμηνείας και δεν έχει επιβεβαιωθεί από επίσημες κρατικές ανακοινώσεις.
Η Ιορδανία ως κρίσιμος κρίκος
Η συμμετοχή της Ιορδανίας προσδίδει στο εγχείρημα ιδιαίτερη αξία, καθώς το Αμμάν λειτουργεί ως φυσικός κρίκος ανάμεσα στη συριακή ενδοχώρα και στην έξοδο προς την Ερυθρά Θάλασσα. Ήδη από το 2025, είχε συμφωνηθεί να ξεκινήσουν τεχνικές μελέτες για τη διασύνδεση των τριών χωρών μέσω ενός σύγχρονου σιδηροδρομικού δικτύου, ενώ στη συνέχεια ανακοινώθηκε και συμφωνία για την ολοκλήρωση ελλειπόντων τμημάτων της γραμμής εντός της Συρίας.
Με αυτά τα δεδομένα, η Ιορδανία παύει να εμφανίζεται απλώς ως χώρα διέλευσης και αναδεικνύεται σε βασικό γεωοικονομικό κόμβο του σχεδίου. Αυτό εξηγεί γιατί ο σιδηρόδρομος αρχίζει να αξιολογείται όχι μόνο με όρους μεταφορικής συνδεσιμότητας, αλλά και ως παράγοντας αναδιάταξης επιρροής στην ευρύτερη περιοχή.
Περισσότερο από έργο υποδομών
Η επίσημη ατζέντα της τριμερούς συμφωνίας μιλά για εμπόριο, logistics, λιμάνια και ανάπτυξη σύγχρονων οδικών και σιδηροδρομικών δικτύων. Παράλληλα, όμως, το εύρος των δημόσιων τοποθετήσεων και η γεωγραφία του ίδιου του έργου καθιστούν σαφές ότι πρόκειται για κάτι μεγαλύτερο από μια απλή συγκοινωνιακή αναβάθμιση. Ο Σιδηρόδρομος Χετζάζ επιστρέφει ως υποδομή με οικονομική, πολιτική και στρατηγική βαρύτητα, σε μια περίοδο όπου οι διάδρομοι μεταφορών λειτουργούν ταυτόχρονα ως διάδρομοι επιρροής.
Το βέβαιο είναι ότι η τριμερής πρωτοβουλία έχει ήδη δώσει νέο περιεχόμενο σε έναν ιστορικό άξονα που για δεκαετίες παρέμενε ουσιαστικά ανενεργός. Το αν θα εξελιχθεί σε σταθερό οικονομικό εργαλείο περιφερειακής συνεργασίας ή σε νέο πεδίο γεωπολιτικού ανταγωνισμού θα εξαρτηθεί από την πορεία των σχέσεων ανάμεσα στις χώρες της περιοχής και από το πώς θα διαβαστεί στρατηγικά το έργο από τους υπόλοιπους παίκτες της Μέσης Ανατολής.
