Νέος κρατικός «Τειρεσίας»: Η βαθμολογία που θα κρίνει τις συναλλαγές

Σε εφαρμογή τίθεται το νέο σύστημα πιστοληπτικής αξιολόγησης πολιτών και επιχειρήσεων, το οποίο δημιουργεί μια ενιαία βαθμολογία οικονομικής συμπεριφοράς και φερεγγυότητας. Το πιστοποιητικό θα εκδίδεται ηλεκτρονικά μέσα σε διάστημα έως 24 ωρών και αναμένεται να χρησιμοποιείται ως δείκτης αξιοπιστίας σε οικονομικές και εμπορικές συναλλαγές.

Η νέα διαδικασία συνδυάζει την εικόνα των οφειλών προς φορείς του Δημοσίου με πληροφορίες πιστοληπτικής αξιολόγησης από τον ιδιωτικό χρηματοπιστωτικό τομέα. Με αυτόν τον τρόπο διαμορφώνεται ένα συνολικό «πιστωτικό σκορ», το οποίο θα αποτυπώνει την πιθανότητα συνέπειας ή αθέτησης οικονομικών υποχρεώσεων.

Το θεσμικό πλαίσιο ενεργοποιήθηκε με κοινή απόφαση του υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκου Πιερρακάκη και του υπουργού Ανάπτυξης Παναγιώτη Θεοδωρικάκου. Η απόφαση καθορίζει τη διαδικασία έκδοσης, τη μεθοδολογία υπολογισμού και τις κλίμακες της ενοποιημένης πιστοληπτικής βαθμολόγησης.

Η έκδοση της αξιολόγησης είναι προαιρετική και προϋποθέτει αίτηση του ενδιαφερομένου μέσω της ειδικής ηλεκτρονικής πλατφόρμας. Ο πολίτης ή η επιχείρηση θα πρέπει να παρέχει ρητή συγκατάθεση για την άντληση και την επεξεργασία των απαιτούμενων οικονομικών στοιχείων.

Μετά την υποβολή του αιτήματος, το αποτέλεσμα θα εκδίδεται το αργότερο μέσα σε 24 ώρες και θα έχει διάρκεια ισχύος τριών μηνών. Μετά τη λήξη της συγκεκριμένης περιόδου θα μπορεί να υποβληθεί νέα αίτηση, ώστε η αξιολόγηση να βασίζεται στα πιο πρόσφατα διαθέσιμα δεδομένα.

Η ενημέρωση δεν θα εμφανίζει αναλυτικά το ύψος κάθε οφειλής. Θα περιλαμβάνει τη βαθμίδα στην οποία κατατάσσεται ο ενδιαφερόμενος, την επεξήγηση της αξιολόγησης, τη χρονική διάρκεια ισχύος και ενημέρωση για τα δικαιώματα διόρθωσης ή αμφισβήτησης των στοιχείων.

Οι βαθμίδες για πολίτες και επιχειρήσεις

Για τα φυσικά πρόσωπα προβλέπονται έξι επίπεδα αξιολόγησης. Η βαθμίδα Α αντιστοιχεί σε εξαιρετική πιστοληπτική ικανότητα και φερεγγυότητα, ενώ η βαθμίδα Α- χαρακτηρίζει την πολύ υψηλή πιστοληπτική εικόνα.

Η βαθμίδα Β αποδίδεται σε φυσικά πρόσωπα με υψηλή πιστοληπτική ικανότητα, η Β- αντιστοιχεί σε μέτρια αξιολόγηση και η C σε χαμηλή φερεγγυότητα. Η κατώτερη ένδειξη D χαρακτηρίζει την εξαιρετικά χαμηλή πιστοληπτική ικανότητα και συνδέεται με ουσιώδεις ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις ή σοβαρά δυσμενή στοιχεία οικονομικής συμπεριφοράς.

Για τα νομικά πρόσωπα και τις επιχειρήσεις η κλίμακα είναι αναλυτικότερη και περιλαμβάνει δέκα διαβαθμίσεις. Ξεκινά από τις κατηγορίες Α και Α-, συνεχίζεται με τις βαθμίδες Β1, Β2, Β-1 και Β-2 και ακολουθούν οι κατηγορίες C1, C2, C- και D.

Οι διαφορετικές υποκατηγορίες επιχειρούν να αποτυπώσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τη μεταβολή του πιστωτικού κινδύνου μιας επιχείρησης, ανάλογα με το οικονομικό της μέγεθος, τη δυνατότητα αποπληρωμής, τη συνέπεια στις συναλλαγές και την πιθανότητα μελλοντικής αθέτησης.

Η τελική βαθμολογία δεν θα διαμορφώνεται μόνο από το ύψος των χρεών. Θα εξετάζεται συνολικά η σχέση εισοδημάτων ή κερδών με τις φορολογικές, ασφαλιστικές και ιδιωτικές οικονομικές υποχρεώσεις, καθώς και η συμπεριφορά του ενδιαφερομένου κατά την εξυπηρέτησή τους.

Για την αξιολόγηση των φυσικών προσώπων θα λαμβάνονται υπόψη στοιχεία όπως το δηλωμένο εισόδημα, η κύρια πηγή των αποδοχών, η ακίνητη περιουσία, οι οφειλές, οι ενεργές ρυθμίσεις, οι καταβολές και η ύπαρξη δυσμενών οικονομικών γεγονότων.

Το σύστημα θα διακρίνει διαφορετικές κατηγορίες φορολογουμένων, όπως μισθωτούς, συνταξιούχους, ελεύθερους επαγγελματίες, αγρότες, εισοδηματίες και πολίτες χωρίς δηλωμένο εισόδημα. Η αξιολόγηση θα πραγματοποιείται σε σχέση με ομάδες που διαθέτουν παρόμοια οικονομικά χαρακτηριστικά.

Στις επιχειρήσεις θα εξετάζονται μεταξύ άλλων ο κύκλος εργασιών, η κερδοφορία, το μέγεθος, ο κλάδος δραστηριότητας, οι χρηματοοικονομικοί δείκτες και ο κερδοσκοπικός ή μη κερδοσκοπικός χαρακτήρας τους. Η κατάταξη σε ομοειδείς ομάδες έχει στόχο να αποφεύγεται η άμεση σύγκριση επιχειρήσεων με εντελώς διαφορετικό οικονομικό μέγεθος και αντικείμενο.

Αλγόριθμοι, οικονομικά δεδομένα και πρόσβαση τρίτων

Η νέα πιστοληπτική αξιολόγηση θα παράγεται μέσω στατιστικών μοντέλων και αλγορίθμων, οι οποίοι θα υπολογίζουν την πιθανότητα αθέτησης υποχρεώσεων. Τα μοντέλα θα επανεξετάζονται τακτικά και, όπου απαιτείται, θα επανεκπαιδεύονται με νεότερα δεδομένα.

Το σύστημα θα συνδυάζει πληροφορίες για υποχρεώσεις προς την Εφορία, τα ασφαλιστικά ταμεία και άλλους δημόσιους φορείς με αξιολογήσεις που προέρχονται από φορείς του ιδιωτικού τομέα. Θα συνεκτιμώνται επίσης δυσμενή οικονομικά γεγονότα, η διαχρονική συνέπεια στις πληρωμές και η μεταβολή της οικονομικής κατάστασης.

Η διασύνδεση θα πραγματοποιείται με ασφαλείς ψηφιακές διαδικασίες, μέσω ειδικών διαδικτυακών υπηρεσιών, του Κέντρου Διαλειτουργικότητας ή προστατευμένων συστημάτων μεταφοράς αρχείων. Η επεξεργασία των δεδομένων προϋποθέτει την προηγούμενη συγκατάθεση του προσώπου που ζητά την αξιολόγηση.

Τράπεζες, εταιρείες, ιδιοκτήτες ακινήτων και άλλοι ιδιωτικοί φορείς δεν θα έχουν αυτόματη ή μόνιμη πρόσβαση στη βαθμολογία. Για κάθε ξεχωριστό αίτημα θα απαιτείται ρητή έγκριση του πολίτη ή της επιχείρησης, η οποία θα αφορά αποκλειστικά τη συγκεκριμένη συναλλαγή.

Η πιστοληπτική βαθμολογία μπορεί να αξιοποιηθεί σε αιτήματα χορήγησης ή ρύθμισης δανείων, σε εμπορικές συμφωνίες, σε μισθώσεις ακινήτων, σε συμβάσεις με παρόχους ενέργειας και τηλεπικοινωνιών, καθώς και σε διαδικασίες όπου απαιτείται αξιολόγηση της οικονομικής αξιοπιστίας ενός συναλλασσομένου.

Μια χαμηλή βαθμολογία δεν συνεπάγεται αυτομάτως απαγόρευση σύναψης συμφωνίας ή αποκλεισμό από κάποια οικονομική δραστηριότητα. Θα αποτελεί, ωστόσο, έναν ισχυρό δείκτη κινδύνου, τον οποίο ο αντισυμβαλλόμενος θα μπορεί να συνεκτιμήσει πριν λάβει την τελική του απόφαση.

Προβλέπεται επίσης διαδικασία διόρθωσης ή συμπλήρωσης δεδομένων. Εφόσον ο ενδιαφερόμενος διαπιστώσει ότι η αξιολόγηση στηρίχθηκε σε ανακριβείς, ελλιπείς ή μη επικαιροποιημένες πληροφορίες, θα μπορεί να ζητήσει επανεξέταση και έκδοση νέας βαθμολογίας.

Η δημιουργία ενιαίου κρατικού πιστωτικού σκορ αλλάζει ουσιαστικά το πλαίσιο των συναλλαγών. Πολίτες και επιχειρήσεις θα διαθέτουν πλέον ένα ψηφιακό πιστοποιητικό οικονομικής συμπεριφοράς, το οποίο μπορεί να διευκολύνει όσους εμφανίζουν σταθερή συνέπεια, αλλά και να δημιουργήσει σοβαρά εμπόδια σε όσους αντιμετωπίζουν ληξιπρόθεσμα χρέη ή έχουν επιβαρυμένο οικονομικό ιστορικό.