Με τη δημοσίευση του Νόμου 5303/2026 στο Φύλλο Εφημερίδας της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ 81Α΄/22.5.2026), τίθεται σε εφαρμογή μια σημαντική μεταρρύθμιση στο Κληρονομικό Δίκαιο της χώρας. Ο νόμος, με τίτλο "Αναμόρφωση του Κληρονομικού Δικαίου και άλλες διατάξεις", προσαρμόζει τις διατάξεις του Αστικού Κώδικα στις σύγχρονες κοινωνικές συνθήκες, εισάγοντας καινοτομίες που αναμένεται να αλλάξουν ριζικά τον τρόπο διαχείρισης των κληρονομικών περιουσιακών στοιχείων.
Μία από τις πιο κρίσιμες αλλαγές, όπως επισημαίνει η Πανελλήνια Ομοσπονδία Ιδιοκτητών Ακινήτων (ΠΟΜΙΔΑ), είναι η θεσμοθέτηση της δυνατότητας σύναψης κληρονομικών συμβάσεων, οι οποίες μέχρι πρότινος ήταν ρητά απαγορευμένες. Μέσω αυτών των συμβάσεων, ο κληρονομούμενος μπορεί, εν ζωή, να ρυθμίσει με τους κληρονόμους του την τύχη της περιουσίας του μετά τον θάνατό του, αποφεύγοντας έτσι μακροχρόνιες διαδικασίες και γραφειοκρατικά εμπόδια.
Η ΠΟΜΙΔΑ, με επιστολές της προς την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Δικαιοσύνης και τα μέλη της Νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής, είχε προτείνει την επέκταση της δυνατότητας σύναψης κληρονομικής σύμβασης διανομής, όχι μόνο εν ζωή, αλλά και μετά τον θάνατο του κληρονομουμένου. Στόχος ήταν να τερματιστεί η χρόνια ταλαιπωρία των εξ αδιαθέτου κληρονόμων, οι οποίοι υποχρεώνονταν σε αλλεπάλληλες φορολογικές δηλώσεις, συμβολαιογραφικές πράξεις και μεταγραφές, προκειμένου να αποφύγουν τον κατακερματισμό των περιουσιακών στοιχείων. Η πρόταση έγινε δεκτή, με αποτέλεσμα να προστεθεί τρίτο εδάφιο στο άρθρο 1883 του Αστικού Κώδικα, το οποίο προβλέπει ότι σύμβαση μεταξύ συγκληρονόμων για διανομή της κληρονομίας ισχύει και ως αποδοχή της κληρονομίας.
Σύμφωνα με το άρθρο 33 του νόμου, η διάταξη αυτή τίθεται σε ισχύ από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026, ωστόσο μπορεί να εφαρμοστεί και για θανάτους που συνέβησαν πριν από αυτή την ημερομηνία, υπό την προϋπόθεση ότι δεν είχε ασκηθεί αγωγή διανομής. Η ρύθμιση αυτή χαρακτηρίζεται ως ιστορική τομή, καθώς απαλλάσσει τους συγκληρονόμους από τις πολύπλοκες διαδικασίες της εξ αδιαιρέτου συγκληρονόμησης και της επακόλουθης διανομής, επιτρέποντάς τους να προχωρήσουν σε άμεση διανομή που ανατρέχει στην ημέρα του θανάτου του κληρονομουμένου.
Οι προϋποθέσεις για την εφαρμογή της διάταξης περιλαμβάνουν: τη σύναψη συμβολαιογραφικής σύμβασης για ακίνητα, τη συμμετοχή όλων των νόμιμων εξ αδιαθέτου συγκληρονόμων, τη δυνατότητα να αφορά το σύνολο ή μέρος της αδιάθετης κληρονομικής περιουσίας, και την αναδρομική ισχύ της στον χρόνο θανάτου του κληρονομουμένου.
Η ΠΟΜΙΔΑ, κατά την ακρόαση φορέων στην αρμόδια Επιτροπή της Βουλής, εκπροσωπήθηκε από τον Πρόεδρό της, κ. Στράτο Παραδιά, ο οποίος τόνισε τη σημασία της ιδιωτικής ακίνητης περιουσίας ως βασικού περιουσιακού στοιχείου της ελληνικής οικογένειας και της οικονομίας. Ο κ. Παραδιάς αναφέρθηκε στις σημαντικές αλλαγές που φέρνει η μεταρρύθμιση, όπως ο διαχωρισμός της κληρονομικής από την ατομική περιουσία, η μεταρρύθμιση της νόμιμης μοίρας, η προσαρμογή στις σύγχρονες μορφές οικογένειας, και η εισαγωγή των κληρονομικών συμβάσεων. Παράλληλα, υπογράμμισε την ανάγκη φορολογικής εξομοίωσης των κληρονομικών συμβάσεων με το πλαίσιο των γονικών παροχών, με αφορολόγητο όριο 800.000 ευρώ, αντί του ισχύοντος πλαισίου των κληρονομιών.
