Λειψυδρία: Η Ελλάδα χάνει το νερό στα δίκτυα

Την ώρα που διαδοχικά ελληνικά νησιά κηρύσσονται σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω λειψυδρίας, η χώρα εξακολουθεί να χάνει τεράστιες ποσότητες νερού μέσα από παλαιωμένα και προβληματικά δίκτυα ύδρευσης. Οι πρόσφατες αποφάσεις του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας αφορούν την Αλόννησο, την Τήνο, το Μεγανήσι, την Κάρπαθο, την Αστυπάλαια και τη Λέρο, αναδεικνύοντας πλέον την κρίση του νερού ως ζήτημα πρώτης γραμμής για τη νησιωτική Ελλάδα.

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ανησυχητική, καθώς μεγάλες ποσότητες υδάτων χάνονται πριν φτάσουν στις βρύσες των καταναλωτών. Σε μια περίοδο κατά την οποία η τουριστική πίεση αυξάνει θεαματικά τη ζήτηση, το ελληνικό κράτος καλείται να αντιμετωπίσει τις συνέπειες χρόνιων καθυστερήσεων, αποσπασματικών παρεμβάσεων και υποδομών που έχουν αφεθεί να γερνούν.

Σύμφωνα με την πρώτη συγκριτική έκθεση της Ένωσης Ευρωπαϊκών Ρυθμιστικών Αρχών Ύδατος (WAREG), στη σύνταξη της οποίας η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων είχε κεντρικό ρόλο, η Ελλάδα παραμένει ανάμεσα στις χώρες με υψηλά ποσοστά απωλειών νερού στα δίκτυα ύδρευσης.

Η χώρα κατατάσσεται στην προβληματική κατηγορία απωλειών 30% έως 40%, μαζί με την Ιρλανδία και την Πορτογαλία. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το μη τιμολογούμενο νερό, γνωστό ως Non-Revenue Water, κυμαίνεται από περίπου 10% έως και πάνω από 50%. Στην κορυφή των επιδόσεων βρίσκονται χώρες όπως το Βέλγιο, η Τσεχία, η Εσθονία και η Λετονία, όπου οι απώλειες περιορίζονται μεταξύ 10% και 20%.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι στην Ελλάδα σχεδόν τέσσερα στα δέκα κυβικά μέτρα νερού που εισέρχονται στα δίκτυα ύδρευσης δεν καταλήγουν να τιμολογηθούν. Το νερό χάνεται είτε από πραγματικές διαρροές είτε από τεχνικές και λειτουργικές αδυναμίες του συστήματος. Η ΡΑΑΕΥ αναγνωρίζει ότι η Ελλάδα περιλαμβάνεται στις 12 χώρες που αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα απώλειας πόσιμου νερού, κυρίως λόγω παλαιωμένων υποδομών.

Η διαπίστωση αυτή αποτελεί βαρύ θεσμικό καμπανάκι. Η λειψυδρία δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με έκτακτες αποφάσεις, ανακοινώσεις και σχέδια επί χάρτου. Όταν το νερό χάνεται μέσα στα ίδια τα δίκτυα, πριν αξιοποιηθεί από νοικοκυριά, επιχειρήσεις και τοπικές κοινωνίες, το πρόβλημα δεν είναι απλώς κλιματικό. Είναι και διοικητικό, τεχνικό και πολιτικό.

Παλαιά δίκτυα, ελλείψεις και χαμηλή πολιτική προτεραιότητα

Η πλειονότητα των ευρωπαϊκών Ρυθμιστικών Αρχών θεωρεί ότι το υφιστάμενο ευρωπαϊκό πλαίσιο επαρκεί για να ενθαρρύνει δράσεις περιορισμού των απωλειών. Ωστόσο, τα μεγάλα εμπόδια παραμένουν: γήρανση των δικτύων ύδρευσης, έλλειψη χρηματοδότησης, περιορισμένη διαθεσιμότητα δεδομένων, ελλείψεις εξειδικευμένου προσωπικού και χαμηλή πολιτική προτεραιοποίηση του ζητήματος.

Στην Ελλάδα, οι παράγοντες αυτοί συγκεντρώνονται σε ένα εκρηκτικό μείγμα. Τα νησιά, που στηρίζουν κρίσιμο μέρος της τουριστικής οικονομίας, μπαίνουν στην καρδιά της θερινής περιόδου με αυξημένη ζήτηση, περιορισμένες αντοχές και δίκτυα που αδυνατούν να συγκρατήσουν το ίδιο το νερό που μεταφέρουν. Η κρατική αντίδραση έρχεται συχνά καθυστερημένα, όταν η ανάγκη έχει ήδη μετατραπεί σε κρίση.

Την ίδια στιγμή, η Αττική φαίνεται να παίρνει προσωρινή ανάσα από τις βροχές της τελευταίας υδρολογικής περιόδου. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΥΔΑΠ, στις 19 Ιουνίου 2026 τα συνολικά αποθέματα στους ταμιευτήρες ανέρχονταν σε 743,68 εκατ. κυβικά μέτρα, έναντι 583,23 εκατ. κυβικών μέτρων την αντίστοιχη ημέρα του 2025. Η αύξηση ξεπερνά τα 160 εκατ. κυβικά μέτρα μέσα σε έναν χρόνο.

Η βελτίωση αυτή εξηγεί σε μεγάλο βαθμό γιατί το μεγάλο σχέδιο του Εύρυτου, το οποίο είχε παρουσιαστεί ως έργο κρίσιμης σημασίας για την υδροδότηση του λεκανοπεδίου, έχει προς το παρόν παγώσει. Η ΕΥΔΑΠ έχει ολοκληρώσει την προκαταρκτική μελέτη και αναμένει το πράσινο φως από την κυβέρνηση, όμως άμεσες αποφάσεις δεν φαίνεται να βρίσκονται στον ορίζοντα.

Οι αυξημένες βροχοπτώσεις, ιδιαίτερα από τον Μάρτιο και μετά, αφαίρεσαν προσωρινά τον χαρακτήρα του κατεπείγοντος από το έργο. Παράλληλα, η άτυπη προεκλογική περίοδος εκτιμάται ότι επιβραδύνει τις αποφάσεις για μια παρέμβαση με τόσο υψηλό κόστος. Το έργο του Εύρυτου, που αφορά τη μερική εκτροπή υδάτων από τους ποταμούς Κρικελιώτη και Καρπενησιώτη προς τον Εύηνο, είχε αρχικώς κοστολογηθεί στα 550 εκατ. ευρώ, ενώ νεότερες αναφορές της διοίκησης της ΕΥΔΑΠ ανεβάζουν το κόστος κοντά στα 750 εκατ. ευρώ.

Το βασικό πλεονέκτημα του σχεδίου είναι ότι η μεταφορά νερού μπορεί να γίνεται με φυσική ροή, χωρίς ενεργειακό κόστος άντλησης. Η ΕΥΔΑΠ εξακολουθεί να θεωρεί το έργο κρίσιμο για τη μακροπρόθεσμη υδρολογική θωράκιση της πρωτεύουσας, παρά την προσωρινή βελτίωση των αποθεμάτων.

Η προσωρινή άνεση της Αθήνας δεν αναιρεί την ουσία του προβλήματος. Η χώρα κινείται ανάμεσα σε ακριβές μεγάλες παρεμβάσεις και σε καθυστερημένες βασικές αναβαθμίσεις δικτύων. Η στρατηγική διαχείρισης του νερού απαιτεί διαρκή προληπτική πολιτική και όχι κινητοποίηση μόνο όταν οι ταμιευτήρες αδειάζουν ή όταν τα νησιά περνούν σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης.

Ψηφιακά υδρόμετρα και πενταετές σχέδιο για την Αθήνα

Στην κορυφή της ατζέντας της ΕΥΔΑΠ παραμένει και η εγκατάσταση έξυπνων υδρομετρητών, με στόχο τον περιορισμό διαρροών και απωλειών. Ύστερα από αλλεπάλληλες καθυστερήσεις, αναμένεται εντός του έτους η προκήρυξη του διαγωνισμού για την προμήθεια και εγκατάσταση 2,1 εκατομμυρίων ψηφιακών υδρόμετρων.

Το έργο έχει προϋπολογισμό περίπου 300 εκατ. ευρώ και προβλέπει τη σταδιακή αντικατάσταση του συνόλου των υφιστάμενων μετρητών σε βάθος δεκαετίας. Η ΕΥΔΑΠ αναζητεί εταιρείες με τεχνολογική δυνατότητα να υποστηρίξουν ένα εκτεταμένο σύστημα τηλεμέτρησης, ώστε να εντοπίζονται άμεσα ασυνήθιστες καταναλώσεις, πιθανές διαρροές και λειτουργικά προβλήματα του δικτύου.

Η έγκαιρη ανίχνευση των προβλημάτων μπορεί να μειώσει τον χρόνο αποκατάστασης και να περιορίσει τις απώλειες. Σε μια χώρα όπου το μη τιμολογούμενο νερό αγγίζει εξαιρετικά υψηλά επίπεδα, τέτοιες παρεμβάσεις δεν αποτελούν πολυτέλεια. Αποτελούν προϋπόθεση στοιχειώδους διαχείρισης ενός πόρου που γίνεται όλο και πιο κρίσιμος.

Παράλληλα, η ΕΥΔΑΠ προετοιμάζεται για διαφορετικά σενάρια υδρολογικής πίεσης. Με σύμβαση που υπέγραψε με τον Ειδικό Λογαριασμό Κονδυλίων Έρευνας του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, τίθεται σε εφαρμογή πενταετές πρόγραμμα διαχείρισης των υδατικών πόρων που τροφοδοτούν την Αθήνα, συνολικού προϋπολογισμού 198.400 ευρώ με ΦΠΑ.

Το αντικείμενο του έργου αφορά τη σύνταξη και διαρκή επικαιροποίηση του Διαχειριστικού Σχεδίου Υδατικών Πόρων για την ύδρευση της Αθήνας, στο πλαίσιο των υποχρεώσεων της ΕΥΔΑΠ για τη λειτουργία του Εξωτερικού Υδροδοτικού Συστήματος. Το σχέδιο θα καλύπτει τόσο περιόδους κανονικής και έκτακτης λειτουργίας όσο και ακραία υδρολογικά φαινόμενα.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ανάπτυξη νέων εργαλείων και μεθοδολογιών για την αντιμετώπιση περιόδων ανομβρίας, φαινομένων λειψυδρίας και πιθανής μακροπρόθεσμης επίμονης ξηρασίας. Η προσέγγιση θα βασίζεται σε καινοτόμες μεθόδους ποσοτικοποίησης, προσομοίωσης και διαχείρισης της υδρολογικής αβεβαιότητας.

Το έργο προβλέπει επίσης την ανάπτυξη εφαρμογής διαχείρισης, ελέγχου και ανάλυσης των δεδομένων εποπτείας του Εξωτερικού Υδροδοτικού Συστήματος. Μέσα από συνεχή καταγραφή και αξιολόγηση των δεδομένων, όπως στάθμες δεξαμενών, μονάδων επεξεργασίας νερού και ταμιευτήρων, θα επικαιροποιούνται οι εισροές, οι εκροές, οι απώλειες, τα αποθέματα, οι καταναλώσεις και οι δείκτες απόδοσης.

Η κρίση της λειψυδρίας αποκαλύπτει μια βαθιά αντίφαση. Από τη μία πλευρά, η χώρα συζητά μεγάλα και ακριβά έργα υδροδότησης. Από την άλλη, εξακολουθεί να χάνει έως και τέσσερα στα δέκα κυβικά μέτρα νερού μέσα από τα ίδια της τα δίκτυα. Η αντιμετώπιση της κλιματικής πίεσης απαιτεί σοβαρό σχεδιασμό, σταθερή χρηματοδότηση και πραγματική πολιτική προτεραιότητα. Χωρίς αυτά, οι έκτακτες ανάγκες στα νησιά θα γίνονται όλο και πιο συχνές, ενώ το κόστος θα μεταφέρεται τελικά στους πολίτες, στις τοπικές κοινωνίες και στην οικονομία.