Νορβηγική πίεση στην ΕΕ για γεωτρήσεις στην Αρκτική

Η Νορβηγία έχει εντείνει τις διπλωματικές της προσπάθειες προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, με στόχο την άρση του μορατόριουμ που έχει επιβληθεί στις νέες γεωτρήσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου στην Αρκτική. Η περιοχή αυτή, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, φιλοξενεί σχεδόν τα δύο τρίτα των συνολικών πετρελαϊκών αποθεμάτων της χώρας, καθιστώντας την κρίσιμη για την ενεργειακή της στρατηγική.

Το τελευταίο διάστημα, Νορβηγοί πολιτικοί, ανώτεροι δημόσιοι λειτουργοί, καθώς και εκπρόσωποι του περιβαλλοντικού και ενεργειακού κλάδου πραγματοποιούν ολοένα και συχνότερες επισκέψεις στις Βρυξέλλες. Σκοπός τους είναι να επηρεάσουν τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, ενόψει της παρουσίασης της νέας ευρωπαϊκής πολιτικής για την Αρκτική, η οποία αναμένεται έως τα τέλη Σεπτεμβρίου.

Η Νορβηγία, η οποία δεν αποτελεί κράτος-μέλος της ΕΕ, είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας πετρελαίου και φυσικού αερίου στη Δυτική Ευρώπη. Η παραγωγή από την Υφαλοκρηπίδα της Νορβηγίας καλύπτει περίπου το 30% της ζήτησης φυσικού αερίου της ΕΕ και του Ηνωμένου Βασιλείου, όπως μεταδίδει το Bloomberg. Η ενεργειακή αυτή εξάρτηση παρέχει στο Όσλο ένα ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί.

Η ειδική απεσταλμένη της ΕΕ για την Αρκτική, Κλοντ Βερόν-Ρεβίγ, σε συνέντευξή της στις Βρυξέλλες, αναγνώρισε την αποτελεσματικότητα της νορβηγικής διπλωματίας. "Η Νορβηγία είναι πολύ δραστήρια και αποτελεσματική στο να ακούγεται η φωνή της", δήλωσε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι "γνωρίζει πολύ καλά πώς να παρεμβαίνει, είναι πολύ καλά οργανωμένη και ιδιαίτερα παρούσα". Μόνο το τρέχον έτος, 11 Νορβηγοί υπουργοί έχουν επισκεφθεί τις Βρυξέλλες, καλύπτοντας θέματα που κυμαίνονται από την Αρκτική και το εμπόριο έως την ενέργεια και το διάστημα.

Το επιχείρημα της Νορβηγίας ενισχύθηκε σημαντικά μετά τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ, γεγονός που ανέδειξε την ευπάθεια των ενεργειακών οδών. Η κρίση αυτή έδωσε στο Όσλο νέα επιχειρήματα για να πείσει τις Βρυξέλλες να εγκαταλείψουν το μορατόριουμ, καθώς η ΕΕ εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από τις νορβηγικές εξαγωγές φυσικού αερίου για την ενεργειακή της ασφάλεια.

Ωστόσο, ο πυρήνας της διαμάχης παραμένει η κλιματική και περιβαλλοντική διάσταση. Οι επικριτές της εξόρυξης υποστηρίζουν ότι η Αρκτική, η οποία θερμαίνεται τρεις έως τέσσερις φορές ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο, είναι ιδιαίτερα ευάλωτη σε δραστηριότητες εξόρυξης. Επισημαίνουν ότι η έναρξη νέων γεωτρήσεων θέτει σε κίνδυνο τη μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα και υπονομεύει τους μακροπρόθεσμους κλιματικούς στόχους. Η βραχυπρόθεσμη ενεργειακή κρίση, όπως τονίζουν, δεν αποτελεί επαρκή λόγο για να ανοίξει η Αρκτική σε νέες γεωτρήσεις.

Η απαγόρευση της ΕΕ στις νέες γεωτρήσεις, η οποία τέθηκε σε ισχύ το 2021, ευθυγραμμίζεται με τις κλιματικές υποχρεώσεις της Ένωσης. Η Βερόν-Ρεβίγ διευκρίνισε ότι η απόφαση για ενδεχόμενη άρση της εναπόκειται τελικά στα κράτη-μέλη της ΕΕ. Η ΕΕ ορίζει ως Αρκτική την περιοχή πάνω από τον Αρκτικό Κύκλο, έναν ορισμό με τον οποίο η Νορβηγία διαφωνεί.

Ο Νορβηγός υπουργός Εξωτερικών, Έσπεν Μπαρθ Άιντε, υποστήριξε ότι "δεν υπάρχουν κλιματικά επιχειρήματα για να αντιμετωπίζονται διαφορετικά το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο που παράγονται βόρεια και νότια μιας συγκεκριμένης γραμμής". Σημείωσε ότι η νορβηγική πολιτική αποφεύγει γεωτρήσεις "στην παγωμένη ερημιά" λόγω περιβαλλοντικών ανησυχιών, αλλά υπογράμμισε ότι η χώρα διαθέτει σημαντικό πληθυσμό και ενεργή πετρελαϊκή δραστηριότητα στην Αρκτική.

Οι νορβηγικές γεωτρήσεις στην Αρκτική πραγματοποιούνται στη Θάλασσα του Μπάρεντς, πάνω από τις βορειότερες ακτές της χώρας. Η Νορβηγία υποστηρίζει ότι τα θερμότερα νερά του Ρεύματος του Κόλπου, συνέπεια της κλιματικής αλλαγής, καθιστούν τις συνθήκες εκεί συγκρίσιμες με εκείνες νοτιότερα στην υφαλοκρηπίδα. Παρότι η παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου της χώρας αναμένεται να μειωθεί τα επόμενα χρόνια, η Νορβηγία άνοιξε πρόσφατα 70 νέα θαλάσσια τεμάχια προς εξερεύνηση στη Βόρεια Θάλασσα, τη Νορβηγική Θάλασσα και τη Θάλασσα του Μπάρεντς. Εκτίμηση της WWF δείχνει ότι απαιτούνται περίπου 18 χρόνια από την ανακάλυψη ενός κοιτάσματος έως την έναρξη παραγωγής στη Θάλασσα του Μπάρεντς.

Οι επενδυτές παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις. Ορισμένοι διαχειριστές κεφαλαίων ενώθηκαν με ακαδημαϊκούς και περιβαλλοντικές οργανώσεις σε ανοιχτή επιστολή προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ζητούν από την ΕΕ να "διατηρήσει και να ενισχύσει" την προστασία απέναντι σε νέες υποδομές ορυκτών καυσίμων βόρεια του Αρκτικού Κύκλου. Ο συνασπισμός προειδοποίησε ότι η επέκταση των γεωτρήσεων στην Αρκτική ενέχει κίνδυνο "μη αναστρέψιμης περιβαλλοντικής καταστροφής", εκθέτει την Ευρώπη σε αυξημένες απειλές ασφαλείας και κινδυνεύει να παγιδεύσει την ήπειρο σε εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα πέρα από τον στόχο μηδενικών καθαρών εκπομπών έως το 2050.

Μεταξύ των χρηματοπιστωτικών οργανισμών που υπογράφουν την επιστολή περιλαμβάνονται η Nordea Asset Management, η μεγαλύτερη νορβηγική συνταξιοδοτική εταιρεία KLP, οι δανικές συνταξιοδοτικές εταιρείες Sampension, AkademikerPension και Velliv, καθώς και τράπεζες όπως η Triodos Bank και η Cultura Bank.