Αν ο Μισέλ ντε Νοστρεντάμ –ο γνωστός Νοστράδαμος– ζούσε σήμερα, δύσκολα θα θεωρούνταν ευχάριστος συνομιλητής στα «σαλόνια» της εποχής. Οι προφητείες που του αποδίδονται, άλλωστε, κινούνται σχεδόν πάντα σε σκοτεινό τόνο: πόλεμοι, καταστροφές, βίαιες ανατροπές και αινιγματικές εικόνες που, αιώνες μετά, εξακολουθούν να προκαλούν φόβο, σκεπτικισμό και περιέργεια.
Καθώς ο κόσμος μπαίνει στο 2026, αναζωπυρώνεται –όπως κάθε χρόνο– η ίδια συζήτηση: τι είχε «προβλέψει» ο πιο διάσημος μάντης της Ιστορίας για τη χρονιά που έρχεται; Οι πιο διαδεδομένες ερμηνείες των τετραστίχων του δεν δίνουν καθησυχαστική απάντηση. Και υπάρχει και μια ειρωνική υπενθύμιση: σε ορισμένες αναγνώσεις, του αποδόθηκαν υπαινιγμοί ακόμη και για «τέλος του κόσμου» το 2025. Αν διαβάζουμε, λοιπόν, αυτά τα κείμενα στο 2026, τουλάχιστον σε εκείνο το σημείο η «πρόβλεψη» δεν επιβεβαιώθηκε.
Το κρίσιμο είναι να γίνει μια βασική διάκριση. Ο Νοστράδαμος δεν έγραφε με τρόπο ευθύ, ούτε κατέγραφε ημερομηνίες και γεγονότα με σαφήνεια. Το έργο του αποτελείται από τετράστιχα ποιήματα (quatrains), γεμάτα συμβολισμούς, ασάφειες και αλληγορίες. Αυτό σημαίνει ότι όσα κυκλοφορούν σήμερα για «προφητείες» είναι, στην πραγματικότητα, ερμηνείες: αναγνώσεις που συχνά διαφέρουν, συγκρούονται ή και προσαρμόζονται εκ των υστέρων σε γεγονότα. Το περιθώριο αυθαιρεσίας είναι μεγάλο, ιδιαίτερα αν αναλογιστεί κανείς ότι ο Νοστράδαμος πέθανε το 1566, σχεδόν πριν από πέντε αιώνες.
Παρά τα παραπάνω, ο μύθος αντέχει. Κάποια τετράστιχα έχουν κατά καιρούς παρουσιαστεί ως «ανατριχιαστικά κοντά» σε ιστορικές εξελίξεις, ενισχύοντας την ιδέα ότι στα λόγια του κρύβεται κάτι περισσότερο από ποιητική αμφισημία. Πάνω σε αυτή τη διαχρονική γοητεία πατά και η φετινή συζήτηση για το 2026.
Στις δημοφιλείς ερμηνείες για τη νέα χρονιά, ξεχωρίζει ένα τετράστιχο που παραπέμπει στην περιοχή του Τιτσίνο στην Ελβετία και στη φράση ότι «θα πλημμυρίσει από αίμα». Πρόκειται για έναν τόπο γνωστό για τα φυσικά του τοπία – δάση, λίμνες και παγετώνες. Η ωμή εικόνα ενός «ματωμένου» Τιτσίνο έχει οδηγήσει ορισμένους να μιλούν για αιματηρές συγκρούσεις ή μεγάλη τραγωδία στην καρδιά της Ευρώπης, χωρίς όμως να υπάρχει συγκεκριμένη εξήγηση για το τι θα μπορούσε να σημαίνει ή αν παραπέμπει σε κυριολεξία ή σύμβολο.
Άλλο τετράστιχο που επανέρχεται συχνά στη σχετική φιλολογία μιλά για «μεγάλο πόλεμο» διάρκειας επτά μηνών και για νεκρούς «από το κακό». Η αναφορά αυτή έχει συνδεθεί με σενάρια ευρύτερης στρατιωτικής σύγκρουσης, όμως παραμένει αδύνατο να προσδιοριστεί ο τόπος, οι εμπλεκόμενοι ή ακόμη και το αν η περιγραφή αφορά πραγματικό πόλεμο ή μια πιο μεταφορική «σύγκρουση» (πολιτική, κοινωνική ή άλλη).
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί και μια φράση που αποδίδεται στον Νοστράδαμο για «έναν μεγάλο άνδρα» που θα «χτυπηθεί την ημέρα από κεραυνό». Εδώ οι αναγνώσεις διχάζονται: από όσους βλέπουν κυριολεκτική αναφορά σε ατύχημα μέχρι εκείνους που ερμηνεύουν τον «κεραυνό» ως σύμβολο αιφνίδιας πτώσης, πολιτικής εξουδετέρωσης ή ακόμη και δολοφονίας ενός ισχυρού προσώπου. Όποια εκδοχή κι αν υιοθετήσει κανείς, το αφήγημα παραμένει δυσοίωνο.
Τέλος, υπάρχει και ένα απόσπασμα που προκαλεί περισσότερο αμηχανία παρά «πρόβλεψη»: η εικόνα ενός «μεγάλου σμήνους μελισσών» που εμφανίζεται τη νύχτα «σε ενέδρα». Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει κοινά αποδεκτή ερμηνεία για το τι θα μπορούσε να συμβολίζει: μια μαζική επίθεση, μια μυστική οργάνωση, μια ξαφνική εξέγερση, ή απλώς ένα ποιητικό εύρημα που επιδέχεται άπειρες αναγνώσεις.
Ποιος ήταν, όμως, ο άνθρωπος πίσω από τον μύθο; Ο Νοστράδαμος γεννήθηκε το 1503 στη Γαλλία. Εργάστηκε ως γιατρός και φαρμακοποιός, ασχολήθηκε με την αστρολογία και απέκτησε φήμη την εποχή της πανούκλας για πρακτικές υγιεινής και θεραπευτικές προσεγγίσεις. Το 1555 εξέδωσε το έργο «Les Prophéties», μια συλλογή εκατοντάδων τετραστίχων, η οποία, με το πέρασμα των αιώνων, συνδέθηκε με θρύλους, βασιλικές αυλές και αμέτρητες απόπειρες «αποκρυπτογράφησης» του μέλλοντος.
Είτε κανείς αντιμετωπίζει τις «προφητείες» ως κάτι περισσότερο από κείμενα της εποχής τους είτε ως ιστορική περιέργεια, ένα δεδομένο παραμένει σταθερό: κάθε νέα χρονιά αρκεί για να ξαναρχίσει ο ίδιος κύκλος ερμηνειών. Και μαζί του, η ίδια ερώτηση που δεν παλιώνει ποτέ: μήπως σε αυτά τα αινιγματικά τετράστιχα βλέπουμε τελικά το μέλλον ή απλώς τον φόβο μας να ψάχνει μορφή μέσα στην ασάφεια;
