Ντόμινο εξελίξεων και ανησυχιών σε παγκόσμιο επίπεδο προκαλεί η ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή, με επίκεντρο τις διεθνείς τιμές του πετρελαίου, που εκτοξεύθηκαν πάνω από 8% στον απόηχο της επίθεσης ΗΠΑ – Ισραήλ κατά του Ιράν και τις μαζικές πυραυλικές επιθέσεις σε μια σειρά από χώρες του Κόλπου ως αντίποινα, ενώ απειλείται με σκληρή επίθεση και η Κύπρος. Ωστόσο, βασικός παράγοντας για την εξέλιξη της κατάστασης παραμένει η διάρκεια και η ένταση της σύγκρουσης, ενώ την ένταση των ανησυχιών εκτόξευσαν οι επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις, όπως διυλιστήρια.
Διεθνείς οίκοι εκτιμούν ότι βρίσκονται πιο κοντά από ποτέ τα δυσμενή σενάρια για εκτόξευση των τιμών του πετρελαίου ακόμα και στα 100 δολάρια το βαρέλι, ενώ ανάλυση της JP Morgan αναφέρει πως σε περίπτωση που η ανάφλεξη διαρκέσει πάνω από τρεις εβδομάδες, το σενάριο αλλάζει ριζικά και δεν αποκλείεται η διεθνής τιμή του πετρελαίου να εκτοξευθεί στην περιοχή των 100-120 δολαρίων το βαρέλι.
Η τιμή του πετρελαίου αυξήθηκε κατά 13% εντός της ημέρας, ξεπερνώντας τα 82 δολάρια το βαρέλι, το υψηλότερο επίπεδο από τον Ιανουάριο του 2025, καθώς η σύγκρουση οδήγησε σε σχεδόν πλήρη διακοπή της ναυτιλίας στα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εφοδιασμού πετρελαίου. Παρότι ο πανικός των αγορών «μαζεύτηκε» αργά το απόγευμα, οι τιμές έκλεισαν σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα και συγκεκριμένα κοντά στα 71 δολάρια το βαρέλι για το αργό (+6%) και στα 77 δολάρια το βαρέλι το Brent (+6,5%).
Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλεί η μεγάλη άνοδος στην τιμή του φυσικού αερίου, η οποία συμπαρασύρει και τις τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος. Συγκεκριμένα, κατέγραψε αύξηση κατά σχεδόν 35%, ενώ ενδοσυνεδριακά στο χρηματιστήριο της Ολλανδίας το φυσικό αέριο έκανε άλμα έως και 50%! Οι επιθέσεις του Ισραήλ και των ΗΠΑ κατά του Ιράν και τα αντίποινα της Τεχεράνης οδήγησαν σε προληπτικές διακοπές λειτουργίας των εγκαταστάσεων πετρελαίου και φυσικού αερίου σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή. Ο γίγαντας του φυσικού αερίου QatarEnergy ανακοίνωσε ότι διακόπτει την παραγωγή προϊόντων που σχετίζονται με το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG), καθώς ενεργειακή εγκατάσταση που ανήκει στην QatarEnergy δέχτηκε επίθεση από δύο ιρανικά drones.
Η Σαουδική Αραβία έκλεισε το μεγαλύτερο διυλιστήριο πετρελαίου της χώρας έπειτα από επίθεση με drone και συγκεκριμένα το διυλιστήριο Ras Tanura της σαουδαραβικής κρατικής πετρελαϊκής εταιρίας Saudi Aramco, που διυλίζει 550.000 βαρέλια την ημέρα (bpd). Σε αντίθεση με τις διεθνείς τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, η πτώση ήταν πιο… ήπια στους χρηματιστηριακούς δείκτες. Συγκεκριμένα, ο FTSE 100 στο Λονδίνο υποχώρησε κατά 1,20%, ο δείκτης DAX στη Φρανκφούρτη κατά 2,56%, ο CAC 40 στο Παρίσι κατά 2,17%, ενώ το Χρηματιστήριο της Αθήνας έκανε βουτιά κατά 3,36%, στις 2.200,98 μονάδες.
Οι μετοχές της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας ακολούθησαν θετική πορεία, με τη βρετανική BAE Systems να ενισχύεται κατά περίπου 6%. Η ιταλική Leonardo και η γερμανική Renk κατέγραψαν αύξηση σχεδόν 3%. Παράλληλα, οι ενεργειακές μετοχές, όπως οι Equinor (+8%) και Vår Energi (+6%), ενισχύθηκαν σημαντικά λόγω της ανόδου των τιμών του πετρελαίου.
Αντίθετα, οι εταιρίες που συνδέονται με τον τομέα του ταξιδιού και του τουρισμού κατέγραψαν σημαντική πτώση, καθώς οι παγκόσμιες αναταραχές συνέχισαν να επηρεάζουν τις αγορές. Η βρετανοαμερικανική εταιρία κρουαζιέρας Carnival PLC και η International Consolidated Airlines σημείωσαν πτώση 8% και 5% αντίστοιχα, η TUI AG υποχώρησε σχεδόν 10%, ενώ η Lufthansa έχασε 5%. Ωστόσο, τελείως διαφορετική ήταν η εικόνα στη Wall Street. Παρότι η έναρξη της συνεδρίασης ήταν πτωτική, στη συνέχεια οι δείκτες (Dow Jones, Nasdaq, S&P500) σχεδόν μηδένισαν τις απώλειες και οριακά πέρασαν σε θετικό έδαφος.
Ακρως δυσοίωνες είναι όλες οι τελευταίες αναλύσεις διεθνών οίκων για τις επιπτώσεις της ανάφλεξης στη Μέση Ανατολή, με το σενάριο αύξησης των τιμών του πετρελαίου στα 100 δολάρια το βαρέλι σε περίπτωση πολυήμερης διακοπής της κυκλοφορίας των δεξαμενόπλοιων στα Στενά του Ορμούζ να είναι κάτι παραπάνω από ορατό.
Σημειώνεται πως τα Στενά του Ορμούζ είναι το πιο κρίσιμο σημείο της ροής πετρελαίου στον κόσμο, καθώς από εκεί περνούν καθημερινά 15 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου και εξίσου σημαντικές ποσότητες υγροποιημένου φυσικού αερίου. Οι διεθνείς οίκοι παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις, αφού κάθε ενέργεια ή δήλωση αποκλιμάκωσης της κρίσης θα μπορούσε να τροποποιήσει τα σενάρια για τις διεθνείς τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου που επηρεάζουν την παγκόσμια οικονομία.
Προειδοποίηση
Η Goldman Sachs προειδοποιεί ότι, εάν τα Στενά του Ορμούζ κλείσουν για έναν μήνα, οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη θα μπορούσαν να εκτοξευθούν έως και 130%. Σε ενημερωτικό σημείωμά της, όπως αναφέρει το Bloomberg, οι αναλυτές της αμερικανικής τράπεζας επισημαίνουν ότι οι βασικοί δείκτες αναφοράς φυσικού αερίου σε Ευρώπη και Ασία δεν έχουν σε μεγάλο βαθμό ενσωματώσει το γεωπολιτικό ρίσκο που συνδέεται με το Ιράν.
Η ολλανδική τράπεζα ING δήλωσε ότι τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης του πετρελαίου Brent θα μπορούσαν τελικά να ανέλθουν στα 140 δολάρια ανά βαρέλι σε ένα «δυσμενέστερο σενάριο», εάν υπάρξουν σημαντικές και παρατεταμένες διαταραχές στην προσφορά. Η Wood Mackenzie προειδοποίησε ότι οι τιμές του πετρελαίου ενδέχεται να ξεπεράσουν τα 100 δολάρια ανά βαρέλι, εάν οι ροές δεν αποκατασταθούν γρήγορα. Η Société Générale αναφέρει πως στο ακραίο σενάριο οι τιμές θα μπορούσαν να προσεγγίσουν τα 150 δολάρια, αν και αυτό θεωρείται εξαιρετικά απίθανο, λόγω της στρατιωτικής υπεροχής των ΗΠΑ.
«Κόκκινος» συναγερμός έχει σημάνει στη χώρα μας για τις επιπτώσεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή και κυρίως για τις αυξήσεις τιμών σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Σύμφωνα με ανάλυση του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Πειραιά (ΕΒΕΠ) για την Ελλάδα, οι επιπτώσεις είναι έμμεσες και άμεσες. Οι σημαντικότερες εστιάζονται σε πέντε βασικούς τομείς: τη ναυτιλία, το εμπόριο, το ενεργειακό κόστος, τον τουρισμό και τη γεωπολιτική σταθερότητα της ανατολικής Μεσογείου.
Στην εμπορική ναυτιλία πιθανές επιθέσεις ή εμπλοκές στα Στενά του Ορμούζ και στην Ερυθρά Θάλασσα θα οδηγήσουν σε αύξηση ναύλων και ασφαλίστρων κατά κινδύνων πολέμου, ανακατεύθυνση πλοίων και καθυστερήσεις, με αποτέλεσμα υψηλότερο λειτουργικό κόστος και πιέσεις στις ναυλώσεις για τις ελληνόκτητες εταιρίες. Η διαταραχή του εμπορίου και των εισαγωγών, ιδίως μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, είναι προφανές ότι θα επηρεάσει εκ νέου την εφοδιαστική αλυσίδα, τη μεταποίηση και το λιανικό εμπόριο, καθώς οι εισαγωγές πρώτων υλών, σιτηρών και πετροχημικών επηρεάζονται άμεσα, αυξάνοντας το κόστος εισαγωγών σε ενέργεια, πρώτες ύλες και τεχνολογικά προϊόντα.
Από την πλευρά του το υπουργείο Οικονομικών διοχετεύει πως έχει ήδη έτοιμο ένα «plan b» για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων από την άνοδο των τιμών του πετρελαίου και, εφόσον απαιτηθεί, θα προχωρήσει στην ανακοίνωση παρεμβάσεων για τη στήριξη των πολιτών. Αυτό θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια της κρίσης, το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ ή χτυπήματα σε μεγάλες εγκαταστάσεις πετρελαίου. Πηγές του υπουργείου Οικονομικών διαβεβαιώνουν πως ο προγραμματισμός δεν αλλάζει ούτε για τα μέτρα που εφαρμόζονται ήδη αλλά ούτε και για τα νέα μέτρα που επιθυμεί να εξαγγείλει η κυβέρνηση στην ΔΕΘ.
Ειδικότερα, σύμφωνα και με τα σενάρια που ενσωματώνει ο Προϋπολογισμός, αν το πετρέλαιο φτάσει στα 100 δολάρια το βαρέλι και παραμείνει σε αυτό το επίπεδο τιμών για καιρό, η ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας θα μπορούσε να πέσει από το 2,4% στο 1,9%, αλλά και πάλι θα είχε σημαντική ανάπτυξη. Το κλειδί για τη σφοδρότητα των επιπτώσεων είναι η διάρκεια της κρίσης. Πηγές του οικονομικού επιτελείου επισημαίνουν πως παραμένουν στο τραπέζι τα «όπλα» που είχε χρησιμοποιήσει και στο παρελθόν η κυβέρνηση σε αντίστοιχες περιπτώσεις, όπως το «fuel pass» για τη μείωση των τιμών στα καύσιμα ή το «power pass» για τις τιμές του ρεύματος. Ωστόσο, όπως αναφέρουν οι ίδιες πηγές, τα δεδομένα δείχνουν πως βρισκόμαστε μακριά ακόμα από τέτοιες αποφάσεις, καθώς οι τιμές του πετρελαίου δεν βρίσκονται σε αντίστοιχα υψηλά επίπεδα όπως το 2022.
