Η ερώτηση της primenews/Press («είναι ρεαλιστικό ή παρακινδυνευμένο;») είναι εύστοχη, η φράση «να καταρρίπτουμε ό,τι πετάει παράνομα» είναι πολιτικό σύνθημα, όχι εφαρμόσιμη επιχειρησιακή οδηγία. Ο Βελόπουλος το είπε με αυτόν τον απόλυτο τρόπο στο πλαίσιο κριτικής για τουρκικές υπερπτήσεις/δραστηριότητα στο Αιγαίο.
Να ξεκαθαρίσουμε πρώτα ένα συγκεκριμένο πράγμα: συμφωνούμε απόλυτα ότι ο Νενέκος είναι εχθρός της πατρίδας, αλλά…
1) Τι σημαίνει «παράνομα» στο Αιγαίο (και γιατί δεν είναι όλα ίδια)
Στην πράξη μιλάμε για διαφορετικές κατηγορίες:
Παραβάσεις κανόνων εναέριας κυκλοφορίας στο FIR Αθηνών (άλλο πράγμα από παραβίαση κυριαρχίας).
Παραβιάσεις εθνικού εναέριου χώρου.
Υπερπτήσεις πάνω από κατοικημένα νησιά (ποιοτικά πιο επιθετικό μήνυμα).
UAV/DRONES (διαφορετική «κλίμακα» αλλά με δικές τους παγίδες κλιμάκωσης).
Αν τα βάλεις όλα στο ίδιο καλάθι και πεις «καταρρίπτουμε ό,τι πετάει παράνομα», ουσιαστικά δηλώνεις ότι είσαι έτοιμος να χρησιμοποιήσεις θανατηφόρα ισχύ ακόμη και για περιστατικά που διεθνώς αντιμετωπίζονται με αναχαίτιση/αναγνώριση/αποτροπή, όχι με κατάρριψη.
2) Τι κάνουμε ήδη: αναχαίτιση, όχι «shoot-to-kill»
Η Ελλάδα ήδη εφαρμόζει πάγια πρακτική αναχαίτισης. Το έχει περιγράψει δημόσια και η στρατιωτική ηγεσία στο παρελθόν: ό,τι εισέρχεται στον ελληνικό εναέριο χώρο αναχαιτίζεται.
Αυτό είναι το «ρεαλιστικό» επίπεδο αποτροπής: δείχνεις ετοιμότητα, επιβάλλεις κόστος (καύσιμα/ώρες/ρίσκο για τον παραβάτη), κρατάς τον έλεγχο της κλιμάκωσης.
Η κατάρριψη είναι άλλο επίπεδο: περνάς από την αποτροπή στην ένοπλη σύγκρουση μέσα σε λίγα λεπτά.
3) Νομικό όριο: πότε επιτρέπεται να φτάσεις στην κατάρριψη
Για πολιτικά/πολιτικής αεροπορίας αεροσκάφη, υπάρχει σαφές διεθνές πλαίσιο που ουσιαστικά αποκλείει τη χρήση όπλων εναντίον τους (Chicago Convention, Article 3 bis), με λογική «αναχαίτιση–καθοδήγηση–ασφάλεια ζωών».
Για στρατιωτικά αεροσκάφη, η χρήση θανατηφόρας βίας δεν είναι «αυτόματη ποινή» επειδή παραβίασαν. Θέλει αυστηρά κριτήρια αναγκαιότητας και αναλογικότητας και πρακτικά προϋποθέτει ότι υπάρχει άμεση απειλή/εχθρική ενέργεια ή πρόθεση (όχι απλώς “μπήκε παράνομα”).
Με απλά λόγια: «είσαι παράνομος, άρα σε καταρρίπτω» δεν στέκει ούτε νομικά ούτε επιχειρησιακά. Η «δίκη» είναι πολιτική/ποινική έννοια· στον αέρα, οι κανόνες είναι κανόνες εμπλοκής και διεθνούς δικαίου, όχι δικαστήριο σε πραγματικό χρόνο.Εν καιρώ ειρήνης.
4) Είμαστε “ένα εκατοστό” από θερμό επεισόδιο αν το κάνουμε δόγμα;
Ναι. Όχι επειδή ο στρατός “μπορεί“ η “δεν μπορεί”, αλλά επειδή:
Η κατάρριψη δημιουργεί υποχρέωση απάντησης (ιδίως σε Τουρκία–Ελλάδα, όπου η άλλη πλευρά δύσκολα “το καταπίνει” εσωτερικά).
Η κλιμάκωση δεν μένει στον αέρα: μπορεί να πάει σε νησίδες, ναυτικές μονάδες, κυβερνο/υβριδικές ενέργειες, γενικευμένη κρίση.
Υπάρχει πάντα ο παράγοντας ατυχήματος/λάθους αναγνώρισης (ιδίως με UAV, μεικτή κυκλοφορία, κακές καιρικές συνθήκες).
Γι’ αυτό και τα κράτη αποφεύγουν να «δέσουν τα χέρια τους» με δημόσια δόγματα τύπου “shoot anything illegal”.
5) Η πραγματική “ετοιμότητα” δεν είναι μόνο τα F-16
Οι Ένοπλες Δυνάμεις είναι το σκληρό εργαλείο ισχύος. Αλλά η ετοιμότητα μιας χώρας για κλιμάκωση είναι και:
πολιτική συνοχή,
διαχείριση κρίσης (κανάλια αποκλιμάκωσης, στρατιωτική–διπλωματική σύνδεση),
συμμαχικές ισορροπίες ΝΑΤΟ κτλ
αντοχή οικονομίας/κοινωνίας σε κρίση,
κανόνες εμπλοκής που σε προστατεύουν από λάθη, όχι που σε σπρώχνουν σε αυτά.
Εκεί είναι που πολλές φορές η «κυβερνητική διπλωματία» εκπέμπει το διπλό μήνυμα ούτε ενοχλούμε, ούτε δεχόμαστε ενοχλήσεις. Στην πράξη, αυτό μεταφράζεται συνήθως σε σκληρή αναχαίτιση/επιτήρηση και ήπια ρητορική αποκλιμάκωσης.
Ως έσχατη επιλογή (μόνο αν υπάρχει άμεση απειλή/εχθρική ενέργεια): αυτό ήδη ενσωματώνεται έμμεσα σε κάθε σοβαρό πλαίσιο άμυνας, αλλά δεν το κάνεις πολιτικό σύνθημα—το κρατάς ως αυστηρό επιχειρησιακό όριο.
έτσι όπως διατυπώνεται («καταρρίπτουμε ό,τι πετάει παράνομα»), η πρόταση λειτουργεί περισσότερο ως συνταγή κλιμάκωσης παρά ως σοβαρή στρατηγική αποτροπής. Διότι μετατρέπει ένα πεδίο που σήμερα διαχειρίζεται η Ελλάδα με αναχαίτιση, έλεγχο και μετρημένη απάντηση σε πεδίο όπου το πρώτο «λάθος» ή η πρώτη επιλογή έντασης μπορεί να σε οδηγήσει σε θερμό επεισόδιο χωρίς επιστροφή.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η χώρα οφείλει να εμφανίζεται «απρόθυμη» ή «φοβική». Υπάρχει ένας τρόπος να σταλεί σαφές μήνυμα, χωρίς να υιοθετήσεις το επικίνδυνο δόγμα της κατάρριψης ως ρουτίνα: να ορίσεις καθαρά την κλιμάκωση, να δηλώσεις ότι η ανοχή δεν είναι απεριόριστη και να κάνεις σαφές ότι η επανάληψη των παραβιάσεων αλλάζει το νομικό και πολιτικό βάρος της πράξης.
Η Ελλάδα θα μπορούσε να διατυπώσει το «τελεία και παύλα» σε θέση Εν καιρώ ειρήνης ως εξής:
Κάθε παραβίαση του εναέριου χώρου ή κάθε επιθετική ενέργεια στο Αιγαίο καταγράφεται ως παράνομη πράξη και αντιμετωπίζεται επιχειρησιακά.
Η κατ’ εξακολούθηση παραβίαση (δηλαδή επαναλαμβανόμενες παραβιάσεις ως πρακτική) δεν εκλαμβάνεται ως «σύνηθες επεισόδιο», αλλά ως πρόκληση και ως εχθρική συμπεριφορά χαμηλής έντασης που αποσκοπεί σε τετελεσμένα.
Η Ελλάδα δηλώνει ότι διαθέτει ισοδύναμες δυνατότητες ανταπόδοσης («όπως παραβιάζετε, μπορούμε και εμείς»), αλλά επιλέγει την αυτοσυγκράτηση όχι από αδυναμία, παρά επειδή επιδιώκει σταθερότητα. Αυτή η επιλογή, όμως, δεν είναι μόνιμη επιταγή και δεν αποτελεί «λευκή επιταγή» στον παραβάτη.
Στην πράξη, η απάντηση δεν χρειάζεται να είναι «κατάρριψη». Μπορεί να είναι κλιμάκωση αποτροπής: πιο αυστηροί κανόνες εμπλοκής σε συγκεκριμένες ζώνες/συνθήκες, ενίσχυση επιτήρησης, στοχοποίηση της παραβατικής συμπεριφοράς σε διεθνή φόρα, και κυρίως ένα δόγμα ότι η συνήθεια γίνεται πρόκληση.
Το κρίσιμο είναι να πάψει η χώρα να αφήνει θολό το μήνυμα. Γιατί όταν ο αντίπαλος βλέπει ότι οι παραβιάσεις «επαναλαμβάνονται χωρίς κόστος», τις μετατρέπει σε εργαλείο: όχι για να κερδίσει πόλεμο, αλλά για να κερδίσει κανονικότητα.
Άρα, η σωστή διάκριση είναι:
Άλλο πράγμα να λες “καταρρίπτουμε ό,τι πετάει” (αυτό είναι επικίνδυνο, σχεδόν προαναγγελία σύγκρουσης).
Και άλλο πράγμα να λες “μία παραβίαση είναι παράνομη, πολλαπλές παραβιάσεις κατ’ εξακολούθηση είναι πρόκληση, και η χώρα θα απαντά κλιμακωτά” (αυτό είναι αποτροπή με πολιτική ευθύνη).
Επομένως, αναλαμβάνεις μια πολιτική ευθύνη εκ του ασφαλούς, αλλά στην ουσία πουλάς εντυπώσεις, τότε να θεωρείς πως εισαι (τσάμπα μάγκας κοινός). Η ουσία κρύβεται στην ευθύνη και, βεβαίως, όχι στα παχιά λόγια.
Δεν επικροτούμε την ανοχή σε καμία περίπτωση, και οι θέσεις μας πρέπει να έχουν ξεκάθαρα γνωστοποιηθεί προς κάθε κατεύθυνση και απέναντι σε κάθε εχθρική διάθεση εναντίον της πατρίδας μας.
Όμως δεν θα εφαρμόσουμε και το μότο του Τσίπρα («με ένα άρθρο και έναν νόμο») για να πουλάμε καραμελίτσες στον κάθε διψασμένο θερμοκέφαλο για πόλεμο.
