Η ένταση του πληθωρισμού, που αρχικά αποδόθηκε κυρίως στο ενεργειακό κόστος, μεταφέρεται πλέον με σαφή τρόπο στα τρόφιμα, διαμορφώνοντας ένα νέο πεδίο πίεσης για τα νοικοκυριά και την αγορά.
Αυξήσεις στο κόστος μεταφορών και logistics, ανατιμήσεις στις πρώτες ύλες και κερδοσκοπικές πρακτικές συνθέτουν ένα περιβάλλον έντονης ανοδικής τάσης, της τάξης του 15% έως 20% σε μηνιαία βάση. Οι επιβαρύνσεις αυτές μεταφέρονται άμεσα στον καταναλωτή, περιορίζοντας το διαθέσιμο εισόδημα.
Η άνοδος των τιμών θα μπορούσε να ήταν ακόμη μεγαλύτερη, εάν λιανέμποροι και χονδρέμποροι δεν προχωρούσαν σε παρεμβάσεις για να συγκρατήσουν τις επιπτώσεις στις πωλήσεις τους. Ήδη, οι όγκοι συναλλαγών στα σούπερ μάρκετ καταγράφουν αισθητή υποχώρηση σε τεμάχια, παρά τη διατήρηση ανοδικής πορείας του τζίρου λόγω των αυξήσεων στις τιμές.
Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για τον πληθωρισμό Δεκεμβρίου αποτυπώνουν τη μετατόπιση του προβλήματος. Η αύξηση του Γενικού Δείκτη Τιμών Καταναλωτή κατά 7,2% σε ετήσια βάση προήλθε κυρίως από την ομάδα «Διατροφή και μη αλκοολούχα ποτά», όπου καταγράφηκε άνοδος 15,5%. Οι μεγαλύτερες ανατιμήσεις σημειώθηκαν σε βασικά αγαθά, όπως ψωμί και δημητριακά, κρέατα, ψάρια, γαλακτοκομικά, έλαια, φρούτα, λαχανικά, ζάχαρη και καφές.
Αύξηση 2,5% καταγράφηκε και στην ομάδα «Αλκοολούχα ποτά και καπνός», κυρίως λόγω των ανατιμήσεων στα αλκοολούχα ποτά. Παράλληλα, σε αρκετές κατηγορίες η αύξηση του κόστους πρώτων υλών ξεπερνά το 40%, ενώ σημαντικές είναι και οι επιβαρύνσεις από τη μεταφορά και την εφοδιαστική αλυσίδα. Σε ορισμένα εγχώρια προϊόντα, οι τιμές ενισχύονται περαιτέρω από πρακτικές υπερτιμολόγησης.
Παρά την εικόνα αυξημένων εσόδων, τα σούπερ μάρκετ δεν διατηρούν αμετάβλητα τα περιθώρια κέρδους τους. Το μεικτό κέρδος ανά μονάδα προϊόντος εμφανίζεται μειωμένο, καθώς οι επιχειρήσεις αποφεύγουν να μετακυλίσουν το σύνολο των αυξήσεων στους καταναλωτές, γνωρίζοντας ότι κάτι τέτοιο θα οδηγούσε σε περαιτέρω πτώση των πωλήσεων.
Στην πράξη, οι αυξήσεις επιμερίζονται. Περίπου το 20% απορροφάται από τις ίδιες τις επιχειρήσεις, ενώ το υπόλοιπο κατανέμεται μεταξύ καταναλωτών και προμηθευτών, μέσω σταδιακών ανατιμήσεων, πιέσεων στις τιμές χονδρικής και μηχανισμών που συνδέονται με την πορεία των πωλήσεων. Στόχος των οικονομικών και εμπορικών τμημάτων είναι ο εντοπισμός μιας τιμής ισορροπίας που θα περιορίζει τις απώλειες όγκου και θα διατηρεί τη βιωσιμότητα των επιχειρήσεων.
Την ίδια στιγμή, τα στοιχεία του Ευρωβαρόμετρου καταγράφουν την κοινωνική διάσταση του προβλήματος. Το 86% των Ελλήνων δηλώνει ότι δυσκολεύεται να καλύψει τους λογαριασμούς του, ποσοστό που αποτυπώνει τη συμπίεση του διαθέσιμου εισοδήματος και τη δυσκολία στήριξης της κατανάλωσης.
Η ακρίβεια σε ενέργεια και βασικά αγαθά ενισχύει την αβεβαιότητα των πολιτών, ενώ παράλληλα εντείνεται ο προβληματισμός για την αποτελεσματικότητα των μέτρων που έχουν ληφθεί σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο για την αντιμετώπιση της κρίσης.
