Η πτώση ενός αεροσκάφους Falcon κοντά στην Άγκυρα έφερε στο φως νέες γεωπολιτικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο. Το γεγονός δεν ήταν ένα τυχαίο δυστύχημα. Μετέφερε την ανώτατη στρατιωτική ηγεσία της Λιβύης, λίγες ημέρες μετά τη συμφωνία για την ανάπτυξη τουρκικών στρατευμάτων στην ανατολική Λιβύη, σε περιοχή που αγγίζει άμεσα τις θαλάσσιες ζώνες Ελλάδας και Κύπρου.
Το Falcon δεν μετέφερε μόνο ανθρώπους, μετέφερε στρατηγική και συμβολισμό. Η πτώση του δημιούργησε ρήγμα στην τουρκική αφήγηση ισχύος, καθώς φανέρωσε ότι η Άγκυρα αντιμετωπίζει περιορισμούς που δεν είχε υπολογίσει. Η τεχνική ανάλυση μπορεί να εξηγήσει το πώς συνέβη το δυστύχημα, η γεωπολιτική όμως εξηγεί το γιατί το γεγονός απέκτησε τόσο μεγάλη σημασία.
Η τουρκική αντίδραση, μέσα από άρθρα και δηλώσεις, δεν περιέγραψε ένα ατύχημα. Περιέγραψε την αρχή ενός νέου ακήρυχτου πολέμου. Η Yeni Şafak και ο Ιμπραήμ Καραγκιούλ συνέδεσαν την πτώση του Falcon με προηγούμενα περιστατικά και με την υποψία τρίτης χώρας, υπονοώντας ότι πίσω από αυτά βρίσκονται το Ισραήλ, η Ελλάδα και η Κύπρος. Στην Άγκυρα, η πτώση έγινε μέσο να παρουσιαστεί η Ελλάδα ως αδύναμος κρίκος, ενώ ταυτόχρονα διαμορφώνεται η αφήγηση ενός ευρύτερου ισραηλινο-ελληνοκυπριακού μηχανισμού.
Η πτώση του Falcon κατέδειξε την αλλαγή του γεωπολιτικού κλίματος στην περιοχή. Η Τουρκία συνειδητοποίησε ότι οι κινήσεις της στη Λιβύη και την Ανατολική Μεσόγειο δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν χωρίς αντίβαρο. Ο άξονας Ισραήλ–Ελλάδας λειτουργεί πλέον ως ασπίδα περιορισμού της τουρκικής επιρροής. Η Ελλάδα και το Ισραήλ μοιράζονται μια θεμελιώδη ανασφάλεια: την ανάγκη να εξασφαλίσουν τη θάλασσα πριν από τον αντίπαλο.
Η ελληνική κοινή γνώμη συνδέει τη συμμαχία με το Ισραήλ με ελληνική πρωτοβουλία, όμως η αλήθεια είναι διαφορετική. Η σύμπλευση ξεκίνησε από το Τελ Αβίβ, προσωπικά από τον Μπενιαμίν Νετανιάχου. Στις αρχές της δεκαετίας του 2010, το Ισραήλ χρειάστηκε στρατηγικό αντιστάθμισμα στα δυτικά του, μετά τη ρήξη με την Τουρκία. Η Ελλάδα πληρούσε τα κριτήρια: γεωγραφική θέση, ευρωπαϊκή σύνδεση, ναυτική ικανότητα και ενεργειακά συμφέροντα συμβατά με τα δικά του.
Η πρόταση του Τελ Αβίβ περιλάμβανε αναβάθμιση της στρατιωτικής συνεργασίας, κοινές αεροναυτικές ασκήσεις, ανταλλαγή πληροφοριών και ενεργειακό σχεδιασμό EastMed, καθώς και την τριμερή συνεργασία Ελλάδα–Κύπρος–Ισραήλ. Η Ελλάδα, βυθισμένη στη μνημονιακή κρίση, βρήκε στήριγμα και ασφάλεια στην ισραηλινή πρωτοβουλία. Ο άξονας Ισραήλ–Ελλάδας δεν ήταν ελληνική ιδέα· ήταν ανάγκη του Ισραήλ να αντικαταστήσει τη χαμένη Τουρκία.
Η Άγκυρα παρακολουθεί πλέον μια διαφορετική πραγματικότητα: η Ελλάδα και το Ισραήλ δεν είναι απλώς δυο χώρες με κοινά συμφέροντα, αλλά δύο πολιτισμοί που ξαναβρίσκουν τον κοινό τους ιστορικό και γεωγραφικό ρόλο. Οι γέφυρες των δύο λαών υπήρξαν ιστορικά, από τον Μέγα Αλέξανδρο και την υποδοχή του στην Ιερουσαλήμ, μέχρι τη Μετάφραση των Εβδομήκοντα του Πτολεμαίου Γ’ και τον Φίλωνα τον Αλεξανδρεύς. Το Ισραήλ γνωρίζει και σέβεται αυτή την ιστορική σύνδεση, γεγονός που καθιστά τη σύμπλευση με την Ελλάδα όχι πολιτική ανάγκη αλλά φυσική στρατηγική επιλογή.
Η Τουρκία, αντίθετα, δεν έχει παρόμοιες γέφυρες. Στηρίζεται σε μνήμη και οθωμανικές αναμνήσεις. Το παρελθόν της καθορίζει την αίσθηση δικαιώματος στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Το Ισραήλ βλέπει τον χώρο ως πεδίο όπου τίποτα δεν χαρίζεται. Η Τουρκία ονειρεύεται· το Ισραήλ υπολογίζει. Η πρώτη ακολουθεί συναίσθημα και ρητορικές κορώνες, η δεύτερη αθέατες επιχειρήσεις και χειρουργικές κινήσεις.
Η Ελλάδα, χάρη στη γεωγραφική της θέση και τη συμμαχία με το Ισραήλ, αποκτά νέο ρόλο. Το Αιγαίο δεν είναι πλέον μόνο περιοχή τριβής, η Κρήτη δεν είναι μόνο τουριστικός προορισμός, η Κύπρος δεν είναι μόνο ζήτημα εκκρεμές. Όλα αυτά γίνονται κόμβοι ισχύος, μέρος ενός πλέγματος Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ–Αιγύπτου που περιορίζει την τουρκική επέκταση. Οι απειλές της Άγκυρας δεν τρομάζουν πλέον· το πλέγμα παραμένει άθικτο.
Η Λιβύη αποκτά ξανά τον ρόλο της ιστορικής κρίσης: από την εποχή των Καρχηδονίων μέχρι την Οθωμανική περίοδο, υπήρξε σημείο όπου κρινόταν η ισχύς ευρύτερης περιοχής. Σήμερα, δεν κρίνεται μόνο η Λιβύη· κρίνεται η θάλασσα, κρίνεται η ισχύς, κρίνεται ποιος θα ορίζει την Ανατολική Μεσόγειο. Η πτώση του Falcon, τυχαία ή όχι, απέδειξε ότι η Άγκυρα δεν ελέγχει πλέον τα νήματα.
Το Ισραήλ έχει αποδείξει ότι δεν ξεκινά πολέμους φθοράς· δίνει αποτελέσματα. Η Τουρκία απαντά ρητορικά στην Ελλάδα, ενώ γνωρίζει ότι η πραγματική δύναμη βρίσκεται στη διεθνή δικτύωση των εταίρων της Ελλάδας. Η Αθήνα γίνεται πυλώνας ισχύος, όχι επειδή έχει αυτοτελή στρατιωτική υπεροχή, αλλά επειδή συνδέεται με κράτη και συμμαχίες που επιβάλλουν περιορισμούς στην τουρκική δράση.
Η Ανατολική Μεσόγειος μετατρέπεται σε μηχανισμό ισχύος, όπου οι χώρες δεν επιλέγουν τη θέση τους, αλλά η γεωγραφία και η στρατηγική τους τις τοποθετούν. Η Τουρκία φοβάται το Ισραήλ για την ικανότητά του να δράσει απρόβλεπτα. Η Ελλάδα βρίσκει στο Ισραήλ τον μόνο παίκτη με τον οποίο μοιράζεται την ίδια αναγκαιότητα: να ελέγχει τη θάλασσα πριν από τον αντίπαλο.
Η ιστορική μνήμη και η στρατηγική γνώση συνδέουν Ελλάδα και Ισραήλ. Η Τουρκία ζει με αναμνήσεις μιας αυτοκρατορικής υπερτροφίας. Το Ισραήλ βλέπει την περιοχή με βάθος αιώνων και υπολογίζει κινήσεις. Όταν δύο λαοί διαθέτουν ιστορικό βάθος, η σύμπλευση δεν είναι αποτέλεσμα πολιτικής, αλλά φυσικής συνέχειας. Η Ελλάδα και το Ισραήλ βρίσκονται σήμερα στο ίδιο σταυροδρόμι ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση, εκεί όπου αποφασίζεται ποιος θα ζήσει και ποιος θα επηρεάσει τη Μεσόγειο του 21ου αιώνα.
Η πτώση του Falcon σηματοδότησε τη στιγμή που ο χάρτης άλλαξε χέρια. Η Τουρκία συνειδητοποίησε ότι οι επεκτατικές της φιλοδοξίες έχουν περιορισμούς. Η Ελλάδα, χωρίς να κινήσει δικό της βηματισμό, κέρδισε στρατηγικό βάρος. Το Αιγαίο και η Ανατολική Μεσόγειος δεν είναι πλέον χώροι εκμετάλλευσης· είναι χώροι ισορροπίας και ασφάλειας.
Η Άγκυρα φωνάζει, αλλά βλέπει ότι το μέλλον της περιοχής γράφεται γύρω της και όχι μαζί της. Η πτώση του Falcon δεν ήταν μόνο ένα ατύχημα· ήταν η πρώτη πράξη μιας νέας ισορροπίας, όπου η Ελλάδα αναδεικνύεται σε κρίκο σταθερότητας και η Τουρκία αντιμετωπίζει περιορισμούς χωρίς να μπορεί να τους παρακάμψει.
Το Ισραήλ επανακάμπτει ως κορυφαίος στρατηγικός παίκτης, η Αίγυπτος ανασυγκροτείται, η Κύπρος συμμετέχει σε ευρύτερους άξονες, και η Ελλάδα αποκτά ρόλο συνέχειας και αναγκαιότητας. Η Τουρκία βλέπει ένα πλέγμα ισχύος που δεν μπορεί να διαρρήξει χωρίς κόστος. Το μήνυμα για την Αθήνα είναι σαφές: η σωστή συμμαχία μετατρέπει μια μικρή χώρα από παρατηρητή σε παράγοντα.
Η Ανατολική Μεσόγειος αλλάζει. Η Τουρκία δεν ελέγχει πλέον τα νήματα. Το Ισραήλ παρατηρεί, προετοιμάζει και περιορίζει. Η Ελλάδα βρίσκεται στην πλευρά που διαμορφώνει και δεν φοβάται. Η Λιβύη, το Falcon και η θάλασσα γύρω της έγιναν η αφορμή για μια σιωπηλή αλλά αποφασιστική μετατόπιση ισχύος στην περιοχή.
