ΟΗΕ: 1.004 περιστατικά σεξουαλικής βίας στην Ουκρανία

Η έκθεση του Γραφείου του Ύπατου Αρμοστή του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (OHCHR) αποκαλύπτει ένα εκτεταμένο και συστηματικό μοτίβο σεξουαλικής βίας που συνδέεται άμεσα με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Από τον Φεβρουάριο του 2022 έως τον Ιούλιο του 2026, οι ερευνητές του ΟΗΕ έχουν επαληθεύσει 1.004 περιστατικά, με τη συντριπτική πλειονότητα να αποδίδεται σε ρωσικές αρχές και δυνάμεις. Η έκθεση, που βασίζεται σε εμπιστευτικές συνεντεύξεις με εκατοντάδες θύματα και επιζώντες, καθώς και σε δικαστικά έγγραφα και επίσημα αρχεία, υπογραμμίζει ότι τα στοιχεία αυτά αντιπροσωπεύουν μόνο την κορυφή του παγόβουνου, καθώς η σεξουαλική βία σε συνθήκες πολέμου παραμένει σε μεγάλο βαθμό υποκαταγεγραμμένη λόγω του φόβου, του στίγματος και της έλλειψης πρόσβασης σε ασφαλείς διαύλους αναφοράς.

Κατανομή ευθυνών και μεθοδολογία

Σύμφωνα με τα ευρήματα, το 89% των καταγεγραμμένων περιστατικών αποδίδεται σε ρωσικές αρχές, συμπεριλαμβανομένων μελών των ενόπλων δυνάμεων, της σωφρονιστικής υπηρεσίας και των υπηρεσιών ασφαλείας. Το υπόλοιπο 11% αφορά ουκρανικές αρχές, μεταξύ άλλων και μέλη των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων. Η μεθοδολογία της έκθεσης στηρίζεται σε μια αυστηρή διαδικασία επαλήθευσης, όπου κάθε περιστατικό διασταυρώνεται με πολλαπλές πηγές, συμπεριλαμβανομένων ιατρικών εκθέσεων, μαρτυριών αυτοπτών μαρτύρων και δικαστικών εγγράφων, προκειμένου να διασφαλιστεί η αξιοπιστία των δεδομένων.

Βιασμοί και βασανιστήρια σε κρατούμενους

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις περιοχές της Ουκρανίας που τελούν υπό ρωσική κατοχή, αλλά και εντός της Ρωσίας, όπου ο ΟΗΕ κατέγραψε περιστατικά σεξουαλικής βίας κατά Ουκρανών αιχμαλώτων πολέμου και κρατούμενων πολιτών σε διαφορετικά στάδια της κράτησής τους. Οι παραβιάσεις περιλάμβαναν βιασμούς, ομαδικούς βιασμούς, απόπειρες βιασμού, ακρωτηριασμούς γεννητικών οργάνων, σεξουαλικές επιθέσεις, εξαναγκαστική γύμνια, απειλές σεξουαλικής βίας, καθώς και ηλεκτροσόκ στα γεννητικά όργανα. Τα βασανιστήρια αυτά δεν αποτελούν μεμονωμένες ενέργειες, αλλά μέρος ενός ευρύτερου συστήματος κακοποίησης που στοχεύει στην εξουθένωση και τον εκφοβισμό των κρατουμένων.

Οι περισσότεροι από τους καταγεγραμμένους επιζώντες σε χώρους κράτησης ήταν άνδρες, κυρίως αιχμάλωτοι πολέμου και κρατούμενοι. Γυναίκες και παιδιά επηρεάστηκαν επίσης, κυρίως σε περιοχές της Ουκρανίας που βρίσκονται υπό ρωσικό έλεγχο. Η Ντανιέλ Μπελ, επικεφαλής της Αποστολής Παρακολούθησης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ στην Ουκρανία, δήλωσε χαρακτηριστικά: "Στο πλαίσιο του πολέμου στην Ουκρανία, η πλειονότητα των επιζώντων θυμάτων είναι άνδρες", επισημαίνοντας ότι άνδρες και γυναίκες χρειάζονται διαφορετικές προσεγγίσεις για την αποκατάστασή τους, καθώς οι ανάγκες τους ποικίλλουν ανάλογα με το φύλο, την ηλικία και τις συνθήκες κράτησης.

Ατιμωρησία και έλλειψη συνεργασίας

Ο ΟΗΕ αναφέρει παράλληλα ότι η Ρωσία δεν έχει λάβει εμφανή μέτρα για την πρόληψη, τη διερεύνηση ή τη δίωξη περιστατικών σεξουαλικής βίας που αποδίδονται στο προσωπικό της. Επιπλέον, δεν συνεργάστηκε με τα αιτήματα του OHCHR για παροχή πληροφοριών και πρόσβαση σε κατεχόμενες περιοχές, αιχμαλώτους πολέμου και κρατούμενους αμάχους, γεγονός που εγείρει σοβαρά ερωτήματα για τη δέσμευση της Μόσχας στην προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και στη λογοδοσία για εγκλήματα πολέμου.

Παραβιάσεις από ουκρανικές αρχές

Η έκθεση καταγράφει και παραβιάσεις που αποδίδονται στις ουκρανικές αρχές. Σε περιοχές που ελέγχονται από την ουκρανική κυβέρνηση, σχεδόν οι μισές από τις παραβιάσεις σε βάρος Ρώσων και υπηκόων τρίτων χωρών που βρίσκονταν ως αιχμάλωτοι πολέμου ή κρατούμενοι αφορούσαν αποκλειστικά απειλές σεξουαλικής βίας. Το OHCHR αναφέρει ότι δεν κατέγραψε περιστατικά βιασμού Ρώσων αιχμαλώτων πολέμου από ουκρανικές δυνάμεις, ωστόσο Ρώσοι και υπήκοοι τρίτων χωρών ανέφεραν περιστατικά σεξουαλικής βίας σε 10 επίσημες εγκαταστάσεις κράτησης και σε 55 ανεπίσημες ή προσωρινές τοποθεσίες. Σύμφωνα με την έκθεση, η ουκρανική κυβέρνηση έχει λάβει ορισμένα μέτρα για την πρόληψη τέτοιων παραβιάσεων και έχει συνεργαστεί με τα αιτήματα του OHCHR, αν και οι προσπάθειες για την απόδοση ευθυνών παραμένουν περιορισμένες, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για ενίσχυση των μηχανισμών εποπτείας και δικαιοσύνης.

Ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, Φόλκερ Τουρκ, εξέφρασε τη βαθιά του ανησυχία: "Είμαι βαθιά ανήσυχος από την έκταση αυτών των αποτρόπαιων πράξεων που καταγράφονται στην έκθεσή μας και φοβάμαι ότι σχεδόν σίγουρα συνεχίζονται εν μέσω της αδιάκοπης βίας που παρακολουθούμε καθημερινά στην Ουκρανία". Η δήλωση αυτή υπογραμμίζει την επείγουσα ανάγκη για διεθνή πίεση και συνεργασία προκειμένου να τερματιστεί η ατιμωρησία και να παρασχεθεί υποστήριξη στα θύματα.