ΟΗΕ: Κρίσιμη ψηφοφορία για νέο Γενικό Γραμματέα

Η διαδικασία ανάδειξης του επόμενου Γενικού Γραμματέα του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών έχει εισέλθει σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη καμπή, καθώς οι πέντε άτυπες ψηφοφορίες που έχουν διεξαχθεί μέχρι στιγμής στο Συμβούλιο Ασφαλείας δεν έχουν καταφέρει να οδηγήσουν σε συναίνεση μεταξύ των μελών του. Η Ρεμπέκα Γκρίνσπαν, επικεφαλής της UNCTAD και πρώην αντιπρόεδρος της Κόστα Ρίκα, εξακολουθεί να διατηρεί το προβάδισμα στη σχετική κατάταξη, ωστόσο η αύξηση των αρνητικών ψήφων που κατέγραψε στην τελευταία ψηφοφορία καταδεικνύει με σαφήνεια ότι η διαδοχή του Αντόνιο Γκουτέρες παραμένει ένα εξαιρετικά ανοιχτό ζήτημα. Παράλληλα, πρόσφατα δημοσιεύματα που φωτίζουν τις επιφυλάξεις της αμερικανικής κυβέρνησης απέναντι στο σύνολο των σημερινών υποψηφίων ενισχύουν τη συζήτηση για την πιθανή είσοδο νέων προσώπων στην κούρσα, γεγονός που προσθέτει επιπλέον αβεβαιότητα στο πολιτικό σκηνικό.

Έγχρωμα ψηφοδέλτια

Το επόμενο σημαντικό βήμα στη διαδικασία είναι η έκτη άτυπη ψηφοφορία, η οποία έχει προγραμματιστεί για την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου και αναμένεται να πραγματοποιηθεί με τη χρήση ψηφοδελτίων διαφορετικού χρώματος (color-coded ballots). Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν διαρρεύσει, αυτή η διαφοροποίηση θα επιτρέψει στα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας να διαπιστώσουν εάν κάποιος υποψήφιος αντιμετωπίζει την αντίθεση ενός ή περισσότερων μονίμων μελών. Ωστόσο, δεν θα αποκαλυφθεί ποιο συγκεκριμένο κράτος έδωσε κάθε ψήφο, διατηρώντας έτσι την απαραίτητη μυστικότητα της διαδικασίας. Αξίζει να σημειωθεί ότι η όλη διαδικασία εξελίσσεται υπό την ελληνική προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας για τον μήνα Οκτώβριο, γεγονός που προσδίδει ιδιαίτερη βαρύτητα στον ρόλο της χώρας μας.

Η επιλογή του Γενικού Γραμματέα δεν πραγματοποιείται μέσω απλής κατάταξης των υποψηφίων. Αντιθέτως, ο Γενικός Γραμματέας διορίζεται από τη Γενική Συνέλευση, ύστερα από σύσταση του Συμβουλίου Ασφαλείας. Για να εγκριθεί αυτή η σύσταση, απαιτούνται τουλάχιστον εννέα θετικές ψήφοι από τα 15 μέλη του Συμβουλίου και καμία αρνητική ψήφος – δηλαδή πρακτικά βέτο – από οποιοδήποτε από τα πέντε μόνιμα μέλη: τις ΗΠΑ, την Κίνα, τη Ρωσία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία. Επομένως, ακόμη και ένας υποψήφιος που συγκεντρώνει τον μεγαλύτερο αριθμό υποστηρικτών μπορεί να αποκλειστεί εάν έχει εναντίον του ένα μόνιμο μέλος, γεγονός που καθιστά τη διαδικασία εξαιρετικά περίπλοκη και απαιτητική.

Η διαδικασία άρχισε επισήμως τον Νοέμβριο του 2025 και περιέλαβε δημόσιους διαλόγους με τους υποψηφίους, παρουσίαση των προτάσεών τους, καθώς και δημοσιοποίηση βιογραφικών και στοιχείων χρηματοδότησης των εκστρατειών τους. Ακολούθησαν οι μυστικές, άτυπες ψηφοφορίες στο Συμβούλιο Ασφαλείας, στις οποίες κάθε μέλος αξιολογεί χωριστά κάθε υποψήφιο, επιλέγοντας μεταξύ των χαρακτηρισμών "ενθάρρυνση", "αποθάρρυνση" ή "χωρίς γνώμη". Πρόκειται για μια δοκιμή της υποστήριξης των υποψηφιοτήτων και όχι για την τελική απόφαση διορισμού, η οποία θα ληφθεί σε μεταγενέστερο στάδιο.

Στην κούρσα παραμένουν αυτή τη στιγμή επτά πρόσωπα: η Ρεμπέκα Γκρίνσπαν, ο γενικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας Ραφαέλ Μ. Γκρόσι από την Αργεντινή, η Μόνιμη Αντιπρόσωπος και πρώην υπουργός Εξωτερικών της Γουιάνας Κάρολιν Ροντρίγκες Μπιρκέτ, ο πρώην πρόεδρος της Σενεγάλης Μάκι Σαλ, η πρώην πρόεδρος της Γενικής Συνέλευσης Μαρία Φερνάντα Εσπινόσα από τον Ισημερινό και πρώην υπουργός Εξωτερικών και Άμυνας της χώρας, ο πρώην ειδικός αντιπρόσωπος του ΟΗΕ για τα παιδιά και τις ένοπλες συγκρούσεις Ολάρα Οτούνου από την Ουγκάντα, και η πρώην πρέσβυς του Ισημερινού στην Ουάσιγκτον Ιβόν Α-Μπάκι. Η πρώην πρόεδρος της Χιλής Μισέλ Μπατσελέ αποχώρησε από την κούρσα τον Σεπτέμβριο, αφήνοντας έτσι κενό που ενδεχομένως να καλυφθεί από νέες υποψηφιότητες.

Στην πέμπτη άτυπη ψηφοφορία, που διεξήχθη στις 7 Οκτωβρίου, η Γκρίνσπαν συγκέντρωσε εννέα ψήφους ενθάρρυνσης και έξι αποθάρρυνσης, έναντι δέκα και τριών αντιστοίχως στον προηγούμενο γύρο, όταν υπήρχαν και δύο ψήφοι "χωρίς γνώμη". Ο Γκρόσι πέρασε στη δεύτερη θέση με έξι ψήφους ενθάρρυνσης, επτά αποθάρρυνσης και δύο "χωρίς γνώμη". Η Ροντρίγκες Μπιρκέτ έλαβε πέντε, εννέα και μία αντιστοίχως. Σημειώνεται ότι τα αποτελέσματα αυτά έχουν δημοσιευθεί σε πλήθος μέσων βάσει διαρροών και δεν αποτελούν επίσημη δημόσια ανακοίνωση του Συμβουλίου, γεγονός που υπογραμμίζει την ανάγκη για προσεκτική ερμηνεία τους.

Η Γκρίνσπαν, συνεπώς, παραμένει πρώτη, χωρίς όμως το προβάδισμά της να εξασφαλίζει την επιλογή της. Οι μέχρι τώρα ψηφοφορίες δεν ξεχώριζαν τις ψήφους των μόνιμων από εκείνες των εκλεγμένων μελών, γεγονός που αποτελεί σημαντικό κενό στην πληροφόρηση. Αυτό είναι το κενό που αναμένεται να καλύψουν τα έγχρωμα ψηφοδέλτια, όπου μια αρνητική ψήφος μόνιμου μέλους θα αποτελεί ένδειξη πιθανού βέτο στην τελική διαδικασία, χωρίς όμως να συνιστά από μόνη της επίσημη άσκηση βέτο. Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά τις ισορροπίες και να οδηγήσει σε ανακατατάξεις.

Η στάση των ΗΠΑ

Στο επίκεντρο της προσοχής βρίσκεται πλέον και η στάση των ΗΠΑ, η οποία ενδέχεται να καθορίσει σε μεγάλο βαθμό την έκβαση της διαδικασίας. Σε ρεπορτάζ της 9ης Οκτωβρίου, το Politico ανέφερε, επικαλούμενο δύο πρόσωπα με γνώση των εσωτερικών συζητήσεων, ότι η κυβέρνηση Τραμπ αντιτίθεται σε όλους τους σημερινούς υποψηφίους, θεωρώντας ότι δεν ανταποκρίνονται επαρκώς στην επιδίωξή της για δραστικές αλλαγές στον Οργανισμό. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, στην απάντησή του προς το μέσο, δεν τοποθετήθηκε για συγκεκριμένα πρόσωπα, αλλά φέρεται να δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα υποστηρίξουν μόνο υποψήφιο με σταθερή δέσμευση για ουσιαστική μεταρρύθμιση, στέλνοντας έτσι ένα σαφές μήνυμα προς όλες τις κατευθύνσεις.

Η Γκρίνσπαν πάντως φαίνεται να αντιμετωπίζει και επιφυλάξεις σε ρεπουμπλικανικούς κύκλους. Η Bild, μεταφέροντας το ρεπορτάζ του Politico στις 10 Οκτωβρίου, ανέφερε επικρίσεις για τη στάση της απέναντι στο Ισραήλ και την επιείκειά της απέναντι στην Κίνα, γεγονός που θα μπορούσε να επηρεάσει την υποστήριξη προς το πρόσωπό της.

Ποιες χώρες εξετάζουν νέες υποψηφιότητες

Η απουσία συναίνεσης αφήνει χώρο για νέες υποψηφιότητες, οι οποίες θα μπορούσαν να αλλάξουν τη δυναμική της κούρσας. Σύμφωνα με ανοιχτές πηγές, η Τουρκία εξετάζει την υποψηφιότητα του Φεριντούν Σινιρλίογλου, πρώην υπουργού Εξωτερικών και νυν Γενικού Γραμματέα του ΟΑΣΕ. Η προοπτική της υποψηφιότητας φέρεται να διερευνήθηκε στο περιθώριο της Εβδομάδας Υψηλού Επιπέδου της Γενικής Συνέλευσης, ωστόσο μέχρι στιγμής δεν έχει υποβληθεί επισήμως τουρκική υποψηφιότητα. Πηγές από τον ΟΗΕ αναφέρουν ότι ενδεχόμενη υποψηφιότητα Σινιρλίογλου θα αντιμετωπιζόταν αρνητικά από τη Γαλλία, αλλά και άλλες χώρες που ζητήματά τους απασχολούν τον ΟΗΕ, όπως το Ισραήλ.

Στο ρεπορτάζ του Politico εμφανίζονται επίσης ο πρόεδρος της FIFA Τζάνι Ινφαντίνο και ο Βούλγαρος διπλωμάτης Νικολάι Μλαντένοφ ως ενδεχόμενες εναλλακτικές λύσεις. Κατά το δημοσίευμα, ο Τραμπ είχε αναφέρει νωρίτερα τον Ινφαντίνο ως πιθανή επιλογή, ενώ αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ δεν απέκλεισε τον Μλαντένοφ, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο για νέες προτάσεις.

Παράλληλα, τα ΗΑΕ φαίνεται να προωθούν την υποψηφιότητα της πρώην Μονίμου Αντιπροσώπου τους στον ΟΗΕ και νυν υπουργού Επικρατείας με αρμοδιότητα την εξωτερική πολιτική Λάνα Νουσέιμπα, ενώ αρκετά έχει κυκλοφορήσει και το όνομα του νυν προέδρου του Καζακστάν Κασίμ-Τζομάρτ Τοκάγιεφ. Ωστόσο, προς το παρόν τουλάχιστον, δεν έχει ανακοινωθεί καμία νέα υποψηφιότητα, αφήνοντας έτσι το τοπίο ρευστό.

Η ψηφοφορία της Παρασκευής αναμένεται επομένως να δείξει πιο καθαρά αν κάποιος από τους σημερινούς υποψηφίους μπορεί να προχωρήσει χωρίς αντίθεση από μόνιμο μέλος ή αν θα συνεχιστεί η αναζήτηση ευρύτερης συμφωνίας. Το χρονικό περιθώριο πάντως περιορίζεται, καθώς η θητεία του Αντόνιο Γκουτέρες λήγει στις 31 Δεκεμβρίου 2026 και ο διάδοχός του αναμένεται να αναλάβει καθήκοντα την 1η Ιανουαρίου 2027, γεγονός που καθιστά την επίτευξη συναίνεσης ακόμη πιο επείγουσα.