ΟΗΕ: Παγκόσμιοι ηγέτες στη Νέα Υόρκη για κρίσεις

Η Νέα Υόρκη βρίσκεται στο επίκεντρο της παγκόσμιας διπλωματίας, καθώς οι ηγέτες των κρατών συγκεντρώνονται για την ετήσια Σύνοδο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ. Η φετινή διοργάνωση λαμβάνει χώρα σε ένα εξαιρετικά ρευστό γεωπολιτικό περιβάλλον, όπου οι προκλήσεις είναι πολλαπλές και διασυνδεδεμένες. Ο κλιμακούμενος πόλεμος με το Ιράν στη Μέση Ανατολή, η συνεχιζόμενη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία που διανύει πλέον τον πέμπτο χρόνο της, αλλά και η ραγδαία άνοδος της τεχνητής νοημοσύνης, συνθέτουν ένα εκρηκτικό μείγμα που απαιτεί άμεσες και συντονισμένες λύσεις. Παράλληλα, οι οικονομικές πιέσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες επηρεάζουν καθοριστικά τις ισορροπίες, ενώ σε εξέλιξη βρίσκεται η κρίσιμη διαδικασία αναζήτησης του νέου επικεφαλής του Οργανισμού, ο οποίος θα κληθεί να διατηρήσει τον ΟΗΕ επίκαιρο και ουσιαστικό απέναντι στις σύγχρονες προκλήσεις.

Η μάχη της διαδοχής του Γενικού Γραμματέα

Η Σύνοδος αποτελεί την κεντρική σκηνή για την παρασκηνιακή διαμόρφωση συσχετισμών γύρω από τη διαδοχή του Αντόνιο Γκουτέρες. Επτά υποψήφιοι επιδιώκουν επαφές με παγκόσμιους ηγέτες και, κυρίως, με τα 15 μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας, παρουσιάζοντας τις υποψηφιότητές τους. Στην τρίτη άτυπη ψηφοφορία του Συμβουλίου Ασφαλείας, η Ρεμπέκα Γκρίνσπαν, πρώην Αντιπρόεδρος της Κόστα Ρίκα και νυν επικεφαλής της UNCTAD, πέρασε οριακά στην πρώτη θέση με εννέα θετικές ψήφους, έναντι οκτώ της Carolyn Rodrigues-Birkett από τη Γουιάνα. Η ανάδειξη του νέου Γενικού Γραμματέα αναμένεται να ολοκληρωθεί κατά τη διάρκεια της ελληνικής προεδρίας τον επόμενο μήνα, προσδίδοντας ιδιαίτερη βαρύτητα στις διπλωματικές κινήσεις της Αθήνας.

Οι διπλωματικές κινήσεις του Ντόναλντ Τραμπ

Ο Αμερικανός πρόεδρος ξεκίνησε τις διπλωματικές επαφές του συναντώντας τον Γάλλο ομόλογό του, Εμανουέλ Μακρόν, σε μια περίοδο κατά την οποία ΗΠΑ και Ευρώπη καλούνται να συντονιστούν για την Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή. Μετά τη συνάντηση, ο Μακρόν δήλωσε ότι συζήτησε με τον Τραμπ πρωτοβουλίες για μορατόριουμ μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας στις επιθέσεις που σχετίζονται με τον ενεργειακό τομέα. Ο Γάλλος πρόεδρος χαρακτήρισε τη συζήτηση «πολύ καλή» και «πολύ εποικοδομητική», τονίζοντας ότι συμφώνησαν στην ανάγκη ενίσχυσης της άμυνας του Κιέβου. Ο Τραμπ αναμένεται να μιλήσει στη Γενική Συνέλευση το πρωί της Τρίτης (ώρα Νέας Υόρκης), παρουσιάζοντας το αποτύπωμα της εξωτερικής πολιτικής της κυβέρνησής του. Θα δοθεί έμφαση στην αντιμετώπιση των μεγάλων διεθνών κρίσεων, με κεντρικό άξονα το Ιράν και τη θέση ότι η Τεχεράνη δεν πρέπει να αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο. Παράλληλα, θα υπογραμμιστεί η σημασία της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας, η ασφάλεια των διεθνών θαλάσσιων οδών και το όραμά του για έναν μικρότερο, αποτελεσματικότερο ΟΗΕ, επικεντρωμένο περισσότερο στην ειρήνη και την ασφάλεια.

Αργότερα την ίδια μέρα, ο Τραμπ θα συναντηθεί με τις χώρες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου, σε μια συζήτηση ιδιαίτερης βαρύτητας λόγω του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν, που έχει ανατρέψει τις ισορροπίες στις αγορές πετρελαίου και προκαλέσει νέα αστάθεια. Σε αυτό το κλίμα, η Wall Street Journal, επικαλούμενη αξιωματούχους από τις ΗΠΑ και τη Μέση Ανατολή, αποκάλυψε ότι η κυβέρνηση Τραμπ πρότεινε 5 δισ. δολάρια για Ταμείο που θα βοηθήσει τις χώρες της περιοχής να αποκαταστήσουν ενεργειακές υποδομές που επλήγησαν στον πόλεμο με το Ιράν και να μειώσουν την εξάρτησή τους από τα Στενά του Ορμούζ για τη μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου. Το σχέδιο, σύμφωνα με την εφημερίδα, προβλέπει συνεισφορές από οκτώ εταίρους των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή —Σαουδική Αραβία, ΗΑΕ, Κατάρ, Μπαχρέιν, Κουβέιτ, Ομάν, Ιράκ και Ιορδανία— για επενδυτικό ταμείο 10 δισ. δολαρίων, το PACT (Partnership for Allied Trust and Construction).

Ουκρανία-Ρωσία

Στη Νέα Υόρκη, ο Τραμπ σχεδιάζει επίσης να συναντηθεί με τον Πρόεδρο της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι, με το Κίεβο να επιχειρεί να διατηρήσει ψηλά στη διεθνή ατζέντα τον πόλεμο και τις προσπάθειες για διπλωματική διέξοδο. Τη Ρωσία στη Γενική Συνέλευση αναμένεται να εκπροσωπήσει ο υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ.

Συμφωνία ΗΠΑ-Δανίας για τη Γροιλανδία

Αύριο, οι ΗΠΑ, η Δανία και η Γροιλανδία αναμένεται να υπογράψουν στη Νέα Υόρκη τη νέα, ιδιαίτερης γεωπολιτικής σημασίας, συμφωνία για την ασφάλεια της Γροιλανδίας και της Αρκτικής. Ο Τραμπ θα συναντηθεί για την υπογραφή με την Πρωθυπουργό της Δανίας Μέτε Φρεντέρικσεν και τον Πρωθυπουργό της Γροιλανδίας Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν. Η πρώτη ανάγνωση αναλυτών στις ΗΠΑ είναι ότι πρόκειται για συμβιβασμό που επιτρέπει και στις δύο πλευρές να μιλήσουν για κέρδος. Σύμφωνα με την αμερικανική πλευρά, προβλέπεται ενισχυμένη αμερικανική στρατιωτική παρουσία, ενώ Δανία και Γροιλανδία διατηρούν την κυριαρχία τους. Ο Τραμπ υποστηρίζει ότι η εν λόγω συμφωνία δίνει στις ΗΠΑ τη δυνατότητα να κάνουν ό,τι θεωρούν αναγκαίο για την άμυνα της Γροιλανδίας και της Βόρειας Αμερικής, με έμφαση στον αποκλεισμό στρατιωτικής παρουσίας ή ευαίσθητων επενδύσεων από τη Ρωσία και την Κίνα.

Συνάντηση Τραμπ-Πεζεσκιάν στο περιθώριο της Συνόδου;

Το Ιράν είναι ίσως το θέμα που μπορεί να καθορίσει πολιτικά τη φετινή Σύνοδο. Σε αντίθεση με την παλαιστινιακή αρχή, οι ΗΠΑ επέτρεψαν στην ιρανική αντιπροσωπεία να ταξιδέψει στη Νέα Υόρκη υπό αυστηρούς περιορισμούς. Σε αυτήν περιλαμβάνονται ο Πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν και ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, οι οποίοι -σύμφωνα με πληροφορίες- βρίσκονται ήδη στη Νέα Υόρκη. Το ερώτημα είναι εάν ο Αμερικανός πρόεδρος θα συναντηθεί με τον Ιρανό ομόλογό του, που θα μπορούσε να σηματοδοτήσει την έναρξη της αποκλιμάκωσης. Διπλωματικές πηγές από τον ΟΗΕ κάνουν λόγο για ένα παράθυρο ευκαιρίας που ανοίγεται στο περιθώριο της Συνόδου για τη διευθέτηση της εν εξελίξει σύγκρουσης. Όπως ανακοινώθηκε οι ΗΠΑ θα αρχίσουν αυτή την εβδομάδα να επιβάλλουν αυστηρές κυρώσεις σε χώρες που επιτρέπουν στο Ιράν να ανεφοδιάζει ή να συντηρεί τα αεροπλάνα του. Αμερικανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι η κίνηση αυτή «θα παραλύσει τις ιρανικές αερομεταφορές». Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ ανέφερε ότι η Ουάσιγκτον θα υλοποιήσει το σχέδιο αποκόπτοντας από το αμερικανικό νόμισμα τις χώρες που συντηρούν ή ανεφοδιάζουν με καύσιμα ιρανικά αεροπλάνα.

Παλαιστινιακό

Το Παλαιστινιακό παραμένει ένα από τα βασικά θέματα της Συνόδου. Παρά την εκεχειρία του 2025, σύμφωνα με στοιχεία του ΟΗΕ συνεχίζονται οι ελλείψεις, τα προβλήματα στην είσοδο κρίσιμου εξοπλισμού και οι σημαντικές ανάγκες στους τομείς της υγείας και της ενέργειας. Η αμερικανική κυβέρνηση, για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά, αρνήθηκε βίζα στον Μαχμούντ Αμπάς και σε άλλα υψηλόβαθμα στελέχη της Παλαιστινιακής Αρχής και της PLO, επικαλούμενη, μεταξύ άλλων, τις προσφυγές κατά του Ισραήλ σε διεθνή δικαστήρια και αυτό που χαρακτηρίζει μη εκπλήρωση δεσμεύσεων στην ειρηνευτική διαδικασία. Η Γενική Συνέλευση, ωστόσο, ενέκρινε, με 152 ψήφους υπέρ, τρεις κατά και τέσσερις αποχές, τη δυνατότητα του Αμπάς να συμμετάσχει μέσω βιντεοσκοπημένης παρέμβασης. Την Τετάρτη, το Συμβούλιο Ειρήνης αναμένεται να ενημερώσει τον ΟΗΕ για την πρόοδο στη Λωρίδα της Γάζας, σε μία από τις πολλές εκδηλώσεις για το Παλαιστινιακό, ενώ η Γαλλία, ο Καναδάς και το Ηνωμένο Βασίλειο, που βρίσκονται πίσω από νέες κυρώσεις κατά ισραηλινών εποικισμών, διοργανώνουν την Τρίτη συνάντηση με θέμα τη λύση των δύο κρατών. Το παζλ της αμερικανικής στρατηγικής θα συμπληρωθεί στην Ουάσιγκτον, όταν ο Τραμπ θα συναντηθεί με τον Κινέζο πρόεδρο Σι με μια βαριά ατζέντα που περιλαμβάνει το εμπόριο και τους δασμούς, τους πολέμους σε Ιράν και Ουκρανία, την Ταϊβάν και την ασφάλεια στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης.