Οι επιπτώσεις των πυρκαγιών στο περιβάλλον και την υγεία

Ο καθηγητής Περιβαλλοντικής Μηχανικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Δημοσθένης Σαρηγιάννης, ανέλυσε τις εκτεταμένες συνέπειες των δασικών πυρκαγιών, δίνοντας έμφαση τόσο στην οικολογική καταστροφή όσο και στους κινδύνους για τη δημόσια υγεία. Μιλώντας στην εκπομπή «Συνδέσεις», ο καθηγητής υπογράμμισε ότι οι επιπτώσεις είναι ιδιαίτερα σοβαρές, καθώς η καταστροφή των οικοσυστημάτων έχει άμεσο αντίκτυπο στην ανθρώπινη ζωή και την επιβίωση των ειδών.

Ένα από τα κεντρικά σημεία της ανάλυσής του ήταν η βιοποικιλότητα και η ανθεκτικότητα των μεσογειακών οικοσυστημάτων. Όπως εξήγησε, οι επαναλαμβανόμενες πυρκαγιές πλήττουν καίρια τη φυσική αναγέννηση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η χαλέπιος πεύκη, η οποία χρειάζεται τουλάχιστον 15 έως 20 χρόνια για να αναπτύξει μια βιώσιμη τράπεζα σπερμάτων στους κώνους της. Εάν αυτός ο κύκλος διακοπεί από μια νέα πυρκαγιά, η φυσική αναγέννηση καθίσταται αδύνατη, με αποτέλεσμα τα πευκοδάση να υποβαθμίζονται μόνιμα σε θαμνώδεις ή φρυγανικές εκτάσεις. Ο καθηγητής επισήμανε ότι αυτό το φαινόμενο είναι ήδη ορατό σε περιοχές της Αττικής και της Πελοποννήσου.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στην κεφαλληνιακή ελάτη, ένα είδος που δεν έχει την ικανότητα να αναβλαστήσει μετά από φωτιά, καθώς δεν διαθέτει στρατηγικούς κώνους για την προστασία των σπερμάτων. Η απώλεια αυτού του είδους, όπως τόνισε, είναι πρακτικά μη αναστρέψιμη, με τον χρονικό ορίζοντα αποκατάστασης να εκτείνεται σε βάθος ενός αιώνα.

Οι επιπτώσεις, ωστόσο, δεν περιορίζονται στη χλωρίδα. Ο κατακερματισμός των βιοτόπων που προκαλείται από τις πυρκαγιές έχει δραματικές συνέπειες και για την πανίδα. Ο πληθυσμός των ζώων, όπως ερπετά και ασπόνδυλα, απομονώνεται, με αποτέλεσμα να διακόπτεται η γενετική ροή μεταξύ των ομάδων. Ο κ. Σαρηγιάννης έφερε ως παράδειγμα την καταστροφική πυρκαγιά στη Δαδιά το 2023, όπου χάθηκαν κρίσιμες θέσεις φωλιάσματος για τον μαυρόγυπα, ένα από τα πιο απειλούμενα είδη της περιοχής.

Στο μέτωπο της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, ο καθηγητής παρουσίασε ανησυχητικά στοιχεία. Οι συγκεντρώσεις των αιωρούμενων σωματιδίων PM2.5 έφτασαν τα 190 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο, όταν το ανώτατο όριο ασφαλείας για την ανθρώπινη υγεία είναι τα 10 μικρογραμμάρια. Τα σωματίδια που προέρχονται από την καύση βιομάζας, όπως εξήγησε, έχουν αυξημένο οξειδωτικό δυναμικό σε σύγκριση με εκείνα που εκπέμπονται από τα οχήματα, αυξάνοντας σημαντικά τον κίνδυνο εμφάνισης αναπνευστικών προβλημάτων.

Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα που ανέδειξε είναι η καύση όχι μόνο της βλάστησης αλλά και των τεχνητών υλικών. Κατοικίες, μονώσεις, ελαστικά, ηλεκτρονικές συσκευές και φωτοβολταϊκά συστήματα, όταν καταστρέφονται από τη φωτιά, απελευθερώνουν στην ατμόσφαιρα εξαιρετικά τοξικές ουσίες, όπως διοξίνες, υδρογονάνθρακες και βαρέα μέταλλα.

Ο κ. Σαρηγιάννης προειδοποίησε ότι η στάχτη που παραμένει μετά την κατάσβεση μπορεί να είναι επικίνδυνη για την υγεία. Η απομάκρυνσή της θα πρέπει να γίνεται με ιδιαίτερη προσοχή, με τη χρήση μάσκας, γαντιών και νερού χαμηλής πίεσης, ώστε να αποφευχθεί η εισπνοή ή η επαφή με επικίνδυνα σωματίδια.

Κλείνοντας, ο καθηγητής υπογράμμισε ότι οι επιπτώσεις μιας πυρκαγιάς δεν ολοκληρώνονται με το σβήσιμο των φλογών. Η ανθρώπινη έκθεση στα προϊόντα της καύσης συνεχίζεται για μήνες, μέσω της επαναιώρησης της τέφρας, της μόλυνσης των υδάτων και της εισόδου των τοξικών ουσιών στην τροφική αλυσίδα, καθιστώντας την παρακολούθηση και τη διαχείριση της μεταπυρικής περιόδου ζωτικής σημασίας.