Οι λεπτές ισορροπίες στη συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν

Ένα κύμα συγκρατημένης αισιοδοξίας φαίνεται να διαπερνά τις διπλωματικές οδούς που συνδέουν την Ουάσινγκτον με την Τεχεράνη, σύμφωνα με ανάλυση του CNN. Για πρώτη φορά, η προοπτική μιας συμφωνίας για την παράταση της εκεχειρίας και την έναρξη τερματισμού των εχθροπραξιών δεν φαίνεται να αποτελεί αποκλειστικά προϊόν της φαντασίας του Αμερικανού προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ. Ακόμη και ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν εξέφρασε την άποψη ότι μια συμφωνία "δεν ήταν ποτέ πιο κοντά", προσδίδοντας μια νότα αξιοπιστίας στις φήμες που κυκλοφορούν.

Ωστόσο, η προσεκτική ανάγνωση της κατάστασης αποκαλύπτει ότι αυτό που διαφαίνεται δεν είναι μια οριστική ειρηνευτική συμφωνία, αλλά μάλλον το πρώτο, ίσως και το πιο εύκολο, βήμα σε μια μακρά και επίπονη διαδικασία. Η ενδιάμεση συμφωνία που βρίσκεται υπό διαπραγμάτευση φαίνεται να επικεντρώνεται σε θέματα όπου η σύγκλιση είναι ευκολότερη, όπως ο τερματισμός του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν και η παράλληλη άρση του αμερικανικού αποκλεισμού. Παράλληλα, θα ορίζεται ένα χρονοδιάγραμμα 60 ημερών και μια συγκεκριμένη ατζέντα για την αντιμετώπιση των πιο σύνθετων ζητημάτων.

Η αμερικανική κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι η Τεχεράνη έχει προχωρήσει σε σημαντικές παραχωρήσεις, όμως τα ιρανικά μέσα ενημέρωσης παρουσιάζουν μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Η ένταση κορυφώθηκε την Παρασκευή 12 Ιουνίου, όταν, μετά από δημοσιεύματα που συνδέονταν με την ιρανική κυβέρνηση και παρουσίαζαν μια συμφωνία εξαιρετικά ευνοϊκή για το Ιράν, ο Τραμπ εξαπέλυσε δριμεία επίθεση στους Ιρανούς ηγέτες, αποκαλώντας τους "πολύ άτιμους ανθρώπους" και αμφισβητώντας την καλή τους πίστη. Ποια είναι, λοιπόν, τα κρίσιμα σημεία τριβής που καθιστούν την τελική συμφωνία έναν δύσκολο γρίφο για τον Αμερικανό πρόεδρο;

Το πυρηνικό πρόγραμμα και η επιθεώρηση

Η τύχη του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν αποτελεί την πιο κρίσιμη και περίπλοκη πτυχή των διαπραγματεύσεων. Η κυβέρνηση Τραμπ απαιτεί την πλήρη απεμπόληση του προγράμματος και μια δέσμευση "επ' αόριστον" για μη κατασκευή πυρηνικών όπλων. Οι λεπτομέρειες εφαρμογής και ο μηχανισμός επιθεώρησης αποτελούν πεδίο σκληρής διαμάχης. Ένας ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε ένα νέο "καθεστώς επιθεώρησης", χωρίς ωστόσο να δώσει περαιτέρω διευκρινίσεις.

Το βασικό ερώτημα είναι αν το Ιράν θα εγκαταλείψει ολόκληρο το πρόγραμμα, συμπεριλαμβανομένων των τμημάτων που προορίζονται για πολιτική χρήση, ή αν θα συμφωνήσει απλώς σε ένα ανώτατο όριο εμπλουτισμού ουρανίου. Η μεγαλύτερη πρόκληση, ωστόσο, είναι η διασφάλιση της συμμόρφωσης. Ο Τραμπ έχει παρουσιάσει τη δέσμευση του Ιράν για μη κατασκευή πυρηνικών όπλων ως μια σημαντική νίκη, παραβλέποντας το γεγονός ότι η Τεχεράνη το υποστηρίζει εδώ και χρόνια. Η πραγματική δυσκολία έγκειται στο πώς η αμερικανική κυβέρνηση θα πείσει για την αποτελεσματικότητα της συμφωνίας, ειδικά σε σύγκριση με αυτήν της κυβέρνησης Ομπάμα, την οποία ο Τραμπ είχε επικρίνει ως ανεπαρκή.

Το εμπλουτισμένο ουράνιο και τα παγωμένα κεφάλαια

Το ήδη υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο που διαθέτει το Ιράν αποτελεί ένα ακόμη σημείο τριβής. Η Ουάσινγκτον απαιτεί την παράδοσή του, αλλά αυτό βρίσκεται θαμμένο βαθιά στο έδαφος μετά από αμερικανικές αεροπορικές επιδρομές. Ο Τραμπ έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο να μην αποκτηθεί ποτέ το υλικό, προτείνοντας αντ' αυτού τον "ενταφιασμό" και την παρακολούθηση των περιοχών. Μια άλλη πρόταση είναι η "αραίωση" του ουρανίου, ώστε να παραμείνει στο Ιράν ως καύσιμο, μια εξέλιξη που θα ήταν δύσκολο να παρουσιαστεί ως νίκη.

Το ζήτημα των παγωμένων περιουσιακών στοιχείων του Ιράν, ύψους 24 δισεκατομμυρίων δολαρίων, φέρνει στο προσκήνιο την παλιά ρητορική του Τραμπ. Το 2016, είχε επικρίνει την κυβέρνηση Ομπάμα για την καταβολή 400 εκατομμυρίων δολαρίων στο Ιράν, υποστηρίζοντας ότι θα χρηματοδοτούσαν την τρομοκρατία. Τώρα, η Τεχεράνη ζητά την αποδέσμευση ενός πολύ μεγαλύτερου ποσού. Ο Τραμπ διαβεβαίωσε ότι "κανένα χρήμα δεν θα ανταλλάξει χέρια", αλλά ο αντιπρόεδρος Τζ. Ντ. Βανς άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο μελλοντικής αποδέσμευσης, δημιουργώντας μια λεπτή γραμμή μεταξύ της αποδέσμευσης περιουσιακών στοιχείων και της παράδοσης μετρητών.

Τα Στενά του Ορμούζ και οι περιφερειακές δυνάμεις

Τα Στενά του Ορμούζ εισάγουν μια νέα διάσταση, καθώς ο πόλεμος απέδειξε την ικανότητα του Ιράν να τα κλείσει αποτελεσματικά, επηρεάζοντας την παγκόσμια οικονομία. Το μεγάλο ερώτημα είναι πώς η συμφωνία θα αντιμετωπίσει αυτή τη δυνητική ικανότητα στο μέλλον. Παράλληλα, η χρηματοδότηση φιλοϊρανικών οργανώσεων, όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ, αποτελούσε αρχικά έναν από τους βασικούς στόχους του Τραμπ. Ωστόσο, το θέμα αυτό έχει υποχωρήσει από την ατζέντα. Ένας ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι το Ιράν συμφωνεί να σταματήσει τη χρηματοδότηση, αλλά η ουσία κρύβεται στις λεπτομέρειες εφαρμογής και επαλήθευσης. Αν δεν υπάρξει απτό αποτέλεσμα, ο Τραμπ θα αποτύχει να επιτύχει έναν από τους τέσσερις βασικούς στόχους του πολέμου.