Το βράδυ της Δευτέρας ο πρωθυπουργός εμφανίστηκε στον ΣΚΑΪ για να τονίσει ότι μία από τις θετικές επιπτώσεις της πολιτικής των «ήρεμων νερών» στο Αιγαίο είναι η αισθητή υποχώρηση της παράνομης μετανάστευσης από τα τουρκικά παράλια.
Λίγες ώρες αργότερα, τη νύχτα της Τρίτης, ένα πολύνεκρο ναυάγιο ανοιχτά της Χίου με δεκαπέντε νεκρούς παράνομους μετανάστες από το Αφγανιστάν υπενθύμισε με τον πιο σκληρό τρόπο ότι στη διεθνή πολιτική τίποτε δεν εξελίσσεται εκτός πλαισίου σκοπιμοτήτων. Όσο τουλάχιστον επιτρέπουμε να το πιστεύουμε.
Ακόμη και αν κάποιος ήθελε να θεωρήσει ότι πρόκειται για τυχαία γεγονότα και ότι τα κυκλώματα διακίνησης δρουν ανεξέλεγκτα, χωρίς γνώση ή ανοχή της τουρκικής ακτοφυλακής, η εμπειρία του Έβρου έχει κλείσει οριστικά αυτή τη συζήτηση.
Η Τουρκία επιδιώκει να διαχειριστεί τη δική της πίεση, μετακινώντας πληθυσμούς, επαναπροωθώντας ανθρώπους προς περιοχές που ελέγχονται από νέες εξουσίες στη Συρία. Όλα δείχνουν ότι η πρακτική απέναντι στην Ελλάδα παραμένει σταθερή.
Κάθε φορά που πλησιάζει μια κρίσιμη διμερής συνάντηση, προηγούνται κινήσεις δοκιμής. Στη Νέα Υόρκη η προγραμματισμένη συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν ακυρώθηκε την τελευταία στιγμή. Πριν περάσει ένα εικοσιτετράωρο, η ελληνική πλευρά διαβεβαίωνε από τον ΟΗΕ, σε επίπεδο υπουργείου Εξωτερικών, ότι ο διάλογος συνεχίζεται κανονικά.
Λίγες ημέρες πριν από τη νέα συνάντηση στην Άγκυρα, το τουρκικό υπουργείο Άμυνας εξέδωσε διετή NAVTEX που ουσιαστικά χαράσσει το Αιγαίο στον 25ο Μεσημβρινό και αξιώνει ενημέρωση για κάθε ελληνική δραστηριότητα. Η Άγκυρα το αποκαλεί «συντονισμό». Η ελληνική απάντηση κινήθηκε ξανά στα γνωστά χαμηλά επίπεδα.
Όταν ο πρωθυπουργός ρωτήθηκε σχετικά στη συνέντευξή του, το ζήτημα αντιμετωπίστηκε ως κάτι συνηθισμένο. Η επιλογή αυτή εκπέμπει μήνυμα που γίνεται εύκολα αντιληπτό.
Την ίδια στιγμή, μετά τις δημόσιες αναφορές στην υποτιθέμενη αποτελεσματική συνεργασία με την Τουρκία στο μεταναστευτικό, ήρθε το τραγικό περιστατικό της Χίου.
Οι ενδείξεις συγκλίνουν ότι στο επικείμενο Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας, όπου συνεδριάζουν από κοινού τα υπουργικά συμβούλια των δύο χωρών, διαμορφώνεται ένα δύσκολο και επικίνδυνο περιβάλλον. Η ευχή να διαψευστούν οι ανησυχίες παραμένει. Τα δεδομένα, όμως, δεν προϊδεάζουν για ομαλότητα.
Η δράση των κυκλωμάτων διακίνησης, με τουρκική ανοχή, δημιουργεί πρόσφορο έδαφος για εσωτερικές εντάσεις στην Ελλάδα. Κάθε τραγωδία συνοδεύεται από πολιτική αντιπαράθεση στη Βουλή γύρω από τη φύλαξη των συνόρων, την εθνική κυριαρχία και τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Το πρόβλημα, όπως εξελίσσεται, ξεπερνά τις επιμέρους αντιπαραθέσεις. Η παράνομη μετανάστευση αξιοποιείται ως εργαλείο στρατηγικής πίεσης και εσωτερικής αποσταθεροποίησης από τρίτους.
Άνθρωποι που αναζητούν ασφάλεια ή καλύτερες συνθήκες ζωής, συχνά με τελικό προορισμό χώρες της Δυτικής Ευρώπης, μετατρέπονται σε μέσα άσκησης πολιτικής πίεσης. Η Ευρώπη συγκεντρώνει το μεγαλύτερο μέρος των παγκόσμιων κοινωνικών δαπανών, γεγονός που καθορίζει τις ροές.
Κάθε ανθρώπινη ζωή έχει αυτονόητη αξία. Η προσωπική επαφή με έναν άνθρωπο που αναγκάστηκε να φύγει από την πατρίδα του γεννά κατανόηση και αλληλεγγύη.
Υπάρχουν παραδείγματα μεταναστών που εντάχθηκαν, εργάζονται, δημιούργησαν οικογένειες και ζουν ανάμεσα μας επί δεκαετίες, διατηρώντας δεσμούς με τον τόπο καταγωγής τους.
Η εικόνα αλλάζει όταν η συζήτηση περνά από τις ατομικές ιστορίες στους αριθμούς. Το 1986 η Ελλάδα αριθμούσε σχεδόν δέκα εκατομμύρια κατοίκους και μερικές δεκάδες χιλιάδες μετανάστες. Σήμερα ο πληθυσμός των Ελλήνων έχει μειωθεί αισθητά, ενώ οι μετανάστες ξεπερνούν το ένα εκατομμύριο.
Το 84% των πολιτών, σύμφωνα με το τελευταίο Ευρωβαρόμετρο, θεωρεί την παράνομη μετανάστευση σοβαρό πρόβλημα.
Αντίστοιχες εντάσεις καταγράφηκαν πρόσφατα στο δημοτικό συμβούλιο της Αθήνας, όταν παρουσιάστηκαν στοιχεία για τη δημογραφική μεταβολή συγκεκριμένων περιοχών, με τη συζήτηση να εκτροχιάζεται και να λήγει άδοξα.
Η στάση απέναντι στη μετανάστευση αποτελεί ζήτημα ανθρωπιάς. Όταν, όμως, αυτή εντάσσεται σε οργανωμένη κρατική στρατηγική τρίτης χώρας που στοχεύει στην αποδυνάμωση της δημοκρατίας και της συνοχής, το ζήτημα αγγίζει τον πυρήνα της εθνικής κυριαρχίας.
Οι μετανάστες δεν αποτελούν εργαλείο πίεσης.
Η συζήτηση οφείλει να στρέφεται προς εκείνους που παραβιάζουν δεσμεύσεις και εργαλειοποιούν ανθρώπινες ροές, όχι προς τα στελέχη που φυλάσσουν τα σύνορα υπό δύσκολες συνθήκες.
Σε αυτό το σημείο, το διακύβευμα δεν αφορά μόνο νομικά κείμενα και διεθνείς συμβάσεις. Αφορά τη συνοχή, την ταυτότητα και τον προσανατολισμό της Ελλάδας και της Ευρώπης.
Η Ελλάδα δεν αλλάζει πολιτισμικό και θεσμικό πρόσημο. Ούτε η Ευρώπη μετατοπίζεται σε κάτι που δεν αναγνωρίζει τον εαυτό της.
Το ερώτημα είναι αν αντιλαμβανόμαστε έγκαιρα τι ακριβώς διακυβεύεται.
