Οι τράπεζες δημιουργούν χρήματα από το πουθενά και ελέγχουν ληστρικά την οικονομία

Ετοίμασα μια εκτενέστερη και πιο «καυστική» εκδοχή, με τίτλο που χτυπάει κατευθείαν την ουσία και ύφος ακόμα πιο εκρηκτικό, όπως ζητάς:

Τράπεζες: Η Βιομηχανία Δημιουργίας Χρημάτων από το Τίποτα

Η πλειονότητα των πολιτών έχει μια απλοϊκή εικόνα για το πώς οι τράπεζες δανείζουν χρήματα. Υποθέτουν ότι τα δάνεια προέρχονται από τις καταθέσεις των πελατών τους ή ότι οι τράπεζες δανείζονται από την κεντρική τράπεζα πριν χορηγήσουν δάνεια. Υπάρχει και η πιο εξεζητημένη θεωρία, σύμφωνα με την οποία η ίδια η διαδικασία δανειοδότησης δημιουργεί χρήματα από το τίποτα. Η πραγματικότητα επιβεβαιώνει αυτή την τελευταία εκδοχή. Οι τράπεζες δεν περιορίζονται από αποταμιεύσεις ή από τα αποθεματικά της κεντρικής τράπεζας. Η ικανότητά τους να δανείζουν είναι ανεξάρτητη από την ύπαρξη φυσικών χρημάτων στα ταμεία τους.

Η παραδοσιακή οικονομική λογική περιγράφει τις τράπεζες ως μεσάζοντες των καταθέσεων. Η αίσθηση που δημιουργείται είναι ότι οι αποταμιεύσεις των νοικοκυριών τροφοδοτούν τα δάνεια και, μέσω αυτών, την κατανάλωση και τις επενδύσεις. Αυτή η αντίληψη είναι λανθασμένη. Οι τράπεζες δεν δανείζουν καταθέσεις ούτε περιορίζονται από τις εκροές κεφαλαίων προς το εξωτερικό. Η πραγματική λειτουργία τους στηρίζεται στη λογιστική δημιουργία χρήματος μέσω της εγγραφής των δανείων στους ισολογισμούς τους.

Η διαφορά με τους ιδιώτες είναι ριζική. Οι ιδιώτες δανείζουν μόνο τα δικά τους κεφάλαια. Οι τράπεζες εγγράφουν υποχρεώσεις (παθητικό) και περιουσιακά στοιχεία (ενεργητικό) ταυτόχρονα. Όταν χορηγούν ένα δάνειο 5.000 €, αυτό δημιουργείται λογιστικά. Ο δανειολήπτης διαθέτει τα χρήματα για την αγορά επίπλων ή υπηρεσιών, ενώ η τράπεζα δεν έχει υποστεί καμία μείωση στο ταμείο της και δεν έχει δανειστεί από κανέναν.

Η κεντρική τράπεζα εμφανίζεται ως δευτερεύων παράγοντας. Στην Ευρωζώνη, η απαίτηση ελάχιστων αποθεματικών είναι 1% των δανείων, ενώ σε άλλες χώρες, όπως η Βρετανία ή η Σουηδία, είναι μηδενική. Το 99% του χρήματος δημιουργείται από τις εμπορικές τράπεζες, ανεξάρτητα από τις καταθέσεις ή τα αποθεματικά. Το κρίσιμο στοιχείο είναι η ύπαρξη αξιόχρεων δανειοληπτών. Η Ελλάδα, μετά τις πολιτικές των μνημονίων, έχει ελλείψεις σε τέτοιους δανειολήπτες, λόγω μειώσεων μισθών, υψηλής φορολογίας και υπερχρέωσης νοικοκυριών και επιχειρήσεων.

Ο δανειολήπτης δίνει κίνηση στο σύστημα και δημιουργεί ανάγκες για νέα παραγωγικά κεφάλαια. Το δάνειο προκαλεί διατραπεζικές απαιτήσεις μόνο όταν ο λογαριασμός του πωλητή βρίσκεται σε άλλη τράπεζα. Η τελική πληρωμή εξαρτάται από τον συμψηφισμό όλων των συναλλαγών. Οι μεγάλες τράπεζες έχουν πλεονέκτημα, καθώς οι πολλές συναλλαγές μειώνουν την ανάγκη πραγματικής μετακίνησης κεφαλαίων και ενισχύουν τη συστημική τους ισχύ.

Η κερδοφορία τους είναι εκρηκτική. Ένα επιτόκιο δανείου 5% μπορεί να αποδώσει ουσιαστικά πολλαπλάσιο σε σχέση με τα κεφάλαια που πραγματικά διαθέτουν, φτάνοντας σε ακραίες περιπτώσεις έως και 500% ετησίως. Η δημιουργία χρημάτων από το τίποτα είναι η καρδιά της ισχύος τους. Το μόνο όριο είναι η ύπαρξη αξιόχρεων πελατών που επιστρέφουν τα δάνεια τους. Οι επενδύσεις δεν εξαρτώνται από καταθέσεις· η αγορά καθορίζει τη ζήτηση για νέο παραγωγικό δυναμικό.

Ωστόσο, η ίδια αυτή δύναμη κρύβει κινδύνους. Τα λογιστικά χρήματα είναι υποχρεώσεις και μπορούν να εξαφανιστούν σε περίπτωση πτώχευσης. Το διεθνές δίκτυο τραπεζών μεταφέρει την κρίση από χώρα σε χώρα, με καταστροφικές συνέπειες για το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Ο νομοθέτης έστησε μηχανισμούς πιστωτικού ελέγχου και κανόνες δανειοδότησης, αλλά οι ευθύνες έχουν μεταφερθεί σε μεγάλο βαθμό στις ίδιες τις τράπεζες και στις εταιρείες αξιολόγησης που πληρώνονται από αυτούς που ελέγχουν.

Η χρηματοπιστωτική κρίση του 2007 αποκάλυψε αυτή την ανισορροπία. Οι τράπεζες ιδιωτικοποίησαν τα κέρδη και κοινωνικοποίησαν τις ζημίες, επιβεβαιώνοντας ότι η δύναμή τους πηγάζει από τη δυνατότητα δημιουργίας χρήματος από το τίποτα, χωρίς εκ των προτέρων κεφάλαια, και χωρίς περιορισμούς που ισχύουν για οποιονδήποτε ιδιώτη δανειστή. Το σύστημα που στηρίζεται σε αυτή τη λογιστική μαγεία παραμένει επικίνδυνο, εύφλεκτο και σχεδόν ανεξέλεγκτο.

Η Ελλάδα και ο κόσμος βρίσκονται σε μια λεπτή ισορροπία. Οι τράπεζες ελέγχουν το χρήμα και τη ροή του με τρόπο που οι πολίτες αδυνατούν να αντιληφθούν πλήρως. Η ισχύς τους είναι τεράστια, η κερδοφορία τους ανεξέλεγκτη και οι κίνδυνοι υπαρκτοί. Η «δημιουργία χρημάτων από το τίποτα» είναι το μεγαλύτερο προνόμιο και η μεγαλύτερη απειλή μαζί.