Συγκρούσεις: Σύμφωνα με την άποψη του γνωστού οργανισμού ανάλυσης και διαχείρισης απειλών και κινδύνων EURASIA GROUP, το προσεχές δωδεκάμηνο αναμένεται αποτελέσει την περίοδο του “δαιμονισμένου αγγέλου”. Τρεις μεγάλες συγκρούσεις κυριαρχούν το 2024 στις διεθνείς υποθέσεις, του Ισραήλ εναντίον της Χαμάς, της Μόσχας εναντίον του Κιέβου και η χειρότερη, των ΗΠΑ εναντίον του εαυτού τους.

Στους επερχόμενους μήνες το ενδιαφέρον για την Ουκρανία απομειώνεται σε συνδυασμό με την συρρίκνωση της υποστήριξής της από την Δύση. Ειδικά για τον Λευκό Οίκο, μετατρέπεται σε δευτερεύουσα υπόθεση και σταδιακά υποχωρεί στην τρίτη θέση ή και χαμηλότερα στις προτεραιότητες. Παρά τις εκατοντάδες χιλιάδες των νεκρών και τα εκατομμύρια των εκτοπισμένων, παραβλέπεται το γεγονός ότι το μίσος των Ουκρανών για την Ρωσία θα καθορίσει την εθνική τους ταυτότητα επί δεκαετίες. Η κατάσταση οδηγεί τον πληθυσμό σε ακραία απελπισία που πλήττει την ουκρανική κυβέρνηση, ο Βλαντιμίρ Πούτιν απομονώνεται από τον Δυτικό Κόσμο, η δε κρίση κλιμακώνεται, με την Ουκρανία να οδηγείται εκ των πραγμάτων στην διαίρεσή της.

Η σύγκρουση του Ισραήλ με την Χαμάς επιδεινώνεται συνεχώς και δυστυχώς δεν υπάρχει ορατή λύση για την κατάπαυση του πυρός, ενώ αυξάνονται δραματικά τα ακραία συναισθήματα και στις δύο αντιμαχόμενες πλευρές. Οι Ισραηλινοί αισθάνονται μία διεθνή απομόνωση, αντιμετωπίζοντας ταυτόχρονα την χειρότερη μορφή βίας από την εποχή των διώξεών τους κατά την περίοδο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Οι Παλαιστίνιοι αντιμετωπίζουν μία δεινή κατάσταση που καταγγέλλουν ως γενοκτονία, χωρίς ευκαιρίες για ειρηνική διευθέτηση και χωρίς διεξόδους διαφυγής. Οι εξελίξεις προκαλούν βαθύτατα πολιτικά ρήγματα όχι μόνον στην Μέση Ανατολή, αλλά και σε περισσότερους από ένα δισεκατομμύριο ανθρώπους στον ισλαμικό κόσμο, χωρίς να παραβλέπονται και οι ανάλογοι στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ.

Η εσωτερική σύγκρουση στις ΗΠΑ

Η χειρότερη όμως και ίσως πιο προκλητική απειλή αφορά την σύγκρουση των ΗΠΑ με τον εαυτό τους, σε μία περίοδο που σχεδόν το ένα τρίτο του παγκόσμιου πληθυσμού σε περισσότερες από 40 χώρες έχει να αντιμετωπίσει τα διλήμματα της κάλπης. Όμως, η δυσλειτουργική και χωρίς προηγούμενο εκλογική αναμέτρηση στις ΗΠΑ, έχει δυστυχώς την δυναμική να προκαλέσει αντίξοες συνέπειες στην παγκόσμια ασφάλεια, την ευστάθεια του διεθνούς συστήματος και στις οικονομικές προοπτικές του πλανήτη.

Το αποτέλεσμα θα επηρεάσει οκτώ δισεκατομμύρια ανθρώπους σε ολόκληρο τον κόσμο, με το γελοίον του πράγματος να έγκειται στο γεγονός ότι μόνον 160 εκατομμύρια Αμερικανοί έχουν το δικαίωμα να επιβάλλουν μία άποψη επί του θέματος. Ο δε τελικός νικητής ορίζεται από κάποιες δεκάδες χιλιάδες ψήφους στις λιγοστές αμφίρροπες πολιτικά Πολιτείες. Η ηττημένη πλευρά –Δημοκρατικοί ή Ρεπουμπλικάνοι– θα θεωρήσει το εκλογικό αποτέλεσμα παράνομο και δεν θα το αποδεχθεί.

Η ισχυρότερη χώρα του κόσμου θα αντιμετωπίσει θανάσιμες προκλήσεις στον πυρήνα των πολιτικών θεσμών της, δηλαδή στις ελεύθερες και δίκαιες εκλογές, την ειρηνική μεταβίβαση της εξουσίας, τους ελέγχους και τις ισορροπίες στον τομέα της διάκρισης εξουσιών. Η πολιτική κατάσταση στην χώρα ήδη κλυδωνίζεται και οι προβλέψεις πόρω απέχουν από τις κατά το παρελθόν συνηθισμένες ευνοϊκές ή έστω ουδέτερες προσδοκίες.

Οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι

Καμία από τις τρείς συγκρούσεις δεν οριοθετείται και δεν περιορίζεται ώστε να μην επιδεινωθεί και δεν υπάρχουν υπεύθυνοι ηγέτες για να αναλάβουν την ευθύνη να βελτιώσουν τις καταστάσεις ή τουλάχιστον να φέρουν κάποια τάξη σε χαοτικές συνθήκες. Οι αντίπαλοι και οι υποστηρικτές τους κρίνουν η μία πλευρά την άλλη “εχθρό του λαού και της χώρας” και εμφανίζονται διατεθειμένοι να αξιοποιήσουν κάθε μέσον για να διασφαλίσουν τη νίκη. Το μεγαλύτερο πάντως πρόβλημα αφορά το γεγονός ότι οι αντιμαχόμενοι στις συγκεκριμένες καταστάσεις δεν συμφωνούν για το αντικείμενο της σύγκρουσής τους.

Προς το παρόν οι τρεις μεγάλες συγκρούσεις δεν εξωθούν σε δραματικούς γεωπολιτικούς κλυδωνισμούς. Επίσης, οι όροι της αντιπαράθεσης, η αφήγηση, η ιστορία ή ακόμα και τα βασικά δεδομένα που αφορούν τις συνεχιζόμενες μάχες, δεν είναι κοινά. Παρά ταύτα και στις τρεις περιπτώσεις δημιουργούνται γενεές ανθρώπων με τον απαραίτητο φανατισμό για να περιχαρακωθούν και να πολεμήσουν όσον θα κριθεί αναγκαίο.

Για να προκύψει λήξη των συγκρούσεων, το πιθανότερο είναι να εξαντληθεί η μία ή και οι δύο πλευρές μέχρι το όριο της τελικής τους πτώσης. Κανείς προς το παρόν, όμως, δεν διερωτάται για τις προοπτικές μίας βιώσιμης ειρήνης. Στην Ευρώπη, στις ΗΠΑ και στην Μέση Ανατολή δεν υπάρχει ορατή λήξη και –κατά το EURASIA GROUP– αντιμετωπίζεται ένας G-Zero κόσμος χωρίς παγκόσμια ηγεσία.

Από την στιγμή που οι ΗΠΑ –η μοναδική υπερδύναμη που επιβιώνει ακόμα– δεν προτίθενται να συνεχίσουν την αστυνόμευση της υδρογείου, να εξισορροπούν την αρχιτεκτονική του διεθνούς εμπορίου ή να υποστηρίζουν παγκόσμιες αξίες, οι καταστάσεις λαμβάνουν άλλη τροπή, δεδομένου ότι καμία άλλη δύναμη δεν εμφανίζεται διατεθειμένη να αναλάβει τα συγκεκριμένα καθήκοντα.

O G-Zero κόσμος

Καταγράφονται ήδη τρεις μεγάλες συγκρούσεις που αποτελούν συνέπεια του G-Zero κόσμου, ενώ από την φύση του ο συγκεκριμένος κόσμος θα προκαλέσει και άλλες συγκρούσεις στο προσεχές μέλλον, χωρίς ορατές διεξόδους και λύσεις. Τα μόνα ερωτήματα στο συγκεκριμένο ζήτημα αφορούν το πού, το πότε και την ένταση της αποσταθεροποίησης. Υπάρχουν, άλλωστε, πολλά σημεία στον πλανήτη έτοιμα να πυροδοτήσουν συγκρούσεις.

Το εάν και κατά πόσον οι συνεπακόλουθες κρίσεις θα συνεισφέρουν στην επίλυση των υποκείμενων προβλημάτων –με δεδομένη την υποφώσκουσα γεωπολιτική ένταση– ή θα επιδεινώσουν τραγικά την εξέλιξη των καταστάσεων, παραμένει αδιευκρίνιστο. Πέραν των προεδρικών εκλογών στις ΗΠΑ, οι υπόλοιπες και ειδικά οι μεγάλες εκλογικές αναμετρήσεις στην Ευρώπη, στην Ινδία, στην Ινδονησία, στο Μεξικό, δεν εμφανίζουν σημεία σοβαρής αστάθειας.

Παράλληλα, οι ΗΠΑ και η Κίνα κρίνονται οι μόνοι ενήλικες στον διεθνή χώρο και με δεδομένες τις συγκρούσεις σε εξέλιξη, οι δύο μεγαλύτερες οικονομίες δεν αναζητούν λόγους ή κίνητρα για να πυροδοτήσουν και άλλες. Κι αυτό, παρά την έλλειψη εμπιστοσύνης που διακρίνει τις σχέσεις τους και το γεγονός ότι κινούνται με πολιτικά και οικονομικά ασύμβατα συστήματα. Οι εντάσεις μεταξύ τους δεν συνιστούν μεγάλο συστημικό κίνδυνο, κυρίως λόγω του ότι η κινεζική οικονομία και η αμερικανική εσωτερική πολιτική υποφέρουν από προβλήματα και προκλήσεις, που απορροφούν σχεδόν ολόκληρο το ενδιαφέρον τους. Από γεωπολιτική άποψη, η σημαντικότερη διμερής σχέση που διαθέτει την δυναμική να προκαλέσει μεγάλες ανακατατάξεις, δεν εμφανίζεται να έχει προς το παρόν την τέτοια πρόθεση.

Ο ολοκληρωτικός οικονομικός πόλεμος ενάντια στις ΗΠΑ έχει ξεκινήσει

Την 1η Ιανουαρίου 2024 έλαβε χώρα η σημαντική διεύρυνση μιας μεγάλης απειλής για την οικονομική ασφάλεια των ΗΠΑ, επισημαίνει σε δημοσίευμά του το Νewsweek . Παρά το προφανές της γεωπολιτικής ήττας στο πεδίο της Ουκρανίας και την μείωση της επιρροής τους στη Μέση Ανατολή, οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν ένα σημαντικό κίνδυνο από έναν εξελίξει πόλεμο εναντίον της οικονομικής τους ηγεμονίας εκ μέρους του Παγκόσμιου Νότου. Αυτή είναι στην πραγματικότητα η σημαντικότερη οικονομική εξέλιξη του 2023 – παρότι δεν κυριαρχεί στα πρωτοσέλιδα της οικονομικής ειδησεογραφίας, για προφανείς λόγους.

Περιέργως, την ίδια ώρα, το γεγονός πέρασε σε μεγάλο βαθμό ασχολίαστο από την κυβέρνηση Biden. Το έναυσμα γι’ αυτήν την πιθανή οικονομική ωρολογιακή βόμβα είναι οι BRICS+, μια συμμαχία κρατών που θα μπορούσε σύντομα να επιδιώξει να αντικαταστήσει το δολάριο ΗΠΑ ως το κυρίαρχο παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα. Η επιτυχία του εγχειρήματος θα σήμαινε σημαντική μείωση του βιοτικού επιπέδου για όλους τους Αμερικανούς και απώλεια κάθε ηγεμονικής προσδοκίας μακροπρόθεσμα.

Το αρκτικόλεξο BRICS πήρε το όνομά του από τη συμμαχία μεταξύ της Βραζιλίας, της Ρωσίας, της Ινδίας, της Κίνας και της Νότιας Αφρικής για την ανάπτυξη ενός πολυεθνικού χρηματοπιστωτικού ιδρύματος που θα λειτουργούσε ως εναλλακτική λύση στο Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και τις «αποικίες χρέους» που δημιουργούσε μέσω των περίφημων «προγραμμάτων» του – κάτι ξέρουμε από αυτά στην Ελλάδα…

Ο πραγματικός στόχος

Σε συναντήσεις σε ετήσιες συνόδους κορυφής από το 2011, η ομάδα γρήγορα ξεκίνησε να στρατολογεί νέα μέλη προκειμένου να προωθήσει τον πραγματικό της στόχο: την ανατροπή της κυριαρχίας των ΗΠΑ στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Την Πρωτοχρονιά η ομάδα των κρατών του Παγκόσμιου Νότου πρόσθεσε στις τάξεις της την Αίγυπτο, την Αιθιοπία, το Ιράν, τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. (Είναι αξιοσημείωτο ότι η Αργεντινή, που προηγουμένως επρόκειτο να ενταχθεί, ακύρωσε την ιδιότητα μέλους της μετά την εκλογή του νέου φιλοαμερικανού Προέδρου Javier Milei). Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, οι χώρες BRICS+ αντιπροσωπεύουν το 45% του παγκόσμιου πληθυσμού, το 33% του παγκόσμιου ΑΕΠ και το 40 % της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου.

Τα πετροδόλαρα…

Η παραγωγή πετρελαίου είναι ζωτικής σημασίας, καθώς οι BRICS+ θέλουν να έχουν τη δυνατότητα να αγοράζουν και να πωλούν πετρέλαιο στα τοπικά νομίσματα αντί σε δολάρια, όπως συνέβαινε ιστορικά. Ο λόγος είναι απλός: Το πετρέλαιο είναι το πιο σημαντικό από όλα τα εμπορεύματα και, όπως και άλλα εμπορεύματα (ο χρυσός, το σιτάρι και άλλα νομίσματα), οι παγκόσμιοι αγοραστές το τιμολογούν και το αγοράζουν σε δολάρια. Αυτό δίνει στις ΗΠΑ αυτό που έχει περιγραφεί ως «υπερβολικό νομισματικό προνόμιο».

Δεδομένου ότι οι ΗΠΑ είναι ο μοναδικός «παραγωγός» δολαρίων, μπορούν ουσιαστικά να «τυπώσουν» εμπορεύματα… Η οικονομική ηγεμονία των ΗΠΑ, δηλαδή, προήλθε ξεκάθαρα από την γεωπολιτική ισχύ της και όχι την πραγματική παραγωγική δυνατότητα της οικονομίας της.

Το προνόμιο διευκολύνει, επίσης, την Αμερική να διατηρήσει τα πολυετή τεράστια ελλείμματά της, καθώς και να επιβάλλει περιορισμούς στην δυνατότητα άλλων κρατών να χρησιμοποιούν δολάρια (και άρα να προμηθεύονται καίρια για την επιβίωσή του αγαθά), όπως κάνει συνήθως μέσω οικονομικών κυρώσεων και περιορισμών στην πρόσβαση στο τραπεζικό σύστημα των ΗΠΑ.

Το σχέδιο των BRICS+

Οι BRICS+, με επικεφαλής την Κίνα και τη Ρωσία, ενδέχεται να επιδιώξουν να αφαιρέσουν τον κρίσιμο ρόλο του δολαρίου στην παγκόσμια χρηματοδότηση ώστε να αποδυναμώσουν την Αμερική. Αλλά η κυβέρνηση Biden φαίνεται να μην… ανησυχεί ιδιαίτερα.

Το περασμένο καλοκαίρι, ο Σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας Jake Sullivan δήλωσε «δεν θεωρούμε ότι οι BRICS εξελίσσονται σε κάποιο είδος γεωπολιτικού αντιπάλου των Ηνωμένων Πολιτειών ή οποιουδήποτε άλλου» και η υπουργός Οικονομικών Janet Yellen δήλωσε στο Κογκρέσο ότι οι προσπάθειες απομάκρυνσης από το δολάριο είναι απλώς μια «φυσική επιθυμία διαφοροποίησης».

Αυτές οι απόψεις σίγουρα φαίνεται να υποβαθμίζουν τον πραγματικό κίνδυνο για την ηγεμονία των ΗΠΑ. Δεν υπάρχει κανένας άλλος λόγος για τα εχθρικά στις ΗΠΑ κράτη να αναπτύξουν μια εναλλακτική λύση στο δολάριο εκτός από τον στόχο να υπονομεύσουν την οικονομική ισχύ των ΗΠΑ.

Το εναλλακτικό χρηματοπιστωτικό σύστημα

Οι BRICS+ ενδέχεται να δημιουργήσουν ένα εναλλακτικό χρηματοοικονομικό σύστημα στο οποίο τα μεμονωμένα νομίσματα των χωρών μελών, ή ένα το οποίο θα δημιουργήσουν από κοινού, θα αντικαταστήσουν το δολάριο ως παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα. Εάν συνέβαινε αυτό, το δολάριο θα έπεφτε σε αξία, οδηγώντας σε αύξηση των επιτοκίων και υψηλότερες τιμές καθώς θα εντείνονταν οι πληθωρθστικές πιέσεις. Θα καθιστούσε επίσης πιο δύσκολη την εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους, το οποίο σήμερα ανέρχεται σε περισσότερα από 34 τρισεκατομμύρια δολάρια. Οι πληρωμές τοκοχρεολυσίων για το χρέος βρίσκονται ήδη σε πορεία να ανέλθουν σε μεγαλύτερο επίπεδο από τις αμυντικές δαπάνες!

Το να χρειαστεί οι ΗΠΑ οι ΗΠΑ να καταβάλλουν υψηλότερα τοκοχρεολύσια, μία αναπόφευκτη έκβαση από την υποτίμηση του δολαρίου, θα μπορούσε να οδηγήσει σε δημοσιονομική εκτροπή μεσα από έναν μη βιώσιμο κύκλο ανατροφοδότησης του δανεισμού για την εξυπηρέτηση υψηλότερων τόκων έως ότου η χρεοκοπία γίνει πραγματική πιθανότητα.

Η αλλαγή των κανόνων του παιχνιδιού…

Δυστυχώς, η εξελισσόμενη καταστροφή φαίνεται να μην απασχολεί τα υψηλά κλιμάκια του Λευκού Οίκου. Ακριβώς όπως η Ρωσία, η Κίνα, το Ιράν και άλλα κράτη συνεργάζονται όλο και περισσότερο προκειμένου να προωθήσουν τους στρατιωτικούς τους στόχους, εργάζονται επίσης μαζί για να καταστρέψουν τα οικονομικά πλεονεκτήματα της Αμερικής τα οποία δημιουργήθηκαν και κατοχυρώθηκαν μεταπολεμικά.

Η επιτυχία τους θα αποβεί εις βάρος εκείνων των μερών του κόσμου που πιστεύουν σε μια πλανητική αγορά βασισμένη σε κανόνες, που υποστηρίζεται από δολάρια. Υπάρχουν πολλά βήματα που μπορεί να κάνει η Ουάσιγκτον για να μειώσει τον κίνδυνο, όπως η συρρίκνωση του ομοσπονδιακού χρέους, η ενθάρρυνση της εγχώριας παραγωγής ενέργειας και η αποθάρρυνση άλλων χωρών από την ένταξη στο BRICS+.

Αλλά πρώτα θα πρέπει να παραδεχθεί ότι αναγνωρίζει την απειλή και την παίρνει στα σοβαρά. Η επικείμενη αποτυχία αντιμετώπισης των BRICS+ καθιστά πλέον πιο δύσκολη τη διατήρηση του δολαρίου στο καθεστώς του παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος.