ΟΟΣΑ: Βαθύ ρήγμα εμπιστοσύνης σε κυβέρνηση, Βουλή και κόμματα

Βαρύ πλήγμα στην αξιοπιστία του πολιτικού και θεσμικού συστήματος καταγράφει η νέα έκθεση του ΟΟΣΑ για την εμπιστοσύνη στους δημόσιους θεσμούς, αποτυπώνοντας ένα βαθύ χάσμα ανάμεσα στους πολίτες και το κράτος. Η Ελλάδα εμφανίζεται, μαζί με τη Χιλή και τη Σλοβακία, στις χώρες με τη μεγαλύτερη απώλεια εμπιστοσύνης την περίοδο 2023-2025, στοιχείο που δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως συγκυριακή φθορά ή απλή δημοσκοπική μεταβολή.

Τα ευρήματα σκιαγραφούν μια κοινωνία που απομακρύνεται από τους βασικούς θεσμούς εκπροσώπησης και διοίκησης, την ώρα που η κυβέρνηση προβάλλει μακροοικονομικούς δείκτες, ψηφιακές μεταρρυθμίσεις και αφηγήματα σταθερότητας. Η πραγματικότητα της καθημερινότητας, όμως, φαίνεται να ακυρώνει την επίσημη εικόνα επιτυχίας, καθώς οι πολίτες μετρούν την εμπιστοσύνη τους μέσα από την ακρίβεια, τη Δικαιοσύνη, τη διαφάνεια και την αίσθηση ότι το κράτος λειτουργεί προς όφελος του δημοσίου συμφέροντος.

Κατάρρευση εμπιστοσύνης σε κυβέρνηση, Βουλή και κόμματα

Η εμπιστοσύνη στην κεντρική κυβέρνηση υποχωρεί πλέον στο 24%, από 32% το 2023. Η πτώση αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς την ίδια περίοδο ο μέσος όρος των χωρών του ΟΟΣΑ κινείται ελαφρώς ανοδικά και φτάνει στο 40%. Η Ελλάδα, επομένως, δεν ακολουθεί μια γενική διεθνή τάση αποστασιοποίησης, αλλά εμφανίζει δική της, πιο έντονη θεσμική φθορά.

Αντίστοιχη είναι η εικόνα και για το Κοινοβούλιο, όπου η εμπιστοσύνη πέφτει στο 25%, από 32% πριν από δύο χρόνια, με τον διεθνή μέσο όρο να βρίσκεται στο 37%. Τα πολιτικά κόμματα παραμένουν στον πάτο της αξιοπιστίας, με μόλις 15%, από 17% το 2023, επιβεβαιώνοντας ότι η κρίση εκπροσώπησης βαθαίνει και ότι μεγάλο τμήμα της κοινωνίας δεν βλέπει στο κομματικό σύστημα πειστική απάντηση στα προβλήματά του.

Η εικόνα αυτή αποτελεί σαφή πολιτική προειδοποίηση. Όταν κυβέρνηση, Βουλή και κόμματα κινούνται σε τόσο χαμηλά επίπεδα εμπιστοσύνης, το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην επικοινωνιακή διαχείριση. Αγγίζει τον πυρήνα της δημοκρατικής λειτουργίας και της κοινωνικής νομιμοποίησης των αποφάσεων.

Δικαιοσύνη, Αστυνομία και ΜΜΕ σε τροχιά φθοράς

Η κρίση εμπιστοσύνης δεν σταματά στο πολιτικό σύστημα. Επεκτείνεται και σε θεσμούς που αποτελούν κρίσιμους πυλώνες της κοινωνικής συνοχής. Η εμπιστοσύνη στη Δικαιοσύνη υποχωρεί στο 39%, από 47% το 2023, ενώ η Αστυνομία καταγράφει πτώση στο 44%, από 51%. Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι η δυσπιστία των πολιτών αφορά πλέον και τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι μηχανισμοί προστασίας, ελέγχου και απονομής δικαίου.

Ακόμη χαμηλότερα βρίσκονται τα μέσα ενημέρωσης, με την εμπιστοσύνη να περιορίζεται στο 19%. Η επίδοση αυτή επιβεβαιώνει τη σοβαρή κρίση αξιοπιστίας του μιντιακού συστήματος, το οποίο μεγάλο μέρος της κοινωνίας αντιμετωπίζει με καχυποψία, θεωρώντας ότι δεν λειτουργεί πάντα ως ανεξάρτητος μηχανισμός ενημέρωσης και ελέγχου της εξουσίας.

Μοναδική καθαρή εξαίρεση αποτελούν οι Ένοπλες Δυνάμεις, που συγκεντρώνουν 63% εμπιστοσύνης. Το υψηλό αυτό ποσοστό δείχνει ότι οι πολίτες εξακολουθούν να αναγνωρίζουν θεσμούς που συνδέονται με την ασφάλεια και την εθνική συνοχή, σε αντίθεση με τους πολιτικούς και διοικητικούς μηχανισμούς που κρίνονται μέσα από την καθημερινή τους αποτελεσματικότητα.

Κεντρικός παράγοντας της δυσαρέσκειας παραμένει η οικονομική πίεση. Το 58% των Ελλήνων τοποθετεί τον πληθωρισμό και το κόστος ζωής στην κορυφή των προβλημάτων, ποσοστό υψηλότερο από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, που βρίσκεται στο 52%. Ακολουθούν οι κοινωνικές ανισότητες με 40%, η διαφθορά με 38% και το μεταναστευτικό με 25%.

Η ακρίβεια λειτουργεί ως καταλύτης θεσμικής απογοήτευσης. Όσο οι πολίτες βλέπουν το εισόδημά τους να πιέζεται, τους λογαριασμούς να αυξάνονται και τις βασικές ανάγκες να γίνονται δυσκολότερες, τόσο δυσκολότερα πείθονται από τους δείκτες ανάπτυξης και τις κυβερνητικές διαβεβαιώσεις περί προόδου.

Ο ΟΟΣΑ σημειώνει ότι οι θετικοί μακροοικονομικοί δείκτες και οι ψηφιακές αλλαγές στη δημόσια διοίκηση χρειάζονται χρόνο για να γίνουν αισθητές στην καθημερινότητα. Η ικανοποίηση από τις καθημερινές διοικητικές υπηρεσίες παραμένει σταθερή γύρω στο 50%-51%, ενώ καταγράφονται βελτιώσεις στην ταχύτητα εξυπηρέτησης. Αυτά, όμως, δεν αρκούν για να ανατρέψουν το κλίμα καχυποψίας.

Το βαθύτερο πρόβλημα εντοπίζεται στην πεποίθηση ότι ιδιωτικά συμφέροντα μπορεί να εξυπηρετούνται σε βάρος του δημόσιου συμφέροντος. Εκεί βρίσκεται ο πυρήνας της κρίσης εμπιστοσύνης: οι πολίτες δεν ζητούν μόνο ταχύτερες υπηρεσίες ή καλύτερους δείκτες, αλλά κράτος που λειτουργεί με διαφάνεια, λογοδοσία και δικαιοσύνη. Χωρίς αυτά, η απόσταση ανάμεσα στην κοινωνία και τους θεσμούς θα συνεχίσει να μεγαλώνει.