ΟΠΕΚΕΠΕ: Σκάνδαλο με «φανταστικά» ζώα και ευρωπαϊκές επιδοτήσεις

Νέο βαρύ σκάνδαλο γύρω από τις αγροτικές επιδοτήσεις στην Ελλάδα φέρνει στο προσκήνιο ανάλυση του Politico, σύμφωνα με την οποία Έλληνες κτηνοτρόφοι φέρονται να εισέπραξαν ευρωπαϊκά κονδύλια για δεκάδες χιλιάδες ζώα που δεν προκύπτουν από τα επίσημα κρατικά στοιχεία.

Η υπόθεση ακουμπά τον πυρήνα του συστήματος καταβολής κοινοτικών ενισχύσεων, καθώς η διασταύρωση των στοιχείων της ΕΛΣΤΑΤ με τα δεδομένα των επιδοτήσεων δείχνει ένα χάσμα που δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί απλή λογιστική απόκλιση. Την ώρα που το εθνικό ζωικό κεφάλαιο εμφανίζεται να μειώνεται, οι αριθμοί των ζώων που επιδοτούνται μοιάζουν να κινούνται προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Σύμφωνα με την ανάλυση, το 2024 καταβλήθηκαν ενισχύσεις για πολύ περισσότερα βοοειδή και αιγοπρόβατα από όσα μπορεί να δικαιολογήσει η εικόνα των επίσημων μητρώων. Το ζήτημα έχει ήδη τεθεί στο μικροσκόπιο της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, με την έρευνα να αγγίζει στελέχη του ΟΠΕΚΕΠΕ, κτηνιάτρους και πολιτικά πρόσωπα.

Η αποκάλυψη έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η κυβέρνηση εμφανίζεται να υπόσχεται αυστηρότερους ελέγχους και πλήρη αναμόρφωση του συστήματος. Η πραγματικότητα των αριθμών, όμως, δείχνει ότι το ελληνικό κράτος παραμένει χωρίς ασφαλή εικόνα για το πόσα ζώα υπάρχουν, πόσα δηλώνονται και πόσα τελικά επιδοτούνται.

Τα στοιχεία που δεν συμβαδίζουν

Το Politico επισημαίνει ότι για το 2024 τα στοιχεία του υπουργείου δείχνουν πως οι ελληνικές αρχές κατέβαλαν ευρωπαϊκές επιδοτήσεις για περίπου 260.000 γαλακτοπαραγωγικές αγελάδες. Ο αριθμός αυτός, εφόσον αντιστοιχεί στην πραγματικότητα, θα έπρεπε να αποτυπώνεται και στη συνολική εικόνα του εθνικού κοπαδιού.

Μια γαλακτοπαραγωγική αγελάδα γεννά κατά κανόνα ένα μοσχάρι τον χρόνο. Άρα, τα συγκεκριμένα ζώα θα έπρεπε να έχουν προσθέσει σχεδόν αντίστοιχο αριθμό μόσχων στο εθνικό ζωικό κεφάλαιο. Την ίδια χρονιά, περίπου 70.000 βοοειδή σφάχτηκαν για κρέας και επίσης δικαιούνταν επιδότηση.

Η Ελλάδα δεν δημοσιεύει συγκεντρωτικά στοιχεία για τα βοοειδή που απομακρύνονται λόγω ηλικίας, ασθενειών ή μειωμένης παραγωγικότητας. Τρεις Έλληνες εκτροφείς βοοειδών ανέφεραν στο Politico ότι αυτές οι απώλειες αντιστοιχούν περίπου στο 20% του κοπαδιού κάθε χρόνο. Με βάση τα περίπου 600.000 βοοειδή που κατέγραφε η ΕΛΣΤΑΤ το 2024, αυτό θα σήμαινε μείωση περίπου 120.000 ζώων.

Αν οι αριθμοί των επιδοτήσεων και οι φυσικές μεταβολές του κοπαδιού συνδυαστούν, τότε το εθνικό ζωικό κεφάλαιο θα έπρεπε να έχει αυξηθεί κατά περίπου 70.000 ζώα μέσα στο 2024. Αντί γι’ αυτό, τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν συρρίκνωση: από περίπου 640.000 βοοειδή το 2023, στα 600.000 το 2024 και στις 520.000 το 2025.

Η απόκλιση μπορεί να είναι ακόμη μεγαλύτερη, καθώς μέρος των ζώων που σφάχτηκαν ενδέχεται να είχε εισαχθεί και να μη συνδεόταν με το εθνικό κοπάδι. Ο πρόεδρος του Κτηνοτροφικού Συλλόγου Καβάλας, Νίκος Δημόπουλος, περιέγραψε το πρόβλημα με ωμό τρόπο, λέγοντας ότι δεν υπάρχει πραγματική εποπτεία και ότι χωρίς σωστά δεδομένα δεν μπορεί να υπάρξει ακριβής εικόνα.

Σύμφωνα με τον ίδιο, οι αρχές περιορίζονται σε δειγματοληπτικούς ελέγχους ή ενεργοποιούνται μετά από καταγγελίες. Αυτή η πρακτική αφήνει κενά στο σύστημα, επιτρέποντας σε όσους γνωρίζουν τις αδυναμίες του μηχανισμού να κινούνται για χρόνια σε θολό πεδίο.

Ανάλογη εικόνα καταγράφεται και στα αιγοπρόβατα. Η ΕΛΣΤΑΤ ανέφερε πληθυσμό περίπου 8,8 εκατομμυρίων ζώων το 2025, ενώ στο Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα Κτηνιατρικής ήταν εγγεγραμμένα περίπου 15,7 εκατομμύρια. Η διαφορά είναι τεράστια και θέτει ευθέως ζήτημα αξιοπιστίας των μητρώων πάνω στα οποία στηρίζονται οι πληρωμές.

Δύο αξιωματούχοι του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, μιλώντας ανώνυμα, ανέφεραν ότι το υπουργείο δεν έχει την ευθύνη τήρησης των κτηνοτροφικών αρχείων και ότι βασίζεται σε στοιχεία των δήμων. Η παραδοχή αυτή δείχνει το μέγεθος της διοικητικής αποσύνδεσης: ευρωπαϊκά χρήματα καταβάλλονται, ενώ το κράτος δεν διαθέτει ένα ενιαίο και απολύτως ασφαλές μητρώο για να ελέγχει ποιος δηλώνει τι.

Η EPPO, ο ΟΠΕΚΕΠΕ και οι πολιτικές ευθύνες

Η υπόθεση έχει ήδη πάρει ευρωπαϊκή διάσταση. Καταγγελίες για την απόκλιση ανάμεσα στα στοιχεία των επιδοτήσεων και το επίσημο μέγεθος του εθνικού ζωικού κεφαλαίου έχουν υποβληθεί στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία από το νεοσύστατο κόμμα «ΈΛΑΣ» του πρώην πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα, σύμφωνα με όσα αναφέρονται στο δημοσίευμα.

Ο Θωμάς Μόσχος, επικεφαλής αγροτικής πολιτικής του κόμματος, δήλωσε ότι οι καταγγελίες έχουν αποσταλεί στην EPPO. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, από την πλευρά της, διερευνά ήδη δεκάδες υποθέσεις που αφορούν πρόσωπα τα οποία φέρονται να έλαβαν αγροτικά κονδύλια της Ευρωπαϊκής Ένωσης για βοσκοτόπια που δεν τους ανήκαν ή για εργασίες που δεν εκτελέστηκαν.

Τον Ιούλιο, η EPPO ανακοίνωσε ότι άσκησε διώξεις σε 22 κατηγορουμένους, μεταξύ των οποίων, σύμφωνα με το δημοσίευμα, περιλαμβάνονται και τέσσερις βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας. Οι δίκες αναμένεται να ξεκινήσουν τον Οκτώβριο, ενώ όλοι οι εμπλεκόμενοι αρνούνται τις κατηγορίες.

Σύμφωνα με έγγραφο που κατέθεσε η EPPO στο ελληνικό κοινοβούλιο, ζητώντας την άρση ασυλίας βουλευτών, κτηνίατροι και στελέχη του ΟΠΕΚΕΠΕ φέρεται να είχαν ρόλο στη διόγκωση των αρχείων. Σε μία από τις υποθέσεις, βουλευτής της ΝΔ φέρεται να πίεσε στέλεχος του ΟΠΕΚΕΠΕ για πληρωμή, ενώ αναφερόταν ότι κτηνίατρος είχε ήδη αλλοιώσει τον αριθμό των ζώων.

Το πολιτικό βάρος της υπόθεσης είναι μεγάλο. Δεν πρόκειται μόνο για τεχνικό πρόβλημα μητρώων, ούτε για μεμονωμένες περιπτώσεις παρατυπιών. Πρόκειται για ένα σύστημα που εμφανίζεται να επιτρέπει την καταβολή ευρωπαϊκών χρημάτων χωρίς επαρκή έλεγχο, με αποτέλεσμα να εκτίθεται η χώρα απέναντι στους ευρωπαϊκούς θεσμούς και να πλήττονται οι πραγματικοί παραγωγοί.

Η κυβέρνηση, υπό την πίεση των αποκαλύψεων, έχει ανακοινώσει νέους ελέγχους, μεταξύ των οποίων και σύστημα ηλεκτρονικής αναγνώρισης για αιγοπρόβατα με τη χρήση ειδικών καψουλών στομάχου. Το μέτρο δείχνει ότι το πρόβλημα αναγνωρίζεται, αλλά ταυτόχρονα επιβεβαιώνει πως μέχρι σήμερα η επιτήρηση του ζωικού κεφαλαίου ήταν ανεπαρκής.

Ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης, Μαργαρίτης Σχοινάς, είχε δηλώσει τον Ιούνιο ότι η ελληνική κτηνοτροφία «γυρίζει σελίδα» και ότι εισέρχεται σε μια νέα εποχή κανόνων, διαφάνειας και αξιοπιστίας. Οι αριθμοί του Politico, όμως, δείχνουν ότι η αλλαγή σελίδας δεν μπορεί να γίνει με δηλώσεις, όταν τα ίδια τα δεδομένα του κράτους δεν συμφωνούν μεταξύ τους.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δηλώνει ότι θα συνεργαστεί με την Ελλάδα. Ο επίτροπος Γεωργίας Κριστόφ Χάνσεν ανέφερε ότι «σημειώνεται καλή πρόοδος», προσθέτοντας όμως ότι υπάρχει ακόμη δουλειά που πρέπει να γίνει. Η διατύπωση αυτή είναι διπλωματική, αλλά το μήνυμα είναι σαφές: η χώρα οφείλει να αποδείξει ότι μπορεί να ελέγξει αξιόπιστα τη ροή των κοινοτικών πόρων.

Το σκάνδαλο των αγροτικών επιδοτήσεων δεν πλήττει μόνο την εικόνα της διοίκησης. Υπονομεύει την εμπιστοσύνη των έντιμων κτηνοτρόφων, αφήνει σκιές πάνω από τον ΟΠΕΚΕΠΕ και εκθέτει πολιτικά μια κυβέρνηση που υποσχέθηκε διαφάνεια, ενώ τώρα καλείται να εξηγήσει πώς επί χρόνια ευρωπαϊκά κονδύλια μπορούσαν να συνδέονται με ζώα που στα επίσημα στοιχεία δεν εμφανίζονται.