Oruc Reis ξανά στην Ανατολική Μεσόγειο – Ίδια τακτική, νέος γύρος πίεσης

Η νέα έξοδος του τουρκικού ερευνητικού σκάφους Oruc Reis, συνοδεία πολεμικών πλοίων σε θαλάσσια περιοχή νότια της Τουρκίας και βόρεια των κατεχομένων, επαναφέρει έντονα τις μνήμες από την κρίση του καλοκαιριού του 2020 στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η χρονική συγκυρία και η επιχειρησιακή εικόνα παρουσιάζουν σαφείς ομοιότητες με όσα είχαν συμβεί πριν από έξι χρόνια, όταν το ίδιο ερευνητικό πλοίο χρησιμοποιήθηκε από την Άγκυρα ως εργαλείο αμφισβήτησης των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων και κλιμάκωσης της έντασης με την Αθήνα.

Στις 21 Ιουλίου 2020, η Τουρκία είχε εκδώσει NAVTEX για έρευνες του Oruc Reis στη θαλάσσια περιοχή ανάμεσα στην Ελλάδα και την Κύπρο. Το πλοίο, συνοδευόμενο από μονάδες του τουρκικού Πολεμικού Ναυτικού, κινήθηκε τότε προς την περιοχή του Καστελλόριζου, προκαλώντας συναγερμό στις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις.

Η κινητοποίηση συνοδεύτηκε από αυξημένη τουρκική αεροπορική δραστηριότητα και παραβιάσεις, με ελληνικά μαχητικά να προχωρούν σε αναχαιτίσεις. Η ένταση είχε λάβει διεθνείς διαστάσεις, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρωπαϊκή Ένωση είχαν κληθεί να παρέμβουν διπλωματικά.

Ο τότε υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάικ Πομπέο, μετά από συνάντησή του με τον Τούρκο ομόλογό του, είχε καλέσει την Άγκυρα να σταματήσει τις παράνομες ενέργειες και τις θαλάσσιες έρευνες που πραγματοποιούνταν σε περιοχή την οποία η Ελλάδα θεωρούσε τμήμα της υφαλοκρηπίδας της.

Η Ουάσιγκτον είχε προειδοποιήσει ότι οι τουρκικές κινήσεις υπονόμευαν περαιτέρω την ειρήνη και την ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο. Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε συγκαλέσει έκτακτο Συμβούλιο Υπουργών Εξωτερικών, με την τουρκική προκλητικότητα να βρίσκεται στην κορυφή της ημερήσιας διάταξης.

Στη συνεδρίαση είχε εκφραστεί ευρωπαϊκή αλληλεγγύη προς την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία, ενώ είχε διαμορφωθεί και κατάλογος πιθανών οικονομικών κυρώσεων κατά της Τουρκίας.

Το θερμό καλοκαίρι του 2020 και το επεισόδιο με τη φρεγάτα «Λήμνος»

Στις 10 Αυγούστου 2020, η Άγκυρα εξέδωσε νέα NAVTEX από τον σταθμό της Αττάλειας και το Oruc Reis επέστρεψε στην Ανατολική Μεσόγειο υπό ισχυρή ναυτική συνοδεία.

Κατά τη διάρκεια της νέας έντασης σημειώθηκε το περιστατικό ανάμεσα στην ελληνική φρεγάτα «Λήμνος» και την τουρκική φρεγάτα Kemalreis. Το τουρκικό πλοίο υπέστη ζημιές, ενώ η Αθήνα είχε αποδώσει το συμβάν σε ναυτικό ατύχημα.

Η Άγκυρα κατηγόρησε την Ελλάδα για πρόκληση, ενώ το επεισόδιο προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στην Τουρκία και ενίσχυσε τους φόβους για ανεξέλεγκτη στρατιωτική κλιμάκωση.

Η Γαλλία είχε αποστείλει στρατιωτικές δυνάμεις στην περιοχή, εκφράζοντας έμπρακτα τη στήριξή της προς την Ελλάδα και την Κύπρο. Στα τέλη Αυγούστου, Ελλάδα, Κύπρος, Γαλλία και Ιταλία πραγματοποίησαν κοινή στρατιωτική άσκηση ανοικτά της Κύπρου.

Για τις ανάγκες της άσκησης χρησιμοποιήθηκε η αεροπορική βάση «Ανδρέας Παπανδρέου» στην Πάφο. Αργότερα είχε γίνει γνωστό ότι στη βάση βρίσκονταν ήδη δύο ελληνικά μαχητικά F-16, τα οποία λειτουργούσαν ως δύναμη ταχείας αντίδρασης.

Η σημερινή κινητικότητα του Oruc Reis δεν μπορεί, συνεπώς, να εξεταστεί αποκομμένη από το προηγούμενο του 2020. Η Τουρκία επαναφέρει ένα γνώριμο επιχειρησιακό μοντέλο, συνδυάζοντας ερευνητικές δραστηριότητες, στρατιωτική συνοδεία και πολιτικά μηνύματα περί ενεργειακών δικαιωμάτων.

Η νέα τουρκική NAVTEX συνδέεται αυτή τη φορά και με τον σχεδιαζόμενο αγωγό φυσικού αερίου που θα συνδέει το Αναμούρ με περιοχή ανατολικά της Κερύνειας, στα κατεχόμενα.

Σύμφωνα με τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης, ο αγωγός θα έχει συνολικό μήκος 101 χιλιομέτρων. Από αυτά, τα 97 χιλιόμετρα θα βρίσκονται κάτω από τη θάλασσα και τα υπόλοιπα τέσσερα στην ξηρά.

Το έργο σχεδιάζεται ως σύστημα αμφίδρομης ροής, με την Άγκυρα να επιχειρεί να του προσδώσει ρόλο ενεργειακής γέφυρας ανάμεσα στην Ανατολική Μεσόγειο και την Ευρώπη.

Ο αγωγός προς τα κατεχόμενα και η στρατηγική της «Γαλάζιας Πατρίδας»

Στην πρώτη φάση, ο αγωγός προορίζεται να μεταφέρει φυσικό αέριο στα κατεχόμενα, προκειμένου να χρησιμοποιηθεί στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και να αντικαταστήσει μέρος των ακριβότερων υγρών καυσίμων.

Ο μακροπρόθεσμος στόχος της Άγκυρας είναι ευρύτερος. Η Τουρκία επιδιώκει να αξιοποιήσει το έργο ως πιθανό διάδρομο μεταφοράς φυσικού αερίου από κοιτάσματα της Ανατολικής Μεσογείου προς τις ευρωπαϊκές αγορές.

Η τουρκική πλευρά παρουσιάζει τον αγωγό ως εργαλείο ενίσχυσης της θέσης της στον ευρωπαϊκό ενεργειακό χάρτη και ως εναλλακτική διαδρομή για την τροφοδοσία της Ευρώπης.

Οι εργασίες υποδομής, σύμφωνα με τον σχεδιασμό που έχει παρουσιαστεί, αναμένεται να ολοκληρωθούν έως το τέλος του 2026, ενώ η λειτουργία του αγωγού τοποθετείται χρονικά στο 2028.

Η τουρκική εφημερίδα Türkiye, με τίτλο «Η Τουρκία έκανε αυτό που δεν μπόρεσε να κάνει η Ελλάδα», εντάσσει ευθέως το έργο στη στρατηγική της «Γαλάζιας Πατρίδας».

Το δημοσίευμα υποστηρίζει ότι ο αγωγός δεν περιορίζεται στην κάλυψη των ενεργειακών αναγκών των κατεχομένων, καθώς μπορεί να αποτελέσει τμήμα ενός ευρύτερου δικτύου μεταφοράς πιθανών κοιτασμάτων φυσικού αερίου προς την Ευρώπη μέσω τουρκικού εδάφους.

Η επιλογή της Άγκυρας να συνδέσει το Oruc Reis, τον αγωγό και τα κατεχόμενα σε έναν ενιαίο ενεργειακό σχεδιασμό δεν είναι ουδέτερη. Επιχειρεί να ενσωματώσει τα τετελεσμένα της κατοχής σε έργα στρατηγικής σημασίας και να δημιουργήσει οικονομικά και γεωπολιτικά δεδομένα που θα δυσκολεύουν την ανατροπή τους.

Η Τουρκία επιδιώκει παράλληλα να παρακάμψει την Κυπριακή Δημοκρατία και να εμφανιστεί ως ο αναγκαίος ενεργειακός διάδρομος της Ανατολικής Μεσογείου προς την Ευρώπη. Ο σχεδιασμός αυτός παρακολουθείται στενά από την Αθήνα και τη Λευκωσία, καθώς αφορά άμεσα τις θαλάσσιες ζώνες, την ενεργειακή ασφάλεια και τις ισορροπίες στην περιοχή.

Η έξοδος του Oruc Reis με πολεμική συνοδεία λειτουργεί επομένως ως μήνυμα ισχύος και όχι ως μία απλή τεχνική αποστολή. Η Άγκυρα επαναφέρει την τακτική των ελεγχόμενων εντάσεων, δοκιμάζοντας τις αντιδράσεις της Ελλάδας, της Κύπρου και των διεθνών οργανισμών.

Το 2020, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης είχε δηλώσει σε έκτακτο διάγγελμα ότι η Ελλάδα επιδεικνύει αυτοσυγκράτηση, χωρίς να αποδέχεται εκβιασμούς. Είχε επισημάνει επίσης ότι ο κίνδυνος ατυχήματος παρέμενε υπαρκτός λόγω της τουρκικής τακτικής.

Η προειδοποίησή του ότι «καμία πρόκληση δεν θα μείνει αναπάντητη» αποκτά εκ νέου επικαιρότητα, καθώς οι κινήσεις της Τουρκίας επαναφέρουν τα ίδια κρίσιμα ερωτήματα για την αποτροπή, τις κόκκινες γραμμές και την αποφασιστικότητα της ελληνικής πλευράς.

Η εμπειρία του 2020 έδειξε ότι η τουρκική πίεση δεν περιορίζεται με δηλώσεις αλληλεγγύης και καταλόγους κυρώσεων που παραμένουν ανενεργοί. Απαιτεί διαρκή επιχειρησιακή ετοιμότητα, σταθερές διεθνείς συμμαχίες και καθαρό μήνυμα ότι η αμφισβήτηση των ελληνικών και κυπριακών κυριαρχικών δικαιωμάτων έχει συγκεκριμένο πολιτικό και διπλωματικό κόστος.