Η Νέα Δημοκρατία επιμένει σε κάθε ευκαιρία να αυτοπροσδιορίζεται ως λαϊκό κόμμα. Η ρητορική αυτή επαναλαμβάνεται σταθερά από την ηγεσία της παράταξης και από τα κυβερνητικά στελέχη. Υπάρχει όμως μια παλιά λαϊκή φράση που περιγράφει με ακρίβεια την απόσταση ανάμεσα στις διακηρύξεις και την πραγματικότητα: «Όλο λόγια ήσουν, μόνο θεωρία». Κάθε φορά που η περιβόητη «λαϊκότητα» της παράταξης δοκιμάζεται στην πράξη, το αποτέλεσμα δείχνει μια εντυπωσιακή αδυναμία να σταθεί στο ύψος των ίδιων των διακηρύξεων της.
Χθες περιήλθε σε γνώση μας ένα Φύλλο της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως που περιλαμβάνει κοινή υπουργική απόφαση του αναπληρωτή υπουργού Οικονομίας, αρμόδιου για τη διαχείριση των κοινοτικών πόρων, Νίκου Παπαθανάση, και της υπουργού Οικογένειας Δόμνας Μιχαηλίδου. Πρόκειται για μια απόφαση με σημαντικές συνέπειες για τη διαχείριση της επισιτιστικής βοήθειας προς τους πιο ευάλωτους πολίτες της χώρας.
Οι δύο υπουργοί κινούνται μέχρι σήμερα με τη σιγουριά εκείνου που θεωρεί δεδομένη την πολιτική προστασία. Η πολιτική εμπειρία όμως διδάσκει ότι καμία υπόσχεση δεν έχει πραγματική αξία όταν αρχίσουν να ενεργοποιούνται οι θεσμοί ελέγχου. Στην ελληνική και ευρωπαϊκή έννομη τάξη, όταν μια υπόθεση εισέλθει στο πεδίο των δικαστικών αρχών, η πολιτική ασπίδα παύει να έχει ουσιαστική σημασία.
Με την απόφαση που δημοσιεύθηκε, ανατρέπεται ένα σύστημα διανομής τροφίμων που λειτουργούσε επί σειρά ετών για τους πολίτες που δικαιούνται να ενταχθούν στο κατώτατο εγγυημένο εισόδημα ή βρίσκονται αντιμέτωποι με τον κίνδυνο ακραίας φτώχειας. Στην υπουργική ορολογία η κατάσταση αυτή περιγράφεται με τον όρο «υλική στέρηση».
Μέχρι σήμερα οι πόροι του προγράμματος, που προέρχονται από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο, διαχειρίζονταν από τις Περιφέρειες της χώρας. Οι περιφερειακές αρχές ανέθεταν τη διανομή τροφίμων σε τοπικούς ιδιώτες παρόχους, οι οποίοι προμηθεύονταν τα προϊόντα από παραγωγούς της κάθε περιοχής. Το σύστημα αυτό ενίσχυε παράλληλα τους τοπικούς αγροτικούς παραγωγούς, καθώς το καλάθι των δικαιούχων περιλάμβανε κυρίως ελληνικά προϊόντα της περιφέρειας.
Η νέα υπουργική απόφαση ανατρέπει πλήρως αυτή τη δομή. Χωρίς προηγούμενη δημόσια εξήγηση και ενώ οι Περιφέρειες είχαν ήδη αποστείλει στο Ελεγκτικό Συνέδριο τις συμβάσεις για την τρέχουσα περίοδο, το κράτος αποφάσισε να υιοθετήσει ένα διαφορετικό μοντέλο. Το νέο σύστημα εισάγει έναν μηχανισμό «έμμεσης διανομής τροφίμων» μέσω κουπονιών και vouchers, με τις αποφάσεις να μεταφέρονται πλέον στην κεντρική διοίκηση του λεγόμενου επιτελικού κράτους.
Η επιλογή αυτή μεταφέρει τη διαχείριση ενός προγράμματος ύψους περίπου 400 εκατομμυρίων ευρώ από την περιφερειακή διοίκηση στο κεντρικό κράτος. Παράλληλα, από τα κονδύλια που προορίζονται για επισιτιστική βοήθεια προβλέπεται η διάθεση σημαντικών ποσών για υπηρεσίες ψυχολογικής υποστήριξης προς τους δικαιούχους.
Η εικόνα που δημιουργείται είναι ιδιόμορφη. Πολίτες που αντιμετωπίζουν την πιο σκληρή μορφή οικονομικής δυσκολίας οδηγούνται στις ουρές των σούπερ μάρκετ με κουπόνια στα χέρια, ενώ ταυτόχρονα καλούνται να λάβουν και ψυχολογική στήριξη. Οι ανάγκες όμως των ανθρώπων που βρίσκονται σε κατάσταση ακραίας φτώχειας είναι πρώτα απ’ όλα υλικές. Η κοινωνική πολιτική οφείλει να αντιμετωπίζει την πείνα και την ανεργία με πρακτικές λύσεις που αποκαθιστούν την αξιοπρέπεια.
Η νέα δομή του προγράμματος δημιουργεί επίσης σημαντικές οικονομικές επιπτώσεις για την ελληνική περιφέρεια. Η μεταφορά της διανομής από τους τοπικούς παρόχους προς μεγαλύτερα εμπορικά δίκτυα οδηγεί στην αποδυνάμωση μικρομεσαίων επιχειρήσεων και τοπικών παραγωγών. Πόροι που μέχρι σήμερα διοχετεύονταν στην ελληνική ύπαιθρο μετακινούνται προς μεγαλύτερες εμπορικές αλυσίδες, οι οποίες δραστηριοποιούνται κυρίως στη διακίνηση εισαγόμενων προϊόντων.
Η μεταβολή αυτή εγείρει σοβαρά ερωτήματα και στο επίπεδο του ανταγωνισμού. Η ανακατανομή δημόσιων και κοινοτικών πόρων προς συγκεκριμένες δομές λιανικής αγοράς δημιουργεί ένα περιβάλλον που μπορεί να θεωρηθεί ως έμμεση ενίσχυση συγκεκριμένων επιχειρήσεων. Η υπουργική απόφαση προβλέπει τη δημιουργία μητρώου στο οποίο θεωρητικά μπορεί να ενταχθεί κάθε λιανική επιχείρηση, μια πρόβλεψη που λειτουργεί κυρίως ως τυπική θεσμική κάλυψη.
Σύμφωνα με το ΦΕΚ Β΄ αριθμός 1104, το συνολικό ποσό του προγράμματος ανέρχεται στα 400 εκατομμύρια ευρώ. Από αυτά τα 350 εκατομμύρια προορίζονται για την προμήθεια τροφίμων, τα 25 εκατομμύρια για διοικητικές δαπάνες και δράσεις δημοσιότητας και άλλα 25 εκατομμύρια για τις λεγόμενες «δαπάνες συνοδευτικών μέτρων».
Η πρόβλεψη κονδυλίων για διαφημιστικές δράσεις προκαλεί εύλογη απορία. Η κοινωνική πολιτική προς τους πιο αδύναμους πολίτες αποτελεί θεμελιώδη υποχρέωση ενός κράτους και δεν μετατρέπεται εύκολα σε πεδίο επικοινωνιακής προβολής. Η βοήθεια προς όσους έχουν ανάγκη συνιστά στοιχείο κοινωνικής ευθύνης και όχι ευκαιρία δημόσιας αυτοπροβολής.
Ακόμη μεγαλύτερο προβληματισμό προκαλεί η πρόβλεψη ότι μέρος των διοικητικών δαπανών θα διατεθεί για «μελέτες» και «έρευνες πεδίου». Η διανομή τροφίμων προς ανθρώπους που αντιμετωπίζουν την ακραία φτώχεια δεν αποτελεί αντικείμενο θεωρητικής διερεύνησης. Η κοινωνική πραγματικότητα της φτώχειας είναι ήδη γνωστή σε κάθε γειτονιά της χώρας. Η πείνα δεν χρειάζεται στατιστική επαλήθευση ούτε επιστημονικές εκθέσεις για να αποδειχθεί.
Το ερώτημα που τελικά προκύπτει είναι απλό. Σε μια κοινωνία που διαθέτει τους πόρους για να στηρίξει τους πιο αδύναμους πολίτες της, ποιος είναι ο πραγματικός στόχος μιας τόσο σύνθετης διοικητικής αρχιτεκτονικής γύρω από την πιο στοιχειώδη μορφή κοινωνικής βοήθειας.
Άλλο ερώτημα: Θα κάνετε, αγαπητοί υπουργοί, τον κόπο να μας εξηγήσετε τι είδους μελέτες είναι αυτές ή πρέπει να πάμε όλοι μαζί να παρακολουθήσουμε στο θέατρο την παράσταση «Οι συμπέθεροι απ’ τα Τίρανα», μήπως και το μάθουμε; Μια σκηνή της είναι άκρως διαφωτιστική.
Λαϊκό κόμμα, σου λέει! Από μία άποψη αντιλαμβανόμαστε βεβαίως. Το θέμα ρύθμισε «δικαιωματικά » η έχουσα την αρμοδιότητα κυρία Μιχαηλίδου. Η υπουργός… Οικογένειας!
Εμείς ένα πράγμα έχουμε να πούμε στην ηγεσία αυτής της «λαϊκής» Ν.Δ.: «Κάθε φορά που κάποιος αποκόπτεται, αυτή η χώρα γίνεται πιο μικρή».
Κοιτάξτε να στηρίξετε τις οικογένειες που έμειναν πίσω. Που έχουν πραγματική ανάγκη. Όχι τις μπουκωμένες.
