Ουκρανία: Κρίση και εκλογές στο επίκεντρο

Η Ουκρανία βρίσκεται σε μια περίοδο έντονης πολιτικής αναταραχής, με τα σκάνδαλα διαφθοράς να διαδέχονται το ένα το άλλο και την κυβέρνηση να δέχεται πιέσεις από πολλές πλευρές. Ένα μήνα μετά την παραίτησή του από τη θέση του υπουργού Άμυνας, ο Μιχαήλο Φεντόροφ απηύθυνε δημόσιο μήνυμα προς τον ουκρανικό λαό, μέσω ενός βιντεοσκοπημένου διαγγέλματος που δημοσιεύτηκε στο κανάλι του στο YouTube, το βράδυ της 18ης Αυγούστου. Στην ομιλία του, ο πρώην υπουργός υποστήριξε ότι η χώρα δεν μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά χωρίς έναν πλήρως καταρτισμένο υπουργό Άμυνας, τονίζοντας ωστόσο ότι το πρόβλημα είναι πολύ ευρύτερο και αφορά ολόκληρο το κυβερνητικό σύστημα.

Ο Φεντόροφ περιέγραψε την κατάσταση ως μια «συστημική κυβερνητική κρίση», επισημαίνοντας ότι η διαφθορά αποτελεί απλώς ένα σύμπτωμα αυτής της βαθύτερης παθογένειας. Παράλληλα, άσκησε κριτική για το γεγονός ότι δεν έχουν διεξαχθεί εκλογές στη χώρα από το 2019, θέτοντας ζήτημα νομιμοποίησης της εξουσίας. Οι δηλώσεις του έρχονται σε μια κρίσιμη συγκυρία, καθώς λίγες ώρες νωρίτερα, ο πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι είχε προτείνει στο κοινοβούλιο τον Γεβχένι Χμάρα ως νέο υπουργό Άμυνας, ο οποίος υπηρετούσε ήδη ως υπηρεσιακός υπουργός από τις 20 Ιουλίου και επιβεβαιώθηκε στη θέση του από τους βουλευτές στις 19 Αυγούστου.

Σκάνδαλο διαφθοράς σε κυβερνητικές υπηρεσίες

Η ομιλία του Φεντόροφ για τη διαφθορά αποδείχθηκε προφητική, καθώς την επόμενη κιόλας ημέρα, οι ουκρανικές αρχές καταπολέμησης της διαφθοράς εξαπέλυσαν επιδρομές σε κατοικίες υψηλόβαθμων αξιωματούχων, συμπεριλαμβανομένης της αναπληρώτριας επικεφαλής της Προεδρικής Διοίκησης, Ιρίνα Μούντρα, και του βουλευτή Βαντίμ Στόλαρ. Το Εθνικό Γραφείο Καταπολέμησης της Διαφθοράς της Ουκρανίας (NABU), σε συνεργασία με την Εξειδικευμένη Εισαγγελία Καταπολέμησης της Διαφθοράς (SAPO), ανακοίνωσε ότι διεξήγαγε «ειδική επιχείρηση για την αποκάλυψη μιας εγκληματικής οργάνωσης», η οποία φέρεται να λειτουργούσε υπό την ηγεσία ενός βουλευτή και με τη συμμετοχή υψηλόβαθμων στελεχών της Προεδρικής Διοίκησης. Αργότερα την ίδια ημέρα, ο πρόεδρος Ζελένσκι απέλυσε τη Μούντρα από τη θέση της, χωρίς ωστόσο να υπάρξουν επίσημα σχόλια από τον ίδιο, τη Μούντρα ή τον επικεφαλής της Προεδρικής Διοίκησης, Κύριλο Μπουντάνοφ.

Δημοσκοπήσεις και διαμαρτυρίες στους δρόμους

Στο βίντεό του, ο Μιχαήλο Φεντόροφ προειδοποίησε ότι η προσωπική αφοσίωση, και όχι ο επαγγελματισμός και η αξία, αποτελεί τον αποφασιστικό παράγοντα για την πλήρωση κυβερνητικών θέσεων, χαρακτηρίζοντας αυτή την κατάσταση επικίνδυνη. Παράλληλα, υποστήριξε ότι πρέπει να βρεθεί ένας «νόμιμος, ασφαλής και ρεαλιστικός μηχανισμός» που θα επιτρέπει τη διεξαγωγή εκλογών, ακόμη και αν ο πόλεμος συνεχιστεί για μεγάλο χρονικό διάστημα, δεδομένου ότι οι εκλογές απαγορεύονται λόγω στρατιωτικού νόμου. Αν και ο Φεντόροφ δεν κατονόμασε πρόσωπα, οι αναφορές του σε ιδιωτικά συμφέροντα εντός του κοινοβουλίου συνοδεύονταν από εικόνες του Ντέιβιντ Αρακάμιγια, κοινοβουλευτικού ηγέτη του κυβερνώντος κόμματος «Υπηρέτης του Λαού».

Η απόλυση του Φεντόροφ, στις 15 Ιουλίου, προκάλεσε κύμα διαμαρτυριών στο Κίεβο και σε άλλες πόλεις, με τους πολίτες να ζητούν την επαναφορά του. Σύμφωνα με δημοσκόπηση του Ινστιτούτου Αξιολόγησης, που διεξήχθη στις 20 και 21 Ιουλίου, η εμπιστοσύνη στον πρώην υπουργό εκτινάχθηκε από το 35% στο 65% μέσα σε μία εβδομάδα, ενώ το 72% των ερωτηθέντων τάχθηκε κατά της απόλυσής του. Μια μεταγενέστερη δημοσκόπηση, στις 5 και 6 Αυγούστου, έδειξε ότι ο Φεντόροφ κατατάσσεται τρίτος σε δημοτικότητα ως πιθανός πρόεδρος, με ποσοστό 12,5%, πίσω από τον Ζελένσκι (25,2%) και τον πρώην αρχηγό του στρατού, Βαλέρι Σαλούσνι (16,7%).

Ο πολιτικός αναλυτής Ιχόρ Τσαλένκο, από το Κέντρο Ανάλυσης και Στρατηγικών με έδρα το Κίεβο, εκτιμά ότι ο Φεντόροφ επιχειρεί να εδραιώσει το πολιτικό κεφάλαιο που απέκτησε κατά τη διάρκεια των διαμαρτυριών, τοποθετώντας τον εαυτό του ως ανεξάρτητο πολιτικό παράγοντα που θα μπορούσε να ανταγωνιστεί τον πρόεδρο Ζελένσκι. Οι διαδηλώσεις, που ξεκίνησαν με αίτημα την επιστροφή του Φεντόροφ στο υπουργείο Άμυνας, έχουν πλέον μετατραπεί σε ένα ευρύτερο κίνημα κατά της διαφθοράς.

Κανένας αντίλογος στον πρόεδρο;

Παρά την ένταση, ο Τσαλένκο δεν θεωρεί ότι ο Φεντόροφ έχει περάσει σε «ασυμφιλίωτη αντίθεση» με τον Ζελένσκι, σημειώνοντας ότι «δεν βλέπει σπασμένες γέφυρες». Η σύγκρουση με τον στενό κύκλο του προέδρου είναι εμφανής, ωστόσο δεν αποκλείεται ο Φεντόροφ να επιστρέψει στην κυβέρνηση, εάν του προσφερθεί κάποια θέση. Από την πλευρά του, ο πολιτικός επιστήμονας Ολεξέι Χαράν, από την Ακαδημία Κιέβου-Μοχύλα, χαρακτηρίζει τις δηλώσεις του Φεντόροφ για την ανανέωση της κρατικής εξουσίας και τις εκλογές ως σημαντικό σημάδι, αλλά επισημαίνει ότι δεν έχει ακουστεί ακόμη άμεση κριτική κατά του προέδρου. Ο Χαράν παρατήρησε επίσης ότι η εμφάνιση του Αρακάμιγια στο βίντεο αποτελεί έμμεση αναφορά στον τρόπο λήψης πολιτικών αποφάσεων και στη λειτουργία της κυβέρνησης.

Αίτημα για εκλογές και αλλαγή

Οι δημοσκοπήσεις καταδεικνύουν ότι οι Ουκρανοί επιθυμούν αλλαγή στην κυβέρνηση, ωστόσο ο Χαράν θέτει ένα κρίσιμο ερώτημα: «Συμφωνούμε ότι η Ρωσία δεν μπορεί να υπαγορεύσει πότε και πώς θα διεξάγουμε εκλογές. Αλλά το ερώτημα είναι πώς υποτίθεται ότι θα διεξάγουμε εκλογές αν η Ρωσία συνεχίσει τον πόλεμο;» Ο ίδιος θεωρεί ότι τουλάχιστον μια σταθερή εκεχειρία είναι απαραίτητη για τη διεξαγωγή δίκαιων εκλογών, κάτι που δεν αναφέρεται στις δηλώσεις του Φεντόροφ.

Ο Βαντίμ Ντενισένκο, από το ουκρανικό κέντρο ανάλυσης «Business Capital», υποστηρίζει ότι η ομιλία του Φεντόροφ σηματοδοτεί την έναρξη ενός ευρύτερου πολιτικού παιχνιδιού, που δεν περιορίζεται στην προεκλογική εκστρατεία ενός πρώην υπουργού. Αν και ο Φεντόροφ δεν ανακοίνωσε άμεσα την πρόθεσή του να θέσει υποψηφιότητα, ο Ντενισένκο είναι βέβαιος ότι ο στενός κύκλος του εργάζεται για πιθανές εκλογές. «Σε περίπτωση γρήγορων νέων εκλογών, ο Φεντόροφ έχει την ευκαιρία να επιτύχει ένα καλό αποτέλεσμα. Εάν δεν υπάρξουν εκλογές, μπορεί να ενισχύσει τη βάση του και να αποδυναμώσει περαιτέρω τον Ζελένσκι», δήλωσε χαρακτηριστικά.