Η διεθνής σκακιέρα δεν κινείται με αυθορμητισμούς. Οι μεγάλες αποφάσεις προετοιμάζονται σε κλειστά δωμάτια, μεθοδικά, χωρίς θόρυβο. Όσα εκτυλίσσονται το τελευταίο διάστημα από τη Μέση Ανατολή έως την Ουκρανία δεν συνιστούν ασύνδετα επεισόδια, αλλά κρίκους μιας αλυσίδας που παραπέμπει σε ανακατανομή ισχύος. Η λεγόμενη Pax Americana δεν καταρρέει· αναπροσαρμόζεται. Και η προσαρμογή αυτή απαιτεί νέες ισορροπίες, νέες ζώνες επιρροής, νέα σύνορα επιρροής.
Η προσέγγιση μεταξύ του Ντόναλντ Τραμπ και του Βλαντίμιρ Πούτιν ερμηνεύεται σε αρκετές πρωτεύουσες ως ένδειξη μιας άτυπης συνεννόησης για το πώς θα οργανωθεί ο επόμενος κύκλος διεθνούς σταθερότητας. Η ιστορία έχει δείξει ότι όταν οι μεγάλες δυνάμεις συμφωνούν, το κάνουν με όρους που υπερβαίνουν τα επιμέρους μέτωπα. Η εικόνα θυμίζει περισσότερο αναθεώρηση κανόνων παρά συγκυριακή σύμπτωση συμφερόντων.
Στον ορίζοντα δεσπόζει η άνοδος της Κίνας. Το Πεκίνο διεκδικεί πρωταγωνιστικό ρόλο σε τεχνολογία, ενέργεια, εμπορικές διαδρομές και στρατιωτική παρουσία. Η προοπτική ανάδειξής του σε απόλυτο ρυθμιστή του παγκόσμιου συστήματος προκαλεί αντιδράσεις τόσο στην Ουάσιγκτον όσο και στη Μόσχα. Η ανάσχεση αυτής της δυναμικής αποτελεί κεντρικό άξονα στρατηγικής. Τα υπόλοιπα μέτωπα λειτουργούν ως προπαρασκευαστικό πεδίο για την τελική αντιπαράθεση ισχύος.
Η Μέση Ανατολή βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο. Το Ιράν μετατρέπεται σε σημείο πίεσης, καθώς επηρεάζει ενεργειακές ροές, θαλάσσιες διόδους και περιφερειακές συμμαχίες. Η εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών επαναφέρει στο προσκήνιο τον ρόλο του Ισραήλ ως κρίσιμου εταίρου ασφαλείας. Παράλληλα, η Τουρκία επιχειρεί να εδραιώσει περιφερειακή αυτονομία, διευρύνοντας το αποτύπωμά της από τη Μαύρη Θάλασσα έως την Ανατολική Μεσόγειο.
Η Ελλάδα τοποθετείται γεωγραφικά και πολιτικά στον πυρήνα αυτής της αναδιάταξης. Η Ανατολική Μεσόγειος συνιστά πεδίο ενεργειακών σχεδιασμών, θαλάσσιων οριοθετήσεων και στρατιωτικής παρουσίας. Οι αποφάσεις που λαμβάνονται για την ευρύτερη περιοχή επηρεάζουν άμεσα την ελληνική κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα. Η έννοια των «σφαιρών επιρροής» δεν ανήκει σε ξεπερασμένο λεξιλόγιο· επιστρέφει με νέους όρους.
Στο πλαίσιο αυτό, η ελληνική πολιτική ηγεσία καλείται να χαράξει στρατηγική με βάθος και διάρκεια. Η διαχείριση των ελληνοτουρκικών σχέσεων, οι ενεργειακές συνεργασίες με το Ισραήλ και οι δεσμεύσεις έναντι της Δύσης απαιτούν σταθερότητα προσανατολισμού. Κάθε ένδειξη υποχώρησης ή αμφισημίας αξιολογείται αυστηρά από συμμάχους και αντιπάλους.
Η συζήτηση περί «Πρεσπών του Αιγαίου» επανέρχεται σε κύκλους αναλυτών που θεωρούν πιθανή μια συνολική διευθέτηση θαλασσίων ζωνών υπό διεθνή πίεση. Η αναλογία με τη Συμφωνία των Πρεσπών χρησιμοποιείται ως πολιτικό σύμβολο ευρύτερων συμβιβασμών. Το ζήτημα δεν περιορίζεται σε συνθήματα· αφορά τον τρόπο με τον οποίο η χώρα συμμετέχει σε ένα σύστημα που επανακαθορίζεται.
Ο Αντώνης Σαμαράς έχει τοποθετηθεί δημοσίως για την ανάγκη σαφούς εθνικής γραμμής, ασκώντας κριτική στην κυβερνητική τακτική. Η αντιπαράθεση με τον Κυριάκος Μητσοτάκης αποτυπώνει βαθύτερη διαφωνία ως προς το εύρος των διαπραγματεύσεων και τη στάθμιση κινδύνων. Η συζήτηση αυτή εξελίσσεται σε μια περίοδο όπου οι διεθνείς εξελίξεις δεν αφήνουν περιθώρια για καθυστερήσεις.
Η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε μια συγκυρία που απαιτεί διορατικότητα. Η ανακατανομή ισχύος δεν προσφέρει χώρο για παθητικό ρόλο. Η διαμόρφωση σταθερών συμμαχιών, η ενίσχυση της αποτρεπτικής ισχύος και η προάσπιση της κυριαρχίας αποτελούν προϋποθέσεις για ουσιαστική παρουσία στη νέα διεθνή αρχιτεκτονική. Οι αποφάσεις που θα ληφθούν τα επόμενα χρόνια θα καθορίσουν τη θέση της χώρας σε έναν κόσμο που αλλάζει με ταχύτητα και χωρίς προειδοποιήσεις.
Οι γραμμές επιρροής επαναχαράσσονται και τα περιφερειακά μέτωπα αποκτούν βαρύτητα που πριν από λίγα χρόνια φάνταζε δυσανάλογη. Η Ανατολική Μεσόγειος βρίσκεται πλέον στον πυρήνα αυτής της αναδιάταξης και η Ελλάδα τοποθετείται στο κέντρο ενός πλέγματος στρατηγικών υπολογισμών που υπερβαίνουν τα διμερή της ζητήματα. Στο πλαίσιο αυτό επανέρχεται όλο και συχνότερα στη δημόσια συζήτηση η έννοια των «Πρεσπών του Αιγαίου», ως περιγραφή μιας ενδεχόμενης συνολικής διευθέτησης με την Τουρκία.
Ο όρος παραπέμπει συμβολικά στη Συμφωνία των Πρεσπών και χρησιμοποιείται για να αποδώσει το σενάριο μιας ευρείας συμφωνίας που θα περιλαμβάνει οριοθετήσεις θαλασσίων ζωνών, ρυθμίσεις στο Αιγαίο και μηχανισμούς διαχείρισης διαφορών. Η συζήτηση αυτή δεν εκτυλίσσεται σε κενό. Εντάσσεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι μεγάλες δυνάμεις επιδιώκουν σταθεροποίηση των περιφερειακών μετώπων ώστε να επικεντρωθούν σε ευρύτερους ανταγωνισμούς.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν συνεκτικό νότιο σκέλος στο ΝΑΤΟ και περιορισμό εντάσεων μεταξύ συμμάχων. Η Ανατολική Μεσόγειος συνδέεται με ενεργειακούς διαδρόμους, στρατιωτικές βάσεις και θαλάσσιες αρτηρίες που επηρεάζουν τη συνολική στρατηγική τους. Η πίεση για συνεννόηση Αθήνας και Άγκυρας ερμηνεύεται από αναλυτές ως τμήμα αυτής της ευρύτερης επιδίωξης.
Η Τουρκία διεκδικεί αναβαθμισμένο ρόλο στην περιοχή και επιθυμεί ρυθμίσεις που θα αναγνωρίζουν την επιρροή της στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Οι τουρκικές θέσεις για αποστρατιωτικοποίηση νησιών, εύρος χωρικών υδάτων και συνεκμετάλλευση πόρων παραμένουν στον πυρήνα της ατζέντας της.
Η Ελλάδα καλείται να σταθμίσει το περιβάλλον πίεσης με τα κυριαρχικά της δικαιώματα. Η έννοια των «Πρεσπών του Αιγαίου» συγκεντρώνει ανησυχίες για πιθανές παραχωρήσεις σε ζητήματα εθνικής κυριαρχίας. Η διαχείριση μιας τέτοιας προοπτικής απαιτεί σαφή οριοθέτηση στόχων, νομική τεκμηρίωση βάσει του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας και ενίσχυση της αποτρεπτικής ισχύος.
Το ζήτημα δεν περιορίζεται σε μια διμερή διαπραγμάτευση. Συνδέεται με ενεργειακά σχέδια, με τη συμμετοχή της Ελλάδα σε περιφερειακά σχήματα συνεργασίας και με τη γενικότερη αρχιτεκτονική ασφαλείας στην Ανατολική Μεσόγειο. Η χώρα λειτουργεί ως κόμβος μεταφοράς ενέργειας και ως κρίσιμος κρίκος στο νοτιοανατολικό άκρο της Ευρώπης.
Η επαναχάραξη των γραμμών επιρροής δημιουργεί συνθήκες όπου οι περιφερειακές συμφωνίες εντάσσονται σε παγκόσμιους υπολογισμούς. Μια ενδεχόμενη συνολική ρύθμιση στο Αιγαίο θα επηρέαζε τη γεωπολιτική θέση της Ελλάδας για δεκαετίες. Η πρόκληση αφορά την ενεργό διαμόρφωση στρατηγικής, με σταθερή προσήλωση στη διασφάλιση της κυριαρχίας και στην αξιοποίηση της γεωγραφικής θέσης ως πλεονεκτήματος σε ένα περιβάλλον που μεταβάλλεται με ταχύτητα.
