Παπακωνσταντίνου: Ισορροπία καινοτομίας και υποδομών στις πληρωμές

Η Υποδιοικήτρια της Τράπεζας της Ελλάδος, Χριστίνα Παπακωνσταντίνου, παρουσίασε τις προκλήσεις και τις ευκαιρίες που προκύπτουν από τη μετάβαση σε μια νέα εποχή για τις διασυνοριακές πληρωμές, μιλώντας στην 10η Διάσκεψη των Μεσογειακών Κεντρικών Τραπεζών. Στην ομιλία της, τόνισε ότι η απάντηση δεν έγκειται στην επιλογή μεταξύ υφιστάμενων υποδομών και νέων τεχνολογιών, αλλά στην εξεύρεση της κατάλληλης ισορροπίας ανάμεσα στην αναβάθμιση, την καινοτομία και τη διαλειτουργικότητα.

Με επίκεντρο τις άμεσες πληρωμές, την τεχνολογία κατανεμημένου λογισμικού (DLT), την tokenisation και τις νέες πρωτοβουλίες του Ευρωσυστήματος, η κ. Παπακωνσταντίνου υπογράμμισε την ανάγκη για ένα ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό οικοσύστημα που θα συνδυάζει την καινοτομία με τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα, τη νομισματική κυριαρχία και την ασφάλεια. Παράλληλα, ανέδειξε τον κρίσιμο ρόλο της διεθνούς συνεργασίας και των κοινών προτύπων, ώστε η εξέλιξη των πληρωμών να μην οδηγήσει σε νέο κατακερματισμό, αλλά σε ένα περισσότερο διασυνδεδεμένο και ανθεκτικό παγκόσμιο σύστημα.

Αναλυτικά η παρέμβαση της Χρ. Παπακωνσταντίνου στο πάνελ "Βελτιώνοντας τις διασυνοριακές πληρωμές σε ένα μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό τοπίο" στη 10η Διάσκεψη των Μεσογειακών Κεντρικών Τραπεζών που διοργάνωσε η Banco de España:

- Η βελτίωση των διασυνοριακών πληρωμών συχνά επιτυγχάνεται με την αναβάθμιση των υφιστάμενων υποδομών συνδυαστικά με την υιοθέτηση νέων τεχνολογιών. Ποια είναι η χρυσή τομή που θα πρέπει να βρουν οι κεντρικές τράπεζες ανάμεσα στη διατήρηση καθιερωμένων υποδομών και πρακτικών και την προώθηση της καινοτομίας; Είναι πάντοτε συμπληρωματικές αυτές οι δύο προσεγγίσεις ή μήπως στην πράξη ανακύπτουν δύσκολα διλήμματα;

Από τη σκοπιά των Κεντρικών Τραπεζών, η επιλογή ανάμεσα στη βελτίωση των υφιστάμενων υποδομών έναντι της ανάπτυξης νέων λύσεων, οφείλει να λαμβάνει υπόψη τις ιδιαίτερες ανάγκες των χρηστών, τη φύση των εντοπιζόμενων αδυναμιών και τα αναμενόμενα πλεονεκτήματα της κάθε εναλλακτικής, συνυπολογίζοντας και τους περιορισμούς σε πόρους.

Σε κάποιες περιπτώσεις, η αναβάθμιση των υφιστάμενων υποδομών μπορεί να αποφέρει σημαντικά οφέλη, συμβάλλοντας ταυτόχρονα στην αποφυγή του κόστους και των κινδύνων που συνδέονται με τη δημιουργία εξ ολοκλήρου νέων συστημάτων. Η ανάπτυξη του TIPS – της Υπηρεσίας Διακανονισμού Άμεσων Πληρωμών του TARGET – αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα που δείχνει τον τρόπο με τον οποίο η στοχευμένη αναμόρφωση μιας υφιστάμενης υποδομής μπορεί να βελτιώσει και να ωφελήσει σε σημαντικό βαθμό τις υπηρεσίες διασυνοριακών πληρωμών.

Σε άλλες περιπτώσεις, αποδεικνύεται ότι η δυνατότητα αναβάθμισης ενός υφιστάμενου συστήματος μέσω αλλεπάλληλων βελτιώσεων δεν είναι πάντα ανεξάντλητη. Εν προκειμένω, για να αντιμετωπιστούν οι περιορισμοί που θέτουν οι υφιστάμενες λύσεις, χρειάζονται νέες, στην ανάπτυξη των οποίων ενδέχεται να συνεισφέρει η τεχνολογική πρόοδος.

Επιπρόσθετα, η ενεργή συμμετοχή των κεντρικών τραπεζών στην ανάπτυξη νέων λύσεων, συνδράμει ώστε στόχοι όπως η χρηματοπιστωτική σταθερότητα, η νομισματική κυριαρχία, ο ανταγωνισμός, η συμπερίληψη και η ασφάλεια να διασφαλίζονται με τον ενδεδειγμένο τρόπο στις αναδυόμενες υποδομές.

Οι κεντρικές τράπεζες καλούνται να εξισορροπήσουν την ανάγκη διατήρησης μιας τεχνολογικά ουδέτερης προσέγγισης, η οποία αφήνει περιθώριο για την αξιολόγηση εναλλακτικών λύσεων, με την ανάγκη αφοσίωσης των πόρων σε δράσεις που βελτιώνουν την αποδοτικότητα και παράγουν συγκεκριμένα αποτελέσματα. Η προσπάθεια αυτή συνεπάγεται επένδυση σε διαλειτουργικότητα, κοινά πρότυπα, διασυνοριακή συνεργασία και υποδομές που είναι σε θέση να εξυπηρετούν διάφορες τεχνολογικές λύσεις.

- Ποια είναι η καλύτερη προσέγγιση για τη βελτίωση των διασυνοριακών πληρωμών εν μέσω διαρκούς εμφάνισης νέων επιχειρηματικών μοντέλων και τεχνολογιών και αυξανόμενων γεωπολιτικών κινδύνων;

Σκοπός του Ευρωσυστήματος είναι να προωθεί την καινοτομία με τρόπο που να διαφυλάσσονται η αποδοτικότητα, η ανθεκτικότητα, η στρατηγική αυτονομία και ο ρόλος του χρήματος κεντρικής τράπεζας.

Προς την εκπλήρωση αυτών των στόχων, η συμμετοχή σε νέες τεχνολογικές λύσεις και πρωτοβουλίες δίνει τη δυνατότητα στο Ευρωσύστημα να αποκτήσει πρακτική εμπειρία από τις αναδυόμενες τεχνολογίες και τα νέα λειτουργικά μοντέλα, να συμβάλλει στη διαμόρφωση διεθνών προτύπων και να διασφαλίσει ότι οι στόχοι του, όπως ιδίως η χρηματοπιστωτική σταθερότητα και η νομισματική κυριαρχία, λαμβάνονται επαρκώς υπόψη στην επόμενη γενιά των υποδομών πληρωμών. Η στάση αυτή συμβάλλει επίσης στη διατήρηση της στρατηγικής ευελιξίας, επιτρέποντας στο Ευρωσύστημα να ανταποκρίνεται αποτελεσματικά καθώς οι αγορές εξελίσσονται και αναδύονται νέες ευκαιρίες.

Η πρωτοβουλία Appia του Ευρωσυστήματος αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της προσέγγισης. Η πρωτοβουλία αυτή διερευνά πώς η τεχνολογία κατανεμημένου λογισμικού (DLT), η μετατροπή περιουσιακών στοιχείων σε ψηφιακά παραστατικά αξίας (tokenisation) και το χρήμα κεντρικής τράπεζας μπορούν να συνυπάρξουν στο πλαίσιο ενός μελλοντικού ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού οικοσυστήματος. Το Ευρωσύστημα προσπαθεί να εντοπίσει τους τομείς στους οποίους οι νέες τεχνολογικές λύσεις μπορούν να αντιμετωπίσουν διαρθρωτικές αδυναμίες, διαφυλάσσοντας ταυτόχρονα τις κύριες λειτουργίες που επιτελούν οι υποδομές των κεντρικών τραπεζών. Συνεπώς, αντί να αρκείται σε λύσεις που έχουν σχεδιαστεί αλλού, η Ευρώπη αναλαμβάνει ενεργό ρόλο στη διαμόρφωσή τους. Η πρωτοβουλία Appia δίνει έμφαση στη διαλειτουργικότητα, στα κοινά πρότυπα και στη διασύνδεση αντί στην απομόνωση και τον κατακερματισμό.

Τελικά, στο Ευρωσύστημα αποσκοπούμε στον σχεδιασμό οικοσυστημάτων πληρωμών που χαρακτηρίζονται τόσο από υψηλή διασύνδεση όσο και από επαρκή ανθεκτικότητα στις εξωτερικές διαταραχές, τις γεωπολιτικές εξελίξεις και τις τεχνολογικές εξαρτήσεις.

- Με ποιον τρόπο τα φόρουμ όπως αυτή η Διάσκεψη μπορούν να συμβάλουν στην ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας και εμπιστοσύνης μεταξύ των κεντρικών τραπεζών καθώς διαμορφώνουμε το παγκόσμιο τοπίο πληρωμών του μέλλοντος

Καθώς παρέχουν ένα ουδέτερο έδαφος για τη διεξαγωγή διαλόγου και την επίτευξη συναίνεσης μεταξύ των αρχών, ο ρόλος των φόρουμ όπως αυτό στη διαμόρφωση του μελλοντικού παγκόσμιου τοπίου πληρωμών είναι τριπλός: α) οικοδομούν κλίμα εμπιστοσύνης, β) προωθούν κοινά πρότυπα και γ) διασφαλίζουν ότι η καινοτομία παραμένει άρρηκτα συνυφασμένη με τη συνεργασία.

Όπως δείχνει η εμπειρία, τα δίκτυα πληρωμών γίνονται αποδοτικότερα και ανθεκτικότερα όταν βασίζονται σε κοινούς κανόνες, κοινούς μορφότυπους μηνυμάτων και κοινές αρχές διακυβέρνησης. Μελλοντικά, οι κεντρικές τράπεζες θα πρέπει να συνεχίσουν να υποστηρίζουν διαλειτουργικές λύσεις που καθιστούν δυνατή τη διασυνοριακή σύνδεση των συστημάτων πληρωμών και αποτρέπουν τη μετατροπή τους σε αποκομμένες περιφερειακές μονάδες (σιλό). Η διαλειτουργικότητα αποτελεί στρατηγική ασφαλιστική δικλίδα έναντι του κατακερματισμού.

Επίσης, ο ρόλος των συναντήσεων αυτών είναι σημαντικός στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης απέναντι στην καινοτομία. Οι νέες τεχνολογίες, όπως μεταξύ άλλων οι άμεσες πληρωμές, η μετατροπή περιουσιακών στοιχείων σε ψηφιακά παραστατικά αξίας και, δυνητικά, τα ψηφιακά νομίσματα κεντρικής τράπεζας, προσφέρουν σπουδαίες ευκαιρίες για τη βελτίωση των διασυνοριακών πληρωμών. Ωστόσο, η καινοτομία μπορεί να αξιοποιηθεί στο έπακρο μόνο αν οι συμμετέχοντες εμπιστεύονται το νομικό και λειτουργικό πλαίσιο, καθώς και το πλαίσιο διακυβέρνησης. Προς την κατεύθυνση αυτή, η διεθνής συνεργασία βοηθά ώστε να διασφαλιστεί ότι οι νέες τεχνολογικές λύσεις αναπτύσσονται σύμφωνα με κοινές αρχές όσον αφορά την ασφάλεια, την ανθεκτικότητα, την αποδοτικότητα και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.

Η πρόοδος που συντελέστηκε βάσει του Οδικού Χάρτη της Ομάδας G20, με τη συνδρομή του Συμβουλίου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας και της Επιτροπής Πληρωμών και Υποδομών της Αγοράς (CPMI), αποδεικνύει ότι ουσιώδεις βελτιώσεις είναι εφικτές όταν οι αρχές συνεργάζονται σε κοινές προτεραιότητες όπως η διαλειτουργικότητα, τα κοινά πρότυπα δεδομένων και η εναρμόνιση του κανονιστικού πλαισίου. Η διατήρηση ενός τέτοιου πνεύματος συνεργασίας έχει ιδιαίτερη σημασία σε μια εποχή κατά την οποία οι γεωπολιτικές εντάσεις απειλούν να προκαλέσουν νέες τριβές και κατακερματισμό.