Παπανδρέου για 3η Σεπτέμβρη: «Νέα δημοκρατική και πράσινη Αλλαγή»

Πενήντα δύο χρόνια μετά την ίδρυση του ΠΑΣΟΚ, η Διακήρυξη της 3ης του Σεπτέμβρη εξακολουθεί να αποτελεί, κατά τον Γιώργο Παπανδρέου, ενεργή πολιτική και ηθική παρακαταθήκη, με τις βασικές αρχές της να αποκτούν νέο περιεχόμενο απέναντι στις σύγχρονες κοινωνικές και δημοκρατικές προκλήσεις.

Σε δήλωσή του για την επέτειο της ίδρυσης του ΠΑΣΟΚ, ο πρώην πρωθυπουργός υπογραμμίζει ότι κάθε νέα γενιά δεν έχει λόγο να αντιγράψει τις απαντήσεις που δόθηκαν το 1974. Οφείλει, όμως, να επιστρέφει στα ίδια θεμελιώδη ερωτήματα που αφορούν τη λειτουργία της δημοκρατίας, τον έλεγχο της εξουσίας, τη διανομή του πλούτου, το ποιος καρπώνεται την ανάπτυξη και το κατά πόσο ο πολίτης μπορεί να συμμετέχει ουσιαστικά στη λήψη των αποφάσεων.

Ο Γιώργος Παπανδρέου υπενθυμίζει ότι η ιδρυτική Διακήρυξη του ΠΑΣΟΚ εξέφρασε ένα ευρύτερο κοινωνικό αίτημα για αξιοπρέπεια και Αλλαγή, με τέσσερις βασικούς άξονες: εθνική ανεξαρτησία, λαϊκή κυριαρχία, κοινωνική απελευθέρωση και δημοκρατική διαδικασία.

Κατά τον ίδιο, οι μορφές εξάρτησης σήμερα έχουν αλλάξει μορφή. Εκδηλώνονται όταν ο πολίτης αισθάνεται ανίσχυρος απέναντι στο κράτος, όταν οι νέοι εργάζονται χωρίς ασφάλεια και προοπτική, όταν η κατοικία, η υγεία και η ποιοτική εκπαίδευση μετατρέπονται από κοινωνικά δικαιώματα σε προνόμια για όσους έχουν την οικονομική δυνατότητα.

Στην ίδια κατεύθυνση εντάσσει την εγκατάλειψη της περιφέρειας, την αίσθηση ότι ο δημόσιος πλούτος αντιμετωπίζεται ως πεδίο εξυπηρέτησης περιορισμένων συμφερόντων και τη διαρκή απόσταση ανάμεσα στον πολίτη και τα κέντρα λήψης αποφάσεων.

Οι τέσσερις αρχές της 3ης του Σεπτέμβρη με νέο περιεχόμενο

Ο πρώην πρωθυπουργός επισημαίνει ότι οι ιστορικές αρχές της 3ης του Σεπτέμβρη εξακολουθούν να έχουν πολιτική αξία, χρειάζονται όμως επαναπροσδιορισμό με βάση τις σημερινές συνθήκες.

Η εθνική ανεξαρτησία, σύμφωνα με τον Γιώργο Παπανδρέου, μεταφράζεται πλέον σε δημοκρατική αυτονομία: σε μια Ελλάδα που μπορεί να καθορίζει την πορεία της μέσα σε μια ισχυρή και δημοκρατική Ευρώπη, χωρίς να εξαρτάται από οικονομικά ολιγοπώλια, ενεργειακούς εκβιασμούς ή γεωπολιτικές πιέσεις.

Παράλληλα, περιγράφει μια χώρα που θα υπερασπίζεται σταθερά την ειρήνη, το διεθνές δίκαιο και τη συνεργασία, με ιδιαίτερη αναφορά στην ανάγκη δίκαιης και βιώσιμης λύσης του Κυπριακού.

Η λαϊκή κυριαρχία, κατά την τοποθέτησή του, συνδέεται άμεσα με το κράτος δικαίου και την ισονομία. Προϋποθέτει ανεξάρτητη Δικαιοσύνη, ελεύθερη και πλουραλιστική ενημέρωση, πραγματική διαφάνεια, λογοδοσία και αποτελεσματικό έλεγχο κάθε μορφής εξουσίας.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσει και τις νέες προκλήσεις που δημιουργούν η ψηφιακή εποχή και η Τεχνητή Νοημοσύνη. Ο Γιώργος Παπανδρέου τονίζει ότι τα προσωπικά δεδομένα, οι νέες τεχνολογίες και τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης δεν μπορούν να εξελιχθούν σε αποκλειστικά εργαλεία ελέγχου ιδιωτικών συμφερόντων, αλλά πρέπει να λειτουργούν προς όφελος του ανθρώπου και της δημοκρατίας.

Η κοινωνική απελευθέρωση μεταφράζεται, όπως υποστηρίζει, σε αξιοπρεπή εργασία, προσιτή κατοικία, ισχυρό δημόσιο σύστημα υγείας, σύγχρονη δημόσια παιδεία και πραγματικές ευκαιρίες για τους νέους ανθρώπους.

Συνδέεται επίσης με μια δίκαιη πράσινη μετάβαση στην οποία η κοινωνία θα συμμετέχει ενεργά και δεν θα παρακολουθεί ως απλός θεατής, καθώς και με την προστασία του περιβάλλοντος, του δημόσιου πλούτου και των δικαιωμάτων των επόμενων γενεών.

Σε ό,τι αφορά τη δημοκρατική διαδικασία, ο Γιώργος Παπανδρέου ζητά επιστροφή από τον συγκεντρωτισμό στη συμμετοχή. Ο πολίτης, όπως υπογραμμίζει, πρέπει να έχει ρόλο συνδιαμορφωτή των πολιτικών αποφάσεων και να μην περιορίζεται αποκλειστικά στην ψήφο κάθε τέσσερα χρόνια.

«Το ΠΑΣΟΚ δεν γεννήθηκε ως μηχανισμός εξουσίας»

Ο πρώην πρωθυπουργός επιστρέφει παράλληλα στην ιστορική φυσιογνωμία του ΠΑΣΟΚ, τονίζοντας ότι το Κίνημα δεν δημιουργήθηκε για να αποτελέσει έναν ακόμη μηχανισμό διαχείρισης της κρατικής εξουσίας.

Όπως επισημαίνει, η ιστορική του αποστολή ήταν να φέρει στο πολιτικό προσκήνιο κοινωνικά στρώματα που βρίσκονταν μέχρι τότε στο περιθώριο και να μεταβάλει τους κοινωνικούς και πολιτικούς συσχετισμούς προς όφελος των πολλών.

Αυτό, κατά τον ίδιο, αποτελεί και σήμερα το πραγματικό μέτρο με το οποίο πρέπει να κρίνεται η ευθύνη και η προοπτική του ΠΑΣΟΚ απέναντι στην ελληνική κοινωνία.

Ο Γιώργος Παπανδρέου υπογραμμίζει ακόμη ότι η 3η του Σεπτέμβρη δεν αποτελεί ιδιοκτησία κανενός προσώπου ή μηχανισμού. Τη χαρακτηρίζει μια διαρκή δέσμευση προς τον ελληνικό λαό ότι η πολιτική μπορεί να επιστρέψει στις αρχές, στη συμμετοχή και στη συλλογική δημιουργία.

Στο πλαίσιο αυτό ζητά μια νέα δημοκρατική και πράσινη αλλαγή, με ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο που θα περιορίζει τις ανισότητες, θα διασφαλίζει την αξιοπρέπεια, θα ενισχύει τις δημιουργικές δυνάμεις της χώρας και θα επιστρέφει πραγματική δύναμη και φωνή στον πολίτη.

Η αναφορά του στη «νέα Αλλαγή» συνοδεύεται από σαφή έμφαση στην ανάγκη αυτογνωσίας χωρίς επιστροφή σε μια στείρα νοσταλγία του παρελθόντος. Η ιστορική μνήμη, σύμφωνα με τον πρώην πρωθυπουργό, έχει αξία μόνο όταν αξιοποιείται για να απαντήσει στα σημερινά προβλήματα και όχι όταν μετατρέπεται σε πολιτικό μουσειακό έκθεμα.

Ο ίδιος κλείνει την παρέμβασή του με κάλεσμα για επαναφορά της πολιτικής στην κοινωνία, στη συλλογική δράση και στην ενεργή συμμετοχή. Το πνεύμα της 3ης του Σεπτέμβρη, όπως το περιγράφει, βρίσκεται σήμερα στην προσπάθεια να γίνει ξανά η πολιτική υπόθεση των πολλών και να αποκτήσει η δημοκρατία ουσιαστικό κοινωνικό περιεχόμενο.