Παραίτηση Λαγκάρντ από την ΕΚΤ τον Φεβρουάριο 2027

Η ανακοίνωση της παραίτησης της Κριστίν Λαγκάρντ από την προεδρία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), με ισχύ από τον Φεβρουάριο του 2027, δηλαδή περίπου οκτώ μήνες πριν από την τυπική λήξη της θητείας της, δεν συνιστά αιφνιδιασμό για τους παρατηρητές των ευρωπαϊκών θεσμών. Η εξέλιξη αυτή είχε ουσιαστικά προεξοφληθεί εδώ και καιρό, με τον χρονικό ορίζοντα της αποχώρησής της να συνδέεται άρρηκτα με τις προεδρικές εκλογές στη Γαλλία, οι οποίες είναι προγραμματισμένες για τον ερχόμενο Απρίλιο. Η απόφαση αυτή ερμηνεύεται ως μια κίνηση στρατηγικής διαχείρισης, προκειμένου να μην επηρεαστεί η διαδικασία επιλογής του διαδόχου της από το εκλογικό αποτέλεσμα στη Γαλλία και το ενδεχόμενο ανάληψης της προεδρίας από την ακροδεξιά.

Η άτυπη κούρσα διαδοχής για την ηγεσία της ΕΚΤ βρίσκεται σε εξέλιξη εδώ και μήνες, με δύο ονόματα να ξεχωρίζουν ως τα επικρατέστερα: αυτό του Ισπανού Πάμπλο Ερνάντες ντε Κος, νυν γενικού διευθυντή της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών (BIS) και πρώην επικεφαλής της κεντρικής τράπεζας της Ισπανίας, και αυτό του Ολλανδού Κλάας Κνοτ, ο οποίος διετέλεσε πρόεδρος της ολλανδικής κεντρικής τράπεζας από το 2011 έως το 2025. Η τελική απόφαση αναμένεται να ληφθεί πριν από το τέλος του τρέχοντος έτους, όπως άλλωστε δήλωσε πρόσφατα ο Γερμανός καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς, προσδίδοντας πολιτικό βάρος στη διαδικασία.

Το παρασκήνιο και η σύνδεση με τις γαλλικές εκλογές

Κατά τη διάρκεια του χειμώνα, δημοσιεύματα είχαν αποκαλύψει ότι στη Λαγκάρντ είχε προταθεί η ανάληψη της ηγεσίας του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ (World Economic Forum), γνωστού και ως Φόρουμ του Νταβός, με έδρα το ελβετικό θέρετρο όπου φιλοξενούνται οι ετήσιες σύνοδοι του οργανισμού κάθε Ιανουάριο. Μεταγενέστερες πληροφορίες ανέφεραν ότι η παραίτησή της θα προηγηθεί των γαλλικών εκλογών, ακριβώς για να διασφαλιστεί ότι η επιλογή του επόμενου προέδρου της ΕΚΤ δεν θα επηρεαστεί από τις πολιτικές εξελίξεις στη Γαλλία. Η ίδια η Λαγκάρντ είχε διαψεύσει κατηγορηματικά το ενδεχόμενο να είναι υποψήφια στις γαλλικές εκλογές, ενώ στη συνέντευξη που παραχώρησε την περασμένη Πέμπτη, μετά τη συνεδρίαση της ΕΚΤ, εξέφρασε την επιθυμία της να αποκτήσει μεγαλύτερη ελευθερία έκφρασης και τοποθέτησης σε ζητήματα πέραν της νομισματικής πολιτικής, καθώς η ιδιότητά της ως προέδρου της ΕΚΤ επέβαλλε την τήρηση στάσης ουδετερότητας.

Η ΕΚΤ ως άγκυρα σταθερότητας σε ένα περιβάλλον αβεβαιότητας

Σε ένα περιβάλλον όπου η ευρωπαϊκή οικονομία δέχεται ισχυρές πιέσεις από τους πολέμους στη Μέση Ανατολή και την Ουκρανία, καθώς και από τον έντονο ανταγωνισμό των ΗΠΑ και της Κίνας, ο ρόλος της ΕΚΤ ως άγκυρας σταθερότητας καθίσταται ακόμη πιο κρίσιμος. Η ΕΚΤ συγκαταλέγεται στις πλέον ανεξάρτητες κεντρικές τράπεζες διεθνώς, με βασική αποστολή τη διασφάλιση της σταθερότητας των τιμών. Υπό την ηγεσία της Λαγκάρντ, κατάφερε να αντιμετωπίσει το πληθωριστικό σοκ της περιόδου 2021-2022 και να επαναφέρει σταδιακά τον πληθωρισμό κοντά στον στόχο του 2%, αποδεικνύοντας την ανθεκτικότητα του θεσμού.

Οι σημαντικότεροι σταθμοί της θητείας Λαγκάρντ

Η θητεία της Κριστίν Λαγκάρντ στην προεδρία της ΕΚΤ, η οποία ξεκίνησε την 1η Νοεμβρίου 2019, σημαδεύτηκε από διαδοχικές κρίσεις και σημαντικές αλλαγές στη νομισματική πολιτική. Ως η πρώτη γυναίκα που ανέλαβε την ηγεσία της κεντρικής τράπεζας της ευρωζώνης, κλήθηκε να διαχειριστεί την πανδημία, την ενεργειακή κρίση που ακολούθησε τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και τη μεγαλύτερη πληθωριστική έξαρση στην ιστορία του ευρώ. Η πρώτη μεγάλη δοκιμασία ήρθε τον Μάρτιο του 2020, με την πανδημία του κορονοϊού, όταν η ΕΚΤ προχώρησε στη δημιουργία του έκτακτου προγράμματος αγοράς ομολόγων PEPP, το οποίο ξεκίνησε με προϋπολογισμό 750 δισ. ευρώ και διευρύνθηκε σταδιακά στα 1,85 τρισ. ευρώ, συμβάλλοντας στη σταθεροποίηση των χρηματοπιστωτικών αγορών και στη διατήρηση ευνοϊκών συνθηκών χρηματοδότησης για τις οικονομίες της ευρωζώνης.

Ένας ακόμη σημαντικός σταθμός ήταν η αναθεώρηση της στρατηγικής νομισματικής πολιτικής της ΕΚΤ το 2021, με την υιοθέτηση συμμετρικού στόχου πληθωρισμού 2%, αντί της προηγούμενης διατύπωσης για πληθωρισμό "κάτω αλλά κοντά στο 2%". Η μεγαλύτερη πρόκληση, ωστόσο, ήρθε το 2022, όταν η εκτίναξη των τιμών της ενέργειας και οι αναταράξεις που προκάλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία οδήγησαν τον πληθωρισμό σε ιστορικά υψηλά επίπεδα. Τον Ιούλιο του 2022 η ΕΚΤ προχώρησε στην πρώτη αύξηση των επιτοκίων της έπειτα από έντεκα χρόνια, εγκαινιάζοντας τον ταχύτερο κύκλο νομισματικής σύσφιγξης στην ιστορία της. Από τον Ιούλιο του 2022 έως τον Σεπτέμβριο του 2023, τα βασικά επιτόκια αυξήθηκαν συνολικά κατά 450 μονάδες βάσης.

Αν και η ΕΚΤ επικρίθηκε επειδή καθυστέρησε να ξεκινήσει τις αυξήσεις των επιτοκίων το 2022, η περιοριστική νομισματική πολιτική συνέβαλε στη σταδιακή αποκλιμάκωση του πληθωρισμού, επιτρέποντας στην κεντρική τράπεζα να ξεκινήσει τον Ιούνιο του 2024 τη μείωση των επιτοκίων. Ο κύκλος χαλάρωσης συνεχίστηκε το 2025, με το επιτόκιο αποδοχής καταθέσεων να υποχωρεί στο 2% τον Ιούνιο, καθώς ο πληθωρισμός επέστρεψε κοντά στον μεσοπρόθεσμο στόχο της ΕΚΤ. Στους σημαντικούς σταθμούς της θητείας της περιλαμβάνεται και η προώθηση του ψηφιακού ευρώ. Υπό την προεδρία της, η ΕΚΤ ξεκίνησε το 2021 τη διερευνητική φάση του σχεδίου και το 2023 πέρασε στη φάση προετοιμασίας, επιδιώκοντας να ενισχύσει τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης στον τομέα των πληρωμών. Ωστόσο, η τελική απόφαση για την έκδοση του ψηφιακού ευρώ παραμένει σε εκκρεμότητα.

Η Λαγκάρντ ανέλαβε τα ηνία της ΕΚΤ χωρίς να είναι οικονομολόγος, αλλά η επικρατούσα εκτίμηση είναι ότι κατάφερε να ανταποκριθεί στον ρόλο της και να εξασφαλίσει συναινέσεις στο διοικητικό συμβούλιο της τράπεζας, αξιοποιώντας και την πολιτική της εμπειρία. Η αποχώρησή της σηματοδοτεί έτσι το τέλος μιας περιόδου κατά την οποία η ΕΚΤ χρειάστηκε να περάσει από τα έκτακτα μέτρα στήριξης της οικονομίας στη ραγδαία αύξηση των επιτοκίων και, στη συνέχεια, στη σταδιακή χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής, με τη διατήρηση της σταθερότητας των τιμών να παραμένει η βασική της προτεραιότητα.

Οι νέες προκλήσεις για τον διάδοχο της Λαγκάρντ

Ωστόσο, ο πόλεμος στο Ιράν ανέτρεψε το περιβάλλον αποκλιμάκωσης των πληθωριστικών πιέσεων, θέτοντας και πάλι τον πληθωρισμό στην ευρωζώνη σε ανοδική τροχιά. Αν και το νέο κύμα αυξήσεων στις τιμές είναι ηπιότερο απ’ ό,τι πριν από τέσσερα χρόνια, παραμένει σημαντική πρόκληση για τον επόμενο πρόεδρο της ΕΚΤ. Οι νέες πληθωριστικές πιέσεις οδήγησαν την ΕΚΤ σε επιστροφή στις αυξήσεις των επιτοκίων το 2026, με το επιτόκιο αποδοχής καταθέσεων να διαμορφώνεται στο 2,5% τον Οκτώβριο. Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει τις δυσκολίες που θα αντιμετωπίσει η νέα ηγεσία της κεντρικής τράπεζας στην προσπάθεια να συγκρατήσει τον πληθωρισμό, χωρίς να επιβαρύνει υπέρμετρα την οικονομική δραστηριότητα. Στις προκλήσεις αυτές προστίθεται και η κρίση στην αγορά των γαλλικών ομολόγων, η οποία εντείνει τις ανησυχίες για τη δημοσιονομική σταθερότητα της δεύτερης μεγαλύτερης οικονομίας της ευρωζώνης.

Οι δύο βασικοί διεκδικητές της προεδρίας της ΕΚΤ

Και οι δύο βασικοί υποψήφιοι για τη διαδοχή της Λαγκάρντ διαθέτουν σημαντική εμπειρία στον χώρο των κεντρικών τραπεζών. Ο Πάμπλο Ερνάντες ντε Κος είναι γενικός διευθυντής της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών (BIS) και προηγουμένως διατέλεσε επικεφαλής της κεντρικής τράπεζας της Ισπανίας, ενώ ο Κλάας Κνοτ διετέλεσε πρόεδρος της ολλανδικής κεντρικής τράπεζας από το 2011 έως το 2025. Ο επόμενος πρόεδρος της ΕΚΤ θα κληθεί να διαχειριστεί ένα σύνθετο οικονομικό και γεωπολιτικό περιβάλλον, διατηρώντας την αξιοπιστία και την ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας, σε μια περίοδο κατά την οποία η ευρωπαϊκή οικονομία αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις.