Παραβίαση κινητού Κούλογλου από λογισμικό NSO

Το κινητό τηλέφωνο του Στέλιου Κούλογλου, Έλληνα πολιτικού, δημοσιογράφου και πρώην μέλους του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, παραβιάστηκε επανειλημμένα από λογισμικό κατασκοπείας, σύμφωνα με νέα έρευνα που μεταδίδει το Bloomberg. Το περιστατικό συνέβη ενώ ο Κούλογλου συμμετείχε σε έρευνα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τους πωλητές τεχνολογίας παρακολούθησης.

Ειδικότερα, το iPhone του πολιτικού είχε παραβιαστεί από λογισμικό κατασκοπείας που κατασκευάζεται από την ισραηλινή εταιρεία NSO Group τουλάχιστον δύο φορές μεταξύ 2022 και 2023, όπως αναφέρει έκθεση που δημοσιεύθηκε την Παρασκευή από την ομάδα ψηφιακής παρακολούθησης Citizen Lab του Πανεπιστημίου του Τορόντο. Εκπρόσωποι της NSO Group δεν απάντησαν σε αιτήματα για σχόλιο.

Η NSO πωλεί το λογισμικό της κατασκοπείας, γνωστό ως "Pegasus", αποκλειστικά σε κυβερνήσεις και υπηρεσίες επιβολής του νόμου, με σκοπό την παρακολούθηση τρομοκρατών και άλλων σοβαρών εγκληματιών. Η τεχνολογία επιτρέπει στις αρχές να παραβιάζουν εξ αποστάσεως κινητά τηλέφωνα, να υποκλέπτουν τηλεφωνικές κλήσεις, ιδιωτικά μηνύματα και να δημιουργούν αντίγραφα δεδομένων που είναι αποθηκευμένα σε μια συσκευή. Ωστόσο, το Pegasus έχει επανειλημμένα χρησιμοποιηθεί από κυβερνήσεις για να στοχοποιήσει δημοσιογράφους, ακτιβιστές και πολιτικούς αντιπάλους, σύμφωνα με ερευνητές και δημοσιογραφικές αναφορές.

Την περίοδο που παραβιάστηκε το τηλέφωνό του, ο Κούλογλου εργαζόταν στην επιτροπή PEGA του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η οποία συστάθηκε για να εξετάσει τις εμπορικές χρήσεις του Pegasus της NSO και άλλων τεχνολογιών παρακολούθησης που χρησιμοποιούνται από κυβερνήσεις. Η έκθεση της επιτροπής κατέληξε το 2023 ότι τέτοιες τεχνολογίες αποτελούν "απειλή για τη δημοκρατία και τα θεμελιώδη δικαιώματα" και ζήτησε αυστηρότερη ρύθμιση για το πώς μπορούν να χρησιμοποιούνται και να πωλούνται εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Ο Κούλογλου δήλωσε σε συνέντευξή του ότι το τηλέφωνό του περιείχε επικοινωνίες με τον πρώην πρωθυπουργό της Ελλάδας, Αλέξη Τσίπρα, καθώς και προσωπικά ιατρικά δεδομένα και επαφές από το δημοσιογραφικό του δίκτυο. Είπε ότι δεν είναι βέβαιος ποια κυβέρνηση μπορεί να τον στόχευσε με το λογισμικό της NSO. "Θα κάνω ό,τι μπορώ για να μάθω ποιος είναι υπεύθυνος", δήλωσε.

Η έκθεση του Citizen Lab δεν προσδιορίζει ποιος μπορεί να χρησιμοποίησε το λογισμικό για να στοχοποιήσει τον Έλληνα πολιτικό. Ωστόσο, η ομάδα εντόπισε στοιχεία που δείχνουν ότι η ίδια οντότητα που χάκαρε τον Κούλογλου είχε επίσης στοχοποιήσει μια ομάδα επτά ρωσόφωνων και λευκορωσόφωνων ανεξάρτητων δημοσιογράφων και αντιπολιτευόμενων ακτιβιστών με έδρα την Ευρώπη.

Σε τουλάχιστον μία από τις επιθέσεις κατά του Κούλογλου, το λογισμικό της NSO παραβίασε το iPhone του χρησιμοποιώντας αυτό που είναι γνωστό ως "zero-click exploit", σύμφωνα με το Citizen Lab. Αυτό σημαίνει ότι η συσκευή του παραβιάστηκε σιωπηλά, χωρίς να χρειαστεί να πατήσει κανέναν κακόβουλο σύνδεσμο. Τέτοιες μέθοδοι συγκαταλέγονται στις πιο εξελιγμένες — και δαπανηρές — μορφές παραβίασης κινητών συσκευών.

Αρκετά μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου έχουν στοχοποιηθεί στο παρελθόν από το λογισμικό της NSO, μεταξύ των οποίων τέσσερις Καταλανοί βουλευτές την περίοδο 2019–2020 και ένας Γάλλος εκπρόσωπος το 2023. Ωστόσο, η στοχοποίηση του Κούλογλου αποτελεί το πρώτο γνωστό περιστατικό όπου εν ενεργεία μέλος της επιτροπής PEGA δέχθηκε επίθεση.

Ο Τζον Σκοτ-Ρέιλτον, ανώτερος ερευνητής του Citizen Lab, δήλωσε ότι η υπόθεση αναδεικνύει πως το εκτελεστικό όργανο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, πρέπει να λάβει ισχυρότερα μέτρα για την αντιμετώπιση του λογισμικού κατασκοπείας στην ήπειρο. "Αυτή η υπόθεση είναι η απόλυτη ειρωνεία της κρίσης του λογισμικού κατασκοπείας στην Ευρώπη", είπε ο Σκοτ-Ρέιλτον. "Κάποιος στην ίδια την επιτροπή που έχει αναλάβει να ερευνήσει το Pegasus μολύνεται από αυτό. Και τι έχει συμβεί από τότε; Οι συστάσεις της επιτροπής έχουν αγνοηθεί."

Ο εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Αντουάν Λομπά, δήλωσε σε γραπτή ανακοίνωση ότι η Επιτροπή "εργάζεται για την αντιμετώπιση της παράνομης χρήσης λογισμικού κατασκοπείας από διάφορες οπτικές του δικαίου της ΕΕ". "Η θέση της Επιτροπής είναι πολύ σαφής: κάθε απόπειρα παράνομης πρόσβασης στα δεδομένα των πολιτών, συμπεριλαμβανομένων δημοσιογράφων και πολιτικών αντιπάλων, είναι απαράδεκτη", είπε. "Πρόκειται για ένα σύνθετο ζήτημα και πρέπει να αντιμετωπιστεί συνολικά. Ορισμένες προκλήσεις έχουν ήδη αντιμετωπιστεί μέσω νομοθεσίας. Άλλες αντιμετωπίζονται μέσω μη νομοθετικών εργαλείων."

Η Σόφι ιν ’τ Βελντ, πρώην Ολλανδή ευρωβουλευτής που διετέλεσε εισηγήτρια της επιτροπής PEGA, δήλωσε ότι δεν θεωρεί τη στοχοποίηση του Κούλογλου μεμονωμένο περιστατικό αλλά μέρος ενός "συστήματος" επιθέσεων. "Εδώ και πέντε χρόνια υπάρχει πλήρης ατιμωρησία για την κατάχρηση λογισμικού κατασκοπείας", είπε. "Δεν υπήρξαν απολύτως καμία συνέπειες. Το σκάνδαλο είναι ότι κανείς δεν κάνει τίποτα για να το σταματήσει."