Περισσότεροι άστεγοι, λιγότεροι ωφελούμενοι – Τι συμβαίνει στην Κρήτη

Από τις 226 στις 1.478 αυξήθηκαν οι βεβαιώσεις αστεγίας στην Κρήτη μέσα σε έξι χρόνια, με το Ηράκλειο να συγκεντρώνει τη συντριπτική πλειονότητα των καταγραφών. Την ίδια στιγμή, παρά τη μεγάλη άνοδο των διοικητικών πιστοποιήσεων, οι ωφελούμενοι στις δύο δομές υποστήριξης αστέγων του νησιού μειώθηκαν από 31 το 2022 σε μόλις 18 το 2023. Τα στοιχεία περιλαμβάνονται στη νέα έρευνα του Περιφερειακού Παρατηρητηρίου Κοινωνικής Ένταξης της Περιφέρειας Κρήτης, που δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο του 2026 και εξετάζει την περίοδο 2018–2023.

Η εξαετής καταγραφή αναδεικνύει σημαντικές γεωγραφικές διαφοροποιήσεις. Η μεγαλύτερη αύξηση εντοπίζεται στην Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου και κυρίως στον Δήμο Ηρακλείου, ενώ στα Χανιά και στο Ρέθυμνο οι βεβαιώσεις ακολούθησαν πτωτική πορεία τα τελευταία χρόνια της εξεταζόμενης περιόδου.

Ωστόσο, η έρευνα επισημαίνει ότι οι βεβαιώσεις αστεγίας δεν αποτελούν πλήρη απογραφή των ανθρώπων που δεν διαθέτουν στέγη. Πρόκειται για διοικητικές καταγραφές που αποτυπώνουν την επαφή πολιτών με τις κοινωνικές υπηρεσίες και όχι κατ’ ανάγκη τον αριθμό των διαφορετικών ανθρώπων που βιώνουν αστεγία.

Από 226 σε 1.478 βεβαιώσεις αστεγίας στην Κρήτη

Η πορεία των συνολικών καταγραφών παρουσιάζει σταθερή άνοδο από το 2018 έως το 2023, με ιδιαίτερα έντονες αυξήσεις το 2021 και, κυρίως, το τελευταίο έτος της περιόδου.

Το 2018 οι αρμόδιες υπηρεσίες των δήμων εξέδωσαν 226 βεβαιώσεις αστεγίας. Το 2019 ο αριθμός αυξήθηκε στις 294 και το 2020 στις 339.

Το 2021 καταγράφηκαν 669 βεβαιώσεις, σχεδόν διπλάσιες σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Το 2022 ανήλθαν στις 734, ενώ το 2023 έφτασαν τις 1.478, σημειώνοντας αύξηση περίπου 101% μέσα σε έναν χρόνο.

Σε σύγκριση με το 2018, οι βεβαιώσεις του 2023 ήταν περισσότερες από εξαπλάσιες.

Η εξέλιξη των βεβαιώσεων αστεγίας στην Κρήτη

Σύμφωνα με την Περιφέρεια Κρήτης, η απότομη αύξηση του 2023 δεν καταγράφεται με την ίδια ένταση σε ολόκληρο το νησί, αλλά συνδέεται κυρίως με τις εξελίξεις στον Δήμο Ηρακλείου.

Το Παρατηρητήριο επισημαίνει ότι η άνοδος των βεβαιώσεων ενδέχεται να σχετίζεται με περισσότερους από έναν παράγοντες: τις πραγματικές στεγαστικές ανάγκες, την πρόσβαση στις κοινωνικές υπηρεσίες, την ενημέρωση των ενδιαφερομένων και τις διαδικασίες διοικητικής πιστοποίησης.

Για τον λόγο αυτό, η αύξηση των καταγραφών δεν μπορεί να θεωρηθεί αυτομάτως ισόποση αύξηση του συνολικού πληθυσμού των αστέγων.

Ηράκλειο: Η μεγαλύτερη αύξηση στην Κρήτη

Η Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου συγκεντρώνει το μεγαλύτερο μέρος των βεβαιώσεων αστεγίας, με ιδιαίτερα έντονη ανοδική πορεία.

Το 2018 είχαν καταγραφεί 85 βεβαιώσεις, το 2019 αυξήθηκαν στις 129 και το 2020 στις 153. Το 2021 ο αριθμός υπερδιπλασιάστηκε, φτάνοντας τις 309, ενώ το 2022 ανήλθε στις 393.

Η μεγαλύτερη μεταβολή σημειώθηκε το 2023, όταν εκδόθηκαν 1.204 βεβαιώσεις, έναντι 393 την προηγούμενη χρονιά.

Έτσι, η Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου συγκέντρωσε περίπου το 81% του συνόλου των βεβαιώσεων αστεγίας στην Κρήτη το 2023.

Δήμος Ηρακλείου: Από τις 66 στις 1.164 βεβαιώσεις

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η εικόνα στον Δήμο Ηρακλείου, όπου καταγράφεται η μεγαλύτερη συγκέντρωση διοικητικά πιστοποιημένης αστεγίας στο νησί.

Οι βεβαιώσεις αυξήθηκαν από 66 το 2018 σε 91 το 2019 και 121 το 2020. Το 2021 έφτασαν τις 270 και το 2022 τις 357.

Το 2023, ωστόσο, σημειώθηκε απότομη άνοδος, με τις βεβαιώσεις να ανέρχονται στις 1.164, αριθμός υπερτριπλάσιος σε σχέση με το 2022.

Από τις 1.478 βεβαιώσεις που καταγράφηκαν σε ολόκληρη την Κρήτη το 2023, οι 1.164 προέρχονταν μόνο από τον Δήμο Ηρακλείου, ποσοστό περίπου 79%.

Οι βεβαιώσεις αστεγίας στον Δήμο Ηρακλείου

Ο ρόλος των προσφυγικών και μεταναστευτικών ροών

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι πληροφορίες που συγκέντρωσε το Περιφερειακό Παρατηρητήριο από τις αρμόδιες υπηρεσίες για την αύξηση των βεβαιώσεων στον Δήμο Ηρακλείου.

Όπως αναφέρεται στη μελέτη, οι υπηρεσίες επισήμαναν ότι σημαντικό ποσοστό των βεβαιώσεων που εκδόθηκαν το 2023 αφορούσε άτομα προσφυγικού και μεταναστευτικού υπόβαθρου.

Η εξέλιξη αυτή συνδέθηκε από τις υπηρεσίες με τις αυξημένες μετακινήσεις πληθυσμών λόγω του πολέμου στην Ουκρανία και των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή.

Η έρευνα, πάντως, δεν προσδιορίζει συγκεκριμένο αριθμό ή ποσοστό βεβαιώσεων που αφορούσαν αυτές τις πληθυσμιακές ομάδες. Επισημαίνει ότι οι προσφυγικές και μεταναστευτικές ροές αποτελούν έναν από τους παράγοντες που χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση για την ερμηνεία των στοιχείων.

Χανιά: Αύξηση έως το 2021 και στη συνέχεια υποχώρηση

Διαφορετική είναι η εικόνα στην Περιφερειακή Ενότητα Χανίων, όπου οι βεβαιώσεις αυξήθηκαν σημαντικά κατά τα πρώτα χρόνια της περιόδου, πριν ακολουθήσουν πτωτική πορεία.

Το 2018 καταγράφηκαν 69 βεβαιώσεις, το 2019 88 και το 2020 110. Το 2021 σημειώθηκε η μεγαλύτερη αύξηση, με 274 βεβαιώσεις, περίπου τετραπλάσιες σε σχέση με το 2018.

Από το 2022, ωστόσο, η τάση αντιστράφηκε. Οι βεβαιώσεις μειώθηκαν στις 250 και το 2023 περιορίστηκαν στις 186.

Στον Δήμο Χανίων, οι καταγραφές αυξήθηκαν από 60 το 2018 σε 92 το 2020 και 260 το 2021. Στη συνέχεια μειώθηκαν στις 237 το 2022 και στις 170 το 2023, καταγράφοντας πτώση περίπου 35% σε σχέση με την κορύφωση του 2021.

Λασίθι: Σταθερά επίπεδα, με αύξηση στην Ιεράπετρα

Στην Περιφερειακή Ενότητα Λασιθίου οι βεβαιώσεις αστεγίας αυξήθηκαν σε σύγκριση με το 2018, αλλά τα τελευταία χρόνια της εξεταζόμενης περιόδου παρέμειναν σχετικά σταθερές.

Από τις 41 βεβαιώσεις του 2018, ο αριθμός έφτασε τις 70 το 2019, μειώθηκε στις 66 το 2020 και αυξήθηκε στις 81 το 2021. Το 2022 καταγράφηκαν 87 και το 2023 86 βεβαιώσεις.

Ξεχωρίζει η περίπτωση του Δήμου Ιεράπετρας, όπου παρατηρείται σχεδόν συνεχής αύξηση. Από τις 27 βεβαιώσεις του 2018, ο αριθμός έφτασε τις 43 το 2019, τις 40 το 2020 και τις 55 το 2021. Η ανοδική πορεία συνεχίστηκε με 75 το 2022 και 79 το 2023, αύξηση που πλησιάζει το 200% σε σχέση με την αρχή της περιόδου.

Αντίθετα, στον Δήμο Αγίου Νικολάου οι βεβαιώσεις, μετά την αύξηση από 7 το 2018 σε 22 το 2019, ακολούθησαν πτωτική πορεία και έφτασαν ξανά τις 7 το 2023.

Στον Δήμο Σητείας, μετά τις 8 βεβαιώσεις του 2021, δεν καταγράφηκαν βεβαιώσεις το 2022 και το 2023.

Ρέθυμνο: Μόλις δύο βεβαιώσεις το 2023

Η Περιφερειακή Ενότητα Ρεθύμνου παρουσιάζει τη μεγαλύτερη μείωση μεταξύ των τεσσάρων Περιφερειακών Ενοτήτων.

Το 2018 είχαν καταγραφεί 31 βεβαιώσεις αστεγίας, ενώ το 2019 ο αριθμός μειώθηκε στις 7. Το 2020 καταγράφηκαν 10, το 2021 μόλις 5, το 2022 4 και το 2023 μόλις 2.

Ανάλογη είναι η εικόνα στον Δήμο Ρεθύμνου, όπου οι βεβαιώσεις μειώθηκαν από 26 το 2018 σε 3 το 2019. Το 2020 εκδόθηκαν 4, το 2021 5, το 2022 4 και το 2023 μόλις 2.

Για τον Δήμο Μυλοποτάμου υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία μόνο έως το 2020, γεγονός που δεν επιτρέπει ασφαλή συμπεράσματα για την τελευταία τριετία.

Η μείωση των βεβαιώσεων στο Ρέθυμνο αφορά τις διοικητικές πιστοποιήσεις και δεν αποδεικνύει από μόνη της αντίστοιχη μείωση του πραγματικού αριθμού των ανθρώπων που βιώνουν αστεγία.

Η εικόνα στους υπόλοιπους δήμους της Κρήτης

Η έρευνα περιλαμβάνει στοιχεία για 15 δήμους του νησιού, αναδεικνύοντας διαφοροποιήσεις ακόμη και μεταξύ περιοχών της ίδιας Περιφερειακής Ενότητας.

Στον Δήμο Χερσονήσου οι βεβαιώσεις παρουσίασαν διακυμάνσεις, από 10 το 2018 σε 20 το 2019, 15 το 2020, 18 το 2021 και 16 το 2022. Το 2023 αυξήθηκαν στις 22.

Στον Δήμο Φαιστού, για τον οποίο υπάρχουν στοιχεία από το 2021, καταγράφηκαν 12 βεβαιώσεις εκείνη τη χρονιά, 15 το 2022 και 11 το 2023.

Στον Δήμο Μαλεβιζίου οι βεβαιώσεις αυξήθηκαν από 3 το 2018 σε 10 το 2019 και 11 το 2020. Ακολούθησε μείωση στις 9 το 2021 και στις 5 το 2022, πριν φτάσουν τις 7 το 2023.

Για τους Δήμους Αρχανών–Αστερουσίων και Μινώα Πεδιάδας υπάρχουν στοιχεία μόνο για την περίοδο 2018–2020. Στον Δήμο Αποκορώνου οι βεβαιώσεις αυξήθηκαν από 6 το 2018 σε 11 το 2023, ενώ στον Δήμο Κισσάμου καταγράφηκαν 5 βεβαιώσεις ετησίως από το 2021 έως το 2023. Για τον Δήμο Πλατανιά τα διαθέσιμα στοιχεία καλύπτουν μόνο την περίοδο έως το 2020.

Βεβαιώσεις αστεγίας ανά Περιφερειακή Ενότητα

Η παύλα στους πίνακες της έρευνας δηλώνει ότι δεν παρατίθενται διαθέσιμα στοιχεία για το συγκεκριμένο έτος και δεν ισοδυναμεί με μηδενικό αριθμό βεβαιώσεων.

Η μεγάλη αντίφαση: Περισσότερες βεβαιώσεις, λιγότεροι ωφελούμενοι στις δομές

Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα της μελέτης αφορά την αντίθετη πορεία των βεβαιώσεων αστεγίας και του αριθμού των ανθρώπων που εξυπηρετούνται από τις δύο δομές υποστήριξης που εξετάζονται στην Κρήτη.

Ενώ το 2023 οι βεβαιώσεις αυξήθηκαν σημαντικά, οι ωφελούμενοι στο Κέντρο Αστέγων του Δήμου Ηρακλείου και στο Νυχτερινό Καταφύγιο Αστέγων του Δήμου Χανίων μειώθηκαν.

Το 2018 οι δύο δομές εξυπηρετούσαν συνολικά 45 άτομα. Το 2019 οι ωφελούμενοι μειώθηκαν στους 34 και το 2020 στους 20. Το 2021 καταγράφηκαν 28 και το 2022 συνολικά 31.

Το 2023 ο αριθμός περιορίστηκε στους 18, παρουσιάζοντας μείωση περίπου 42% σε σχέση με το προηγούμενο έτος.

Η Περιφέρεια Κρήτης επισημαίνει ότι οι δύο δείκτες δεν ακολουθούν απαραίτητα παράλληλη πορεία και πρέπει να εξετάζονται συνδυαστικά.

Κέντρο Αστέγων Ηρακλείου: Από 25 ωφελούμενους σε μόλις 6

Στο Κέντρο Αστέγων του Δήμου Ηρακλείου καταγράφονται σημαντικές διακυμάνσεις.

Το 2018 εξυπηρετήθηκαν 25 άτομα και το 2019 ο αριθμός μειώθηκε στα 14. Το 2020 δεν καταγράφηκε κανένας ωφελούμενος.

Η έρευνα σημειώνει ότι το συγκεκριμένο έτος συμπίπτει με την πανδημία COVID-19 και ότι η μηδενική καταγραφή ενδέχεται να σχετίζεται με περιορισμούς στη λειτουργία της δομής, αλλαγές στις διαδικασίες εξυπηρέτησης ή δυσκολίες στην καταγραφή. Διευκρινίζεται, ωστόσο, ότι δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για να τεκμηριωθεί με βεβαιότητα η αιτία.

Το 2021 οι ωφελούμενοι αυξήθηκαν στους 10 και το 2022 στους 15. Το 2023 μειώθηκαν ξανά, φτάνοντας μόλις τους 6.

Την ίδια χρονιά, στον Δήμο Ηρακλείου είχαν εκδοθεί 1.164 βεβαιώσεις αστεγίας. Οι δύο αριθμοί αφορούν διαφορετικές διοικητικές διαδικασίες και δεν είναι άμεσα συγκρίσιμοι ως προς τον πληθυσμό που αποτυπώνουν.

Νυχτερινό Καταφύγιο Χανίων: Σταδιακή μείωση

Στο Νυχτερινό Καταφύγιο Αστέγων του Δήμου Χανίων, οι ωφελούμενοι παρέμειναν στους 20 ετησίως από το 2018 έως το 2020.

Το 2021 μειώθηκαν στους 18, το 2022 στους 16 και το 2023 στους 12, καταγράφοντας σταδιακή υποχώρηση κατά την τελευταία τριετία της εξεταζόμενης περιόδου.

Ωφελούμενοι στις δύο δομές

Μειώθηκαν και οι αιτήσεις ένταξης στις δομές

Πτωτική πορεία παρουσιάζουν και οι αιτήσεις για ένταξη στις δύο δομές υποστήριξης αστέγων.

Στο Κέντρο Αστέγων του Δήμου Ηρακλείου είχαν καταγραφεί 70 αιτήσεις το 2018, οι οποίες μειώθηκαν στις 34 το 2019. Το 2020 αυξήθηκαν στις 41, παρότι την ίδια χρονιά δεν καταγράφηκε κανένας ωφελούμενος.

Η έρευνα εξετάζει αυτή την απόκλιση σε συνάρτηση με τις ιδιαίτερες συνθήκες της πανδημίας, χωρίς να αποδίδει με βεβαιότητα συγκεκριμένη αιτία.

Το 2021 οι αιτήσεις μειώθηκαν στις 16, το 2022 αυξήθηκαν στις 23 και το 2023 περιορίστηκαν στις 15.

Στο Νυχτερινό Καταφύγιο Αστέγων των Χανίων, ο αριθμός των αιτήσεων ταυτίζεται με εκείνον των ωφελουμένων σε όλη την εξεταζόμενη περίοδο: από 20 ετησίως την περίοδο 2018–2020, μειώθηκε στις 18 το 2021, στις 16 το 2022 και στις 12 το 2023.

Συνολικά, οι αιτήσεις ένταξης στις δύο δομές μειώθηκαν από 90 το 2018 σε 27 το 2023.

Αιτήσεις στις δομές αστέγων

Τι είναι οι βεβαιώσεις αστεγίας και ποιοι μπορούν να τις λάβουν

Σύμφωνα με την έρευνα του Περιφερειακού Παρατηρητηρίου Κοινωνικής Ένταξης, οι βεβαιώσεις αστεγίας αποτελούν διοικητική πιστοποίηση της στεγαστικής κατάστασης ενός ανθρώπου.

Εκδίδονται από τις αρμόδιες κοινωνικές υπηρεσίες των δήμων ή τα Κέντρα Κοινότητας, έπειτα από κοινωνική διερεύνηση των πραγματικών συνθηκών διαβίωσης.

Αφορούν, μεταξύ άλλων, ανθρώπους που διαμένουν στον δρόμο ή σε ακατάλληλα καταλύματα και στερούνται σταθερής και κατάλληλης στέγης.

Η πιστοποίηση μπορεί να συνδέεται με την πρόσβαση σε υπηρεσίες και παροχές κοινωνικής προστασίας, όπως το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα, όταν απαιτείται η αναγνώριση της ιδιότητας του αστέγου.

Παράλληλα, μέσω της επαφής με τις κοινωνικές υπηρεσίες, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να διασυνδεθούν με στεγαστικές παρεμβάσεις, υπηρεσίες υγείας και κοινωνικής φροντίδας, καθώς και προγράμματα απασχόλησης, κατάρτισης και κοινωνικής επανένταξης.

Γιατί οι βεβαιώσεις δεν αποτελούν απογραφή όλων των αστέγων

Η μελέτη υπογραμμίζει ότι η αστεγία δεν περιορίζεται αποκλειστικά στους ανθρώπους που κοιμούνται στον δρόμο, αλλά περιλαμβάνει διαφορετικές μορφές στεγαστικού αποκλεισμού και επισφαλούς διαβίωσης.

Η πλήρης καταγραφή του φαινομένου παρουσιάζει σημαντικές δυσκολίες, καθώς δεν υπάρχει ενιαίο σύστημα απογραφής του άστεγου πληθυσμού. Οι διαθέσιμες διοικητικές πηγές καταγράφουν διαφορετικές πλευρές του προβλήματος και δεν καλύπτουν απαραίτητα όλους όσοι αντιμετωπίζουν στεγαστική επισφάλεια.

Επιπλέον, η έκδοση βεβαίωσης προϋποθέτει επαφή με τις αρμόδιες κοινωνικές υπηρεσίες. Επομένως, άνθρωποι που βρίσκονται εκτός του συστήματος κοινωνικής προστασίας ενδέχεται να μην εμφανίζονται στις συγκεκριμένες καταγραφές.

Παράλληλα, ο αριθμός των βεβαιώσεων δεν ταυτίζεται υποχρεωτικά με τον αριθμό των μοναδικών προσώπων που βιώνουν αστεγία.

Για τον λόγο αυτό, το Περιφερειακό Παρατηρητήριο χρησιμοποιεί τις βεβαιώσεις ως δείκτη της διοικητικά καταγεγραμμένης αστεγίας και της επαφής των ενδιαφερομένων με τις κοινωνικές υπηρεσίες.

Τι αναδεικνύει η εξαετής έρευνα

Στα βασικά συμπεράσματα της μελέτης επισημαίνεται ότι η μεγάλη αύξηση των βεβαιώσεων αστεγίας το 2023 συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με την άνοδο στην Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου και κυρίως στον Δήμο Ηρακλείου.

Στις υπόλοιπες Περιφερειακές Ενότητες η εικόνα είναι περισσότερο σταθερή ή πτωτική, επιβεβαιώνοντας ότι οι διοικητικές καταγραφές διαφοροποιούνται σημαντικά ανά γεωγραφική περιοχή.

Η έντονη συγκέντρωση των βεβαιώσεων στο Ηράκλειο απαιτεί προσεκτική ερμηνεία, καθώς τα διοικητικά στοιχεία δεν ισοδυναμούν με απογραφή του συνολικού πληθυσμού των αστέγων.

Παράλληλα, οι μεταβολές στη σύνθεση του πληθυσμού, μεταξύ των οποίων οι προσφυγικές και μεταναστευτικές ροές, αναφέρονται ως παράγοντες που χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση.

Τέλος, η ταυτόχρονη αύξηση των βεβαιώσεων και η μείωση των ωφελουμένων και των αιτήσεων στις δύο δομές το 2023 αναδεικνύουν μια σημαντική αντίθεση: οι διαφορετικοί δείκτες της αστεγίας δεν ακολουθούν πάντοτε την ίδια πορεία και, σύμφωνα με την Περιφέρεια Κρήτης, πρέπει να αξιολογούνται συνδυαστικά.