Πετρέλαιο: Ο αγώνας των κρατών του Κόλπου να παρακάμψουν το στενό του Ορμούζ

Η πολεμική κρίση και οι σοβαρές δυσκολίες που αντιμετωπίζει πλέον η εμπορική ναυσιπλοΐα στο στενό του Ορμούζ αναγκάζουν τις πετρελαιοπαραγωγικές χώρες του Κόλπου να επισπεύσουν τα σχέδια για εναλλακτικές οδούς εξαγωγής. Παλαιότερες προτάσεις για αγωγούς επανέρχονται στο προσκήνιο, ενώ νέα έργα ανακοινώνονται με στόχο να μειωθεί η εξάρτηση από ένα από τα σημαντικότερα και πιο ευάλωτα ενεργειακά περάσματα του πλανήτη.

Το 2025, μέσω του στενού του Ορμούζ διακινούνταν καθημερινά περίπου 14,95 εκατ. βαρέλια αργού πετρελαίου, με βάση τα στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας. Η ποσότητα αυτή αποτυπώνει τον καθοριστικό ρόλο του θαλάσσιου διαύλου για την παγκόσμια ενεργειακή τροφοδοσία.

Το Ιράν εξήγε περίπου 1,69 εκατ. βαρέλια ημερησίως και εκτιμάται ότι θα συνεχίσει να χρησιμοποιεί το Ορμούζ σε βάθος χρόνου. Ο διευθυντής της ναυτιλιακής εταιρείας ερευνών BRS, Άντριου Γουίλσον, υποστήριξε ότι η Τεχεράνη διατηρεί τον έλεγχο του στρατηγικού περάσματος και δεν αντιμετωπίζει το ίδιο πρόβλημα με τις υπόλοιπες χώρες του Κόλπου.

Κατά την εκτίμησή του, το Ιράν θα συνεχίσει να παράγει και να εξάγει όσο περισσότερο πετρέλαιο μπορεί προς την Κίνα. Από τα υπόλοιπα 13,26 εκατ. βαρέλια που διέρχονταν καθημερινά από το στενό, έως και 11,5 εκατ. θα μπορούσαν θεωρητικά να διοχετευθούν από άλλες διαδρομές, υπό την προϋπόθεση ότι θα αυξηθεί η δυναμικότητα των υφιστάμενων αγωγών και θα ολοκληρωθούν τα έργα που βρίσκονται σε εξέλιξη.

Σαουδική Αραβία και ΗΑΕ επιταχύνουν τους αγωγούς

Πριν από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, με τους αμερικανοϊσραηλινούς βομβαρδισμούς κατά του Ιράν, η Σαουδική Αραβία μετέφερε περίπου 2 εκατ. βαρέλια ημερησίως μέσω του αγωγού Ανατολής–Δύσης. Το δίκτυο συνδέει την Αμπκάικ, κοντά στον Περσικό Κόλπο, με το λιμάνι Γιάνμπου στην Ερυθρά Θάλασσα.

Η Saudi Aramco είχε ανακοινώσει τον Μάρτιο του 2025 ότι η συνολική δυναμικότητα του αγωγού αυξήθηκε στα 7 εκατ. βαρέλια την ημέρα. Με δεδομένη την υφιστάμενη ροή, παρέμενε διαθέσιμο περιθώριο περίπου 5 εκατ. βαρελιών ημερησίως, τα οποία θα μπορούσαν να διοχετευθούν προς την Ερυθρά Θάλασσα αντί να περάσουν από το Ορμούζ.

Το Ριάντ εξετάζει νέα αύξηση της δυναμικότητας κατά έως 2 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Το αμερικανικό Ινστιτούτο Έρευνας για την Ενέργεια επισημαίνει ότι δεν έχει διευκρινιστεί αν το σχέδιο προβλέπει εκσυγχρονισμό του υφιστάμενου αγωγού ή την κατασκευή νέας παράλληλης γραμμής.

Ο Άντριου Γουίλσον εκτιμά ότι ένα τέτοιο έργο θα μπορούσε να ολοκληρωθεί την περίοδο 2030-2031, προσφέροντας στη Σαουδική Αραβία ακόμη μεγαλύτερη δυνατότητα παράκαμψης του στενού.

Ανάλογες κινήσεις πραγματοποιούν και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Πριν από τον πόλεμο, τα Εμιράτα εξήγαν περίπου 1,1 εκατ. βαρέλια ημερησίως μέσω του αγωγού που συνδέει τα κοιτάσματα της Χαμπσάν με το λιμάνι της Φουτζάιρα, στον κόλπο του Ομάν και νότια του Ορμούζ.

Η δυναμικότητα του συγκεκριμένου πετρελαιαγωγού υπολογίζεται από τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας στα 1,8 εκατ. βαρέλια την ημέρα. Υπάρχει συνεπώς διαθέσιμο περιθώριο περίπου 700.000 βαρελιών, χωρίς να απαιτείται άμεσα νέα υποδομή.

Τον Μάιο, το Αμπού Ντάμπι ανακοίνωσε την επίσπευση της κατασκευής δεύτερου αγωγού. Η νέα γραμμή θα ακολουθεί αρχικά παράλληλη πορεία με τον υφιστάμενο αγωγό και στη συνέχεια θα κατευθύνεται προς τη βόρεια ακτή.

Εφόσον το έργο τεθεί σε λειτουργία το 2027, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα θα μπορούν να παρακάμπτουν το στενό και ταυτόχρονα να διπλασιάσουν τη μεταφορική τους ικανότητα προς τη Φουτζάιρα, ενισχύοντας σημαντικά την ασφάλεια των εξαγωγών τους.

Το ιρακινοσυριακό σχέδιο και οι κινήσεις Κουβέιτ–Μπαχρέιν

Το Ιράκ αναζητεί επίσης δίοδο προς τη Μεσόγειο. Στα μέσα Ιουλίου, το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε ότι Βαγδάτη και Δαμασκός κατέληξαν σε συμφωνία για την επαναλειτουργία αγωγού που συνδέει τις δύο χώρες και παραμένει κλειστός εδώ και δεκαετίες.

Η ενεργοποίησή του θα επέτρεπε στο ιρακινό πετρέλαιο να μεταφέρεται μέσω της Συρίας προς τη Μεσόγειο, αποφεύγοντας το Ορμούζ. Οι Ηνωμένες Πολιτείες γνωστοποίησαν ότι θα ηγηθούν διεθνούς κοινοπραξίας, η οποία θα αναλάβει τις τεχνικές και χρηματοοικονομικές πτυχές του σχεδίου.

Η αρχική δυναμικότητα του αγωγού υπολογίζεται σε 2 εκατ. βαρέλια την ημέρα. Ωστόσο, δεν έχει παρουσιαστεί συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα υλοποίησης, ενώ οι πολιτικές, οικονομικές και τεχνικές δυσκολίες ενδέχεται να προκαλέσουν σημαντικές καθυστερήσεις.

Ούτε το Κουβέιτ ούτε το Μπαχρέιν διαθέτουν σήμερα δικούς τους αγωγούς που να επιτρέπουν την παράκαμψη του στενού του Ορμούζ. Η εξάρτησή τους από το θαλάσσιο πέρασμα παραμένει συνεπώς σχεδόν απόλυτη.

Οι δύο μοναρχίες έχουν, πάντως, αρχίσει συνομιλίες με τη Σαουδική Αραβία για το ενδεχόμενο σύνδεσης των πετρελαϊκών τους υποδομών με το σαουδαραβικό δίκτυο αγωγών. Μια τέτοια εξέλιξη θα τους έδινε πρόσβαση σε εξαγωγικές οδούς προς την Ερυθρά Θάλασσα.

Ο πόλεμος ανέδειξε με τον πιο σαφή τρόπο τη στρατηγική ευπάθεια των χωρών του Κόλπου απέναντι σε μια πιθανή διακοπή ή σοβαρή παρεμπόδιση της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ. Παρά τα μεγάλα έργα που βρίσκονται στο τραπέζι, η πλήρης απεξάρτηση από το στενό απαιτεί χρόνια, τεράστιες επενδύσεις και πολιτική σταθερότητα σε μια περιοχή που παραμένει εξαιρετικά εύφλεκτη.