Την εικόνα μιας ελληνικής οικονομίας που έχει περάσει από τη φάση της κρίσης στη φάση της ανθεκτικότητας παρουσίασε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης, μιλώντας στο Gala Dinner του 7ου Συνεδρίου του Οικονομικού Επιμελητηρίου Ελλάδος, με θέμα «The World in Disruption».
Ο υπουργός τόνισε ότι η Ελλάδα καταγράφει την ταχύτερη αποκλιμάκωση δημόσιου χρέους παγκοσμίως, με σταθερό στόχο το χρέος να υποχωρήσει κάτω από το 120% του ΑΕΠ έως το 2029. Όπως υπογράμμισε, η πορεία αυτή αποτελεί βασική προϋπόθεση οικονομικής σταθερότητας, δημοσιονομικής αξιοπιστίας και εθνικής κυριαρχίας.
Ο Κυριάκος Πιερρακάκης αναφέρθηκε επίσης στις αλλαγές που προωθούνται στο πλαίσιο της δέουσας επιμέλειας των λογιστών, με νέους ρόλους για το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, την ΑΑΔΕ και το Οικονομικό Επιμελητήριο Ελλάδος. Επισήμανε ότι αρκετές διατάξεις του νομοσχεδίου που ψηφίζεται την επόμενη Τετάρτη προέκυψαν μέσα από θεσμικό διάλογο με κοινωνικούς και επαγγελματικούς φορείς.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η μείωση των προστίμων για εκπρόθεσμες μηδενικές δηλώσεις ΦΠΑ και η κατάργηση προστίμων για δηλώσεις με οφειλή έως 100 ευρώ, παρεμβάσεις που, όπως είπε, καθιστούν το φορολογικό πλαίσιο πιο αναλογικό, πιο λειτουργικό και πιο δίκαιο για πολίτες και επιχειρήσεις.
Στην ομιλία του στάθηκε ιδιαίτερα και στην κρίση στη Μέση Ανατολή, επαναλαμβάνοντας ότι η απάντηση σε περιόδους διεθνούς αναταραχής πρέπει να είναι στοχευμένη και αποτελεσματική. Τα μέτρα, όπως σημείωσε, οφείλουν να προστατεύουν τους πιο ευάλωτους πολίτες και τις περισσότερο εκτεθειμένες επιχειρήσεις, χωρίς να δημιουργούν νέες δημοσιονομικές ανισορροπίες.
Η διεθνής κρίση, η Ευρώπη και η ανάγκη στρατηγικής ανθεκτικότητας
Ο υπουργός χαρακτήρισε το συνέδριο του Οικονομικού Επιμελητηρίου διεθνές και ουσιαστικό, καθώς, όπως είπε, δεν αφορά μόνο αριθμούς και οικονομικούς δείκτες, αλλά τις κοινωνίες, την ασφάλεια, τις προοπτικές των πολιτών και τη θέση των κρατών σε ένα περιβάλλον βαθιάς αναταραχής.
Σύμφωνα με τον Κυριάκο Πιερρακάκη, η οικονομική πολιτική αποκτά πλέον βαθύτερο ρόλο. Η ανάπτυξη παραμένει κρίσιμη, όμως απαιτούνται ανθεκτικότητα απέναντι στις κρίσεις, σταθερότητα μέσα στην αβεβαιότητα και εμπιστοσύνη ότι οι κοινωνίες μπορούν να αισθάνονται ασφαλείς μπροστά στις μεγάλες αλλαγές που συντελούνται διεθνώς.
Ο υπουργός περιέγραψε τη διεθνή συγκυρία ως μία από τις πιο σύνθετες των τελευταίων δεκαετιών. Η κρίση στη Μέση Ανατολή, όπως ανέφερε, λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής κινδύνων για την παγκόσμια οικονομία, για την Ευρώπη και για την Ελλάδα. Παρότι τις τελευταίες ώρες καταβάλλονται προσπάθειες αποκλιμάκωσης, η ευθύνη της οικονομικής πολιτικής είναι να παραμένει σε πλήρη εγρήγορση.
Οι επιπτώσεις είναι ήδη ορατές. Οι ενεργειακές αγορές κινούνται με έντονη μεταβλητότητα, το κόστος των θαλάσσιων μεταφορών αυξάνεται, τα ασφάλιστρα κινδύνου ανεβαίνουν και κρίσιμοι εμπορικοί διάδρομοι, από τα Στενά του Ορμούζ και τη Διώρυγα του Σουέζ έως τη Μεσόγειο, βρίσκονται υπό πίεση.
Η πραγματικότητα αυτή μεταφράζεται σε υψηλότερο κόστος ενέργειας, ακριβότερα αγαθά, καθυστερήσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα και μεγαλύτερη πίεση για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Ο υπουργός επικαλέστηκε εκτίμηση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, σύμφωνα με την οποία αύξηση της τιμής του πετρελαίου κατά 10 δολάρια το βαρέλι μπορεί να μειώσει την παγκόσμια ανάπτυξη κατά περίπου 0,2 ποσοστιαίες μονάδες.
Μέσα σε αυτό το εύθραυστο περιβάλλον, η Ευρώπη καλείται να στηρίξει τις κοινωνίες της και ταυτόχρονα να διατηρήσει τη δημοσιονομική της αξιοπιστία. Ο Κυριάκος Πιερρακάκης σημείωσε ότι η εποχή της γεωπολιτικής αθωότητας για την Ευρώπη έχει τελειώσει, είτε η συζήτηση αφορά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία είτε τις σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Κίνα και το ευρύτερο γεωπολιτικό σύστημα.
Η απάντηση της Ευρώπης, κατά τον υπουργό, πρέπει να είναι στρατηγική, ενιαία και αποφασιστική. Καμία χώρα δεν μπορεί μόνη της να αντιμετωπίσει κρίσεις τέτοιου μεγέθους. Απαιτούνται κοινός ευρωπαϊκός σχεδιασμός, ταχύτερος συντονισμός και μέτρα που προστατεύουν τους πιο ευάλωτους χωρίς να υπονομεύουν τη δημοσιονομική σταθερότητα.
Η μεγάλη πρόκληση, όπως είπε, είναι η Ευρώπη να περάσει από τη διαχείριση κρίσεων στη διαμόρφωση του δικού της μέλλοντος. Αυτό σημαίνει ενεργειακή αυτονομία, περιορισμό των εξαρτήσεων από ορυκτά καύσιμα και ασταθείς γεωπολιτικές ζώνες, περισσότερες επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ηλεκτρικές διασυνδέσεις και ευρωπαϊκά ενεργειακά δίκτυα.
Ο υπουργός αναφέρθηκε σε ανάλυση που παρουσιάστηκε στο Eurogroup από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, σύμφωνα με την οποία οι ευρωπαϊκές κινήσεις μετά το 2022 έχουν μειώσει κατά 12% την ένταση της οικονομικής πίεσης που θα βίωνε η ήπειρος. Η διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών και οι επενδύσεις στις υποδομές είχαν αποτέλεσμα, όμως, όπως σημείωσε, χρειάζονται πολύ περισσότερα.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο Κυριάκος Πιερρακάκης τόνισε ότι οι πολιτικές που λαμβάνονται σε μια κρίση αφήνουν μακροπρόθεσμο αποτύπωμα. Έφερε ως παράδειγμα τις πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970, μετά τις οποίες διαμορφώθηκαν ενεργειακές επιλογές, πυρηνικές υποδομές, νέες έρευνες στη Βόρεια Θάλασσα και η Διεθνής Επιτροπή Ενέργειας, με συνέπειες που παραμένουν αισθητές έως σήμερα.
Για την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης, ο υπουργός στάθηκε στις εκθέσεις Ντράγκι και Λέττα, επισημαίνοντας την ανάγκη ενίσχυσης της ψηφιακής οικονομίας, των επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη και της καινοτομίας. Όπως είπε, ο παγκόσμιος ανταγωνισμός δεν θα περιμένει την Ευρώπη.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην ανάγκη δημιουργίας μεγαλύτερων και ισχυρότερων ευρωπαϊκών τραπεζών, βαθύτερων κεφαλαιαγορών και πραγματικών ευρωπαϊκών πρωταθλητών. Ανέφερε ως παραδείγματα την είσοδο της Unicredit στην Alpha Bank και της Euronext στο Χρηματιστήριο Αθηνών, τονίζοντας ότι η Ελλάδα κινήθηκε γρήγορα σε πεδία που άλλες χώρες ακόμη συζητούν.
Ο υπουργός επισήμανε ότι οι ευρωπαϊκές τράπεζες παραμένουν μικρότερες σε σχέση με τις αντίστοιχες αμερικανικές και κινεζικές, ενώ οι επενδύσεις τους στην τεχνολογία είναι περιορισμένες. Σε μια εποχή εκθετικής τεχνολογικής αλλαγής, η Ευρώπη πρέπει να αποκτήσει μέγεθος, ταχύτητα και αυτοπεποίθηση.
Στο πλαίσιο αυτό αναφέρθηκε και στην Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, σημειώνοντας ότι περίπου 10 τρισεκατομμύρια ευρώ καταθέσεων παραμένουν πρακτικά ανενεργά στο ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα. Οι πόροι αυτοί δεν διοχετεύονται επαρκώς στην πραγματική οικονομία, ενώ μεγάλο μέρος τους καταλήγει στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Για να αλλάξει αυτή η εικόνα, όπως είπε, απαιτείται κεντρικότερη εποπτεία των κεφαλαιαγορών, άρση εμποδίων, διασυνοριακή χρηματοδότηση και διευκόλυνση της κινητικότητας κεφαλαίων και επενδύσεων. Επικαλέστηκε ακόμη στοιχεία του ΔΝΤ, σύμφωνα με τα οποία τα εσωτερικά εμπόδια στην Ευρώπη λειτουργούν σαν αόρατοι δασμοί, με ισοδύναμο 110% στις υπηρεσίες και 44% στη μεταποίηση.
Ο υπουργός αναφέρθηκε και στο ψηφιακό ευρώ, το οποίο χαρακτήρισε κρίσιμο εργαλείο για τη νομισματική κυριαρχία και τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης. Σε έναν κόσμο όπου το χρήμα ψηφιοποιείται και οι τεχνολογικές ισορροπίες αλλάζουν ραγδαία, η Ευρώπη, όπως είπε, έχει μπροστά της μια στρατηγική ευκαιρία.
Η Ελλάδα, το δημόσιο χρέος και η νέα οικονομική σταθερότητα
Ο Κυριάκος Πιερρακάκης υπογράμμισε ότι μέσα σε αυτό το ευρωπαϊκό και διεθνές περιβάλλον η Ελλάδα έχει αλλάξει ρόλο. Από χώρα που βρισκόταν στο επίκεντρο της κρίσης, αντιμετωπίζεται πλέον ως παράδειγμα ανάκαμψης και ανθεκτικότητας.
Η ελληνική οικονομία, όπως ανέφερε, αναπτύσσεται με ρυθμό κοντά στο 2%, σχεδόν διπλάσιο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Οι επενδύσεις αυξάνονται, οι εξαγωγές ενισχύονται και η χώρα μεταβαίνει σταδιακά σε διαφορετικό παραγωγικό μοντέλο.
Ο υπουργός υπενθύμισε ότι το 2019 οι επενδύσεις βρίσκονταν στο 11% του ΑΕΠ, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος ήταν στο 21%. Σήμερα πλησιάζουν το 17% με 18%, με περιθώριο περαιτέρω ανόδου. Αντίστοιχα, οι εξαγωγές από περίπου 20% του ΑΕΠ στην περίοδο της χρεοκοπίας έχουν φτάσει στο 42%, με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο στο 51%.
Η ανεργία, σύμφωνα με τον υπουργό, έχει μειωθεί κοντά στο 8% και κινείται προς ιστορικά χαμηλά επίπεδα, ενώ στην κορύφωση της κρίσης είχε φτάσει στο 27%.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο δημόσιο χρέος και στον ΟΔΔΗΧ, χαρακτηρίζοντας τα στελέχη του «σιωπηλούς ήρωες της ελληνικής κρίσης». Εξήρε προσωπικά τη δουλειά του επικεφαλής του Οργανισμού, τονίζοντας ότι η διαχείριση του χρέους συνέβαλε καθοριστικά στην εικόνα αξιοπιστίας της χώρας.
Ο υπουργός επανέλαβε ότι η Ελλάδα έχει την ταχύτερη αποκλιμάκωση χρέους στον κόσμο. Το δημόσιο χρέος ακολουθεί σταθερά καθοδική πορεία, με στόχο να υποχωρήσει κάτω από το 120% του ΑΕΠ έως το 2029.
Η μείωση του χρέους, όπως είπε, αποτελεί προϋπόθεση οικονομικής σταθερότητας και εθνικής κυριαρχίας. Όσο το χρέος υποχωρεί, τόσο ενισχύεται η δυνατότητα της χώρας να αποφασίζει με μεγαλύτερη ελευθερία για το μέλλον της, χωρίς εξαρτήσεις και χωρίς να μεταφέρει βάρη στις επόμενες γενιές.
Παράλληλα, μειώνεται το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους και δημιουργείται δημοσιονομικός χώρος για την κοινωνία, τις επενδύσεις και την ανάπτυξη. Μόνο από τις πρόωρες αποπληρωμές δανείων, η χώρα εξοικονομεί περίπου 200 εκατομμύρια ευρώ ετησίως σε τόκους.
Ο Κυριάκος Πιερρακάκης χαρακτήρισε θεμελιώδες χρέος της σημερινής γενιάς να μην περάσει τον λογαριασμό στην επόμενη. Άσκησε κριτική σε όσους υποτιμούν τη σημασία της αποπληρωμής του χρέους, λέγοντας ότι η χώρα δεν πρέπει να επαναλάβει τα λάθη που την οδήγησαν στην κρίση.
Η σημερινή πορεία, σύμφωνα με τον υπουργό, είναι αποτέλεσμα επιλογών, πολιτικής και μεταρρυθμίσεων. Αποτυπώνει τη μετάβαση από την κατανάλωση στην παραγωγή και από την εσωστρέφεια στην εξωστρέφεια.
Παρά την πρόοδο, ο υπουργός προειδοποίησε ότι δεν υπάρχει περιθώριο εφησυχασμού. Η διεθνής αβεβαιότητα επηρεάζει και την ελληνική οικονομία, το ενεργειακό κόστος πιέζει και οι διεθνείς αγορές παραμένουν ευαίσθητες. Η πρόοδος, όπως είπε, πρέπει να διεκδικείται καθημερινά.
Στο πλαίσιο της στήριξης της κοινωνίας, η κυβέρνηση προχώρησε σε ολοκληρωμένο πακέτο μέτρων ύψους 800 εκατομμυρίων ευρώ για την αντιμετώπιση των συνεπειών της διεθνούς κρίσης. Η παρέμβαση αυτή στηρίζεται σε τρεις αρχές: στόχευση, ισορροπία και αποτελεσματικότητα.
Η στόχευση αφορά την κατεύθυνση των μέτρων σε όσους έχουν πραγματική ανάγκη: οικογένειες με παιδιά, συνταξιούχους, ενοικιαστές και αγρότες. Ο υπουργός επικαλέστηκε ξανά ανάλυση του ΔΝΤ, σύμφωνα με την οποία τα μη στοχευμένα μέτρα συχνά ωφελούν περισσότερο τα υψηλότερα εισοδήματα, με αναλογία 3 προς 1.
Η ισορροπία αφορά τη στήριξη της κοινωνίας χωρίς υπονόμευση της δημοσιονομικής σταθερότητας. Η αποτελεσματικότητα αφορά τη δημιουργία εργαλείων που λειτουργούν στην πράξη, φτάνουν στον πολίτη και δίνουν πραγματική λύση.
Ένα από τα πεδία στα οποία στάθηκε ο υπουργός είναι το ιδιωτικό χρέος. Όπως είπε, πίσω από κάθε οφειλή υπάρχουν άνθρωποι, οικογένειες και επιχειρήσεις που προσπαθούν να σταθούν όρθιοι. Η διαχείριση του ιδιωτικού χρέους είναι πολιτική κοινωνικής συνοχής και δεύτερης ευκαιρίας.
Στο πλαίσιο αυτό, προωθούνται τρεις παρεμβάσεις. Πρώτον, η κατάσχεση τραπεζικού λογαριασμού οφειλέτη θα μπορεί να αίρεται όταν έχει εξοφληθεί το 25% της συνολικής οφειλής και έχουν ρυθμιστεί οι υπόλοιπες υποχρεώσεις προς τη φορολογική διοίκηση.
Δεύτερον, διευρύνεται η πρόσβαση στον εξωδικαστικό μηχανισμό, καθώς πλέον μπορούν να ενταχθούν οφειλές από 5.000 έως 10.000 ευρώ. Η αλλαγή αυτή αφορά περίπου 300.000 πολίτες που έως σήμερα βρίσκονταν εκτός του πλαισίου ρύθμισης.
Τρίτον, οφειλές που κατέστησαν ληξιπρόθεσμες έως τον Δεκέμβριο του 2023 μπορούν να ενταχθούν σε καθεστώς έως 72 δόσεων, εφόσον οι νεότερες οφειλές έχουν εξοφληθεί ή ρυθμιστεί. Με αυτόν τον τρόπο, όπως είπε, διαμορφώνεται πιο ευέλικτο και λειτουργικό πλαίσιο για όσους θέλουν να επανέλθουν στην οικονομική κανονικότητα.
Λογιστές, ψηφιοποίηση και νέο παραγωγικό υπόδειγμα
Απευθυνόμενος στα μέλη του Οικονομικού Επιμελητηρίου, ο Κυριάκος Πιερρακάκης υπογράμμισε ότι οι οικονομολόγοι, οι λογιστές και οι σύμβουλοι επιχειρήσεων αποτελούν κρίσιμους κρίκους στην εφαρμογή των νέων πολιτικών. Έχουν γνώση, εμπειρία και εμπιστοσύνη από τους πολίτες, στοιχεία που, όπως είπε, συνιστούν πολύτιμο κεφάλαιο.
Κάλεσε τον κλάδο να ενημερώσει τους πολίτες για τα διαθέσιμα εργαλεία, να τους καθοδηγήσει με υπευθυνότητα και να συμβάλει στην εφαρμογή των παρεμβάσεων. Η επιτυχία μιας πολιτικής, όπως σημείωσε, δεν εξαρτάται μόνο από τη νομοθέτηση, αλλά και από την πρακτική εφαρμογή της.
Στο ίδιο πλαίσιο αναφέρθηκε στη συνεργασία του υπουργείου με το Οικονομικό Επιμελητήριο και τους εκπροσώπους του κλάδου, χαρακτηρίζοντάς την ουσιαστική, διαρκή και ειλικρινή. Όπου προκύπτουν ανάγκες βελτίωσης, όπως είπε, η κυβέρνηση παρεμβαίνει και αλλάζει το πλαίσιο.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ζήτημα της δέουσας επιμέλειας των λογιστών. Ο νόμος του 2018 προέβλεπε ότι η ΑΑΔΕ είχε ταυτόχρονα την αρμοδιότητα να καθορίζει τα μέτρα δέουσας επιμέλειας, να διενεργεί τους ελέγχους και να επιβάλλει κυρώσεις.
Ο υπουργός σημείωσε ότι η ΑΑΔΕ είναι θεσμός με κρίσιμο έργο και υψηλές επιχειρησιακές δυνατότητες, όμως δεν αποτελεί τον επαγγελματικό φορέα που αδειοδοτεί φυσικά πρόσωπα για την άσκηση επαγγέλματος. Μετά από διάλογο με το Οικονομικό Επιμελητήριο και σε συνεννόηση με τον διοικητή της ΑΑΔΕ, αποφασίστηκε αλλαγή του πλαισίου.
Πλέον, το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών θα καθορίζει τα μέτρα δέουσας επιμέλειας, η ΑΑΔΕ θα διατηρεί τον ελεγκτικό της ρόλο και το Οικονομικό Επιμελητήριο Ελλάδος θα έχει την αρμοδιότητα επιβολής πειθαρχικών κυρώσεων μέσω των θεσμικών του οργάνων.
Ο Κυριάκος Πιερρακάκης ανέφερε ότι οι μεταρρυθμίσεις γίνονται καλύτερες όταν προκύπτουν μέσα από συνεργασία, θεσμικό διάλογο και αμοιβαία εμπιστοσύνη. Το ίδιο πνεύμα διέπει και τις φορολογικές παρεμβάσεις για τα πρόστιμα στις εκπρόθεσμες μηδενικές δηλώσεις ΦΠΑ και στις μικρές οφειλές.
Στη συνέχεια ο υπουργός στάθηκε στη ψηφιοποίηση, την οποία χαρακτήρισε μεγάλο όπλο της χώρας, εργαλείο παραγωγικότητας, διαφάνειας και ανάπτυξης. Η ψηφιοποίηση σημαίνει λιγότερη γραφειοκρατία, λιγότερη ταλαιπωρία και περισσότερη εμπιστοσύνη ανάμεσα στον πολίτη και στο κράτος.
Απαντώντας σε κριτική του προέδρου του ΠΑΣΟΚ, Νίκου Ανδρουλάκη, για δήθεν «ψηφιακή γραφειοκρατία», ο υπουργός ανέφερε παραδείγματα όπως η προσυμπλήρωση εκατομμυρίων φορολογικών δηλώσεων, η προσυμπλήρωση δηλώσεων ΦΠΑ με βάση τα στοιχεία του myDATA, η έκδοση ΑΦΜ από το σπίτι και η ηλεκτρονική λειτουργία των εφοριών.
Όπως είπε, το myDATA οδηγεί σε πιο ποιοτικό και διαφανή έλεγχο, με έμφαση στην ουσία. Αναγνώρισε ότι υπάρχουν ακόμη εκκρεμότητες και περιθώρια βελτίωσης, τόνισε όμως ότι η Ελλάδα έχει κάνει άλματα στον ψηφιακό μετασχηματισμό, με το gov.gr και τις 2.200 υπηρεσίες του.
Ο υπουργός υπογράμμισε ότι η χώρα επενδύει στρατηγικά σε τομείς που μπορούν να δημιουργήσουν συγκριτικό πλεονέκτημα: στην ενέργεια, με διασυνδέσεις, επενδύσεις και ανανεώσιμες πηγές· στα logistics, αξιοποιώντας τη γεωγραφική θέση της Ελλάδας ως πύλης της Ευρώπης· στην τεχνολογία και την καινοτομία, με στόχο ένα νέο παραγωγικό οικοσύστημα.
Τα λιμάνια αναβαθμίζονται, οι υποδομές εκσυγχρονίζονται και η Ελλάδα εξελίσσεται σε κόμβο. Όλα αυτά, σύμφωνα με τον Κυριάκο Πιερρακάκη, αποτελούν στρατηγική επιλογή και εθνικό στόχο.
Κλείνοντας την ομιλία του, ο υπουργός ανέφερε ότι η μεγάλη πρόκληση είναι η ανάπτυξη να είναι διαρκής και βιώσιμη, με αύξηση παραγωγικότητας, μείωση ανισοτήτων και ενίσχυση της εμπιστοσύνης. Οι κρίσεις, όπως είπε, είναι δύσκολες και επώδυνες, όμως είναι και οι στιγμές που ξεχωρίζουν οι κοινωνίες που προχωρούν από εκείνες που επιλέγουν να μείνουν πίσω.
Η Ελλάδα, κατά τον υπουργό, απέδειξε ότι μπορεί να αντέξει, με τεράστιο κόστος και θυσίες για την κοινωνία. Το επόμενο στοίχημα είναι δυσκολότερο: να αποδείξει ότι μπορεί να ηγηθεί με σχέδιο, υπευθυνότητα και αυτοπεποίθηση. Ο Κυριάκος Πιερρακάκης δήλωσε βέβαιος ότι αυτό μπορεί να επιτευχθεί με τη συμβολή όλων των παραγωγικών και θεσμικών δυνάμεων της χώρας.
