Πληθωρισμός: Συναγερμός στην κυβέρνηση για το 4%

Το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης βρίσκεται σε κατάσταση αυξημένης επιφυλακής μετά τη δημοσιοποίηση στοιχείων που δείχνουν τον εναρμονισμένο δείκτη τιμών καταναλωτή να υπερβαίνει το 5%. Πρόκειται για μια αύξηση που ήταν μεν αναμενόμενη, πλην όμως το μέγεθός της αιφνιδίασε αρνητικά τα αρμόδια υπουργεία, ανατρέποντας τους υπολογισμούς για το υπόλοιπο της χρονιάς. Η επιτάχυνση του πληθωρισμού αποτελεί πλέον κεντρικό ζήτημα στη διαμόρφωση της οικονομικής πολιτικής.

Ενδεικτικό της αλλαγής κλίματος είναι το γεγονός ότι στο προσχέδιο του προϋπολογισμού, το οποίο κατατίθεται αύριο στη Βουλή, ο πήχης για τον φετινό πληθωρισμό αναθεωρείται προς τα πάνω, τοποθετούμενος μεταξύ 3,6% και 3,8%. Ωστόσο, η πρόβλεψη αυτή διαμορφώθηκε πριν από την τελευταία εκρηκτική άνοδο του δείκτη. Αρμόδιοι παράγοντες παραδέχονται ότι ακόμη και ο αναθεωρημένος στόχος ενδέχεται να αποδειχθεί συντηρητικός, γεγονός που υποδηλώνει περαιτέρω πιέσεις στις τιμές.

Ενεργειακός πληθωρισμός και κίνδυνος διάχυσης

Στο οικονομικό επιτελείο η κυρίαρχη ανάγνωση είναι ότι πρόκειται για έναν κατεξοχήν ενεργειακό πληθωρισμό. Η άνοδος τροφοδοτείται κυρίως από τα καύσιμα και το ηλεκτρικό ρεύμα, και όχι από μια γενικευμένη πίεση στη ζήτηση. Η διάγνωση αυτή αφήνει περιθώριο αισιοδοξίας ότι, εφόσον εκτονωθούν οι ενεργειακές τιμές, θα αποκλιμακωθεί και ο δείκτης. Ωστόσο, τα ίδια στελέχη δεν κρύβουν τον προβληματισμό τους για το ενδεχόμενο γενίκευσης του κύματος ανατιμήσεων. Η ενέργεια αποτελεί κόστος για κάθε στάδιο παραγωγής και διανομής, και όσο περισσότερο διαρκεί η πίεση, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανότητα να μετακυλιστεί στις τιμές βασικών αγαθών και υπηρεσιών. Σε μια τέτοια περίπτωση, ο πληθωρισμός κινδυνεύει να εγκατασταθεί μόνιμα στην οικονομία.

Οι πρώτες ενδείξεις είναι ήδη ορατές. Προειδοποιήσεις για επερχόμενες ανατιμήσεις προέρχονται από βασικούς βιομηχανικούς κλάδους, με κεντρικό αυτόν της γαλακτοβιομηχανίας. Ο κλάδος επικαλείται το αυξημένο ενεργειακό και μεταφορικό κόστος, καθώς και τις πιέσεις στις πρώτες ύλες. Η εξέλιξη αυτή ανησυχεί ιδιαίτερα την κυβέρνηση, καθώς τα γαλακτοκομικά είναι προϊόντα καθημερινής κατανάλωσης με μεγάλο βάρος στο καλάθι των νοικοκυριών, και οποιαδήποτε αύξηση πλήττει άμεσα τον οικογενειακό προϋπολογισμό.

Αρνητικό ξεκίνημα για τον Οκτώβριο

Τα πρώτα σημάδια του Οκτωβρίου δεν επιτρέπουν εφησυχασμό. Η τιμή της αμόλυβδης βενζίνης παραμένει στα ύψη, ενώ η αυξημένη επιδότηση στο πετρέλαιο κίνησης δεν έχει επιφέρει την αναμενόμενη διαφορά στην αντλία. Παράλληλα, οι μεγάλες αυξήσεις που ανακοίνωσαν οι πάροχοι ηλεκτρικής ενέργειας στα πράσινα τιμολόγια αναμένεται να επιβαρύνουν τον δείκτη και τον Οκτώβριο. Έτσι, η ενεργειακή συνιστώσα θα παραμείνει σε υψηλά επίπεδα, διατηρώντας την πίεση στον πληθωρισμό.

Τα τρία όπλα της κυβέρνησης

Με αυτά τα δεδομένα, το οικονομικό επιτελείο επεξεργάζεται μια σειρά παρεμβάσεων για να συγκρατήσει τις τιμές και να περιορίσει την πίεση στα νοικοκυριά ενόψει του χειμώνα. Πρώτον, προωθείται οριζόντια επιδότηση στο πετρέλαιο θέρμανσης, με στόχο να συγκρατηθεί η τιμή στα 1,7 ευρώ το λίτρο, ώστε να μην εκτιναχθεί το κόστος θέρμανσης με την έναρξη της περιόδου διάθεσης. Το μέτρο, ωστόσο, δεν αναμένεται να φέρει ελάφρυνση στον πληθωρισμό, καθώς η τιμή των 1,7 ευρώ είναι ήδη αυτή που λαμβάνεται υπόψη σήμερα για τον υπολογισμό του δείκτη τιμών καταναλωτή. Η επιδότηση λειτουργεί ως ανάχωμα απέναντι σε νέα άνοδο και όχι ως παράγοντας αποκλιμάκωσης του δείκτη.

Δεύτερον, βρίσκονται σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις με την αγορά ώστε το μέτρο των μειωμένων τιμών στα σούπερ μάρκετ να παραταθεί μέχρι το τέλος του έτους. Η κυβέρνηση θεωρεί κρίσιμη τη διατήρησή του σε μια περίοδο όπου βιομηχανικοί κλάδοι, με πρώτη τη γαλακτοβιομηχανία, προαναγγέλλουν ανατιμήσεις. Τρίτον, το οικονομικό επιτελείο επιδιώκει να δημιουργηθεί ένα χριστουγεννιάτικο καλάθι με προϊόντα που παρουσιάζουν αυξημένο όγκο πωλήσεων κατά τις εορτές των Χριστουγέννων, τα οποία θα διατίθενται σε χαμηλές τιμές. Με τον τρόπο αυτό, η κυβέρνηση θέλει να θωρακίσει την περίοδο της υψηλότερης καταναλωτικής δαπάνης της χρονιάς και να αποτρέψει ένα εορταστικό κύμα ανατιμήσεων που θα επιβάρυνε περαιτέρω τον δείκτη στο κρίσιμο τελευταίο τρίμηνο.

Το σενάριο του 4% και ο λογαριασμός για τις συντάξεις

Το μεγαλύτερο ερωτηματικό αφορά το τελευταίο τρίμηνο της χρονιάς. Αν ο πληθωρισμός παραμείνει αυξημένος μέχρι τον Δεκέμβριο, δεν αποκλείεται πλέον ο μέσος ετήσιος δείκτης να φτάσει και το 4%. Ένα τέτοιο σενάριο θα είχε διπλό κόστος. Πρώτον, για τους περισσότερους πολίτες θα σήμαινε απώλεια εισοδήματος σε πραγματικούς όρους, καθώς οι αυξήσεις σε μισθούς και εισοδήματα δεν θα αρκούσαν για να καλύψουν την άνοδο του κόστους ζωής. Δεύτερον, θα δημιουργούσε για το κράτος υποχρέωση να δώσει μεγαλύτερες αυξήσεις στους συνταξιούχους. Η ετήσια αναπροσαρμογή των συντάξεων συνδέεται με την πορεία του πληθωρισμού και της ανάπτυξης. Αυτή τη στιγμή το κυρίαρχο σενάριο προβλέπει αύξηση 2,8% από την αρχή του νέου έτους. Ένας υψηλότερος μέσος πληθωρισμός θα ανέβαζε το ποσοστό αυτό, με αντίστοιχη επιβάρυνση για τον προϋπολογισμό.

Έτσι, το οικονομικό επιτελείο καλείται να κινηθεί σε τεντωμένο σχοινί. Από τη μία πρέπει να ανακόψει την ανοδική πορεία των τιμών πριν αυτή γενικευτεί. Από την άλλη πρέπει να διαχειριστεί τις δημοσιονομικές συνέπειες ενός πληθωρισμού που αποδεικνύεται πιο επίμονος απ' ό,τι υπολόγιζε μέχρι πριν από λίγες εβδομάδες.