Οι συνεχιζόμενες πολεμικές συγκρούσεις σε Ιράν και Ουκρανία έχουν προκαλέσει σοβαρό πλήγμα στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου, θέτοντας εκτός λειτουργίας σχεδόν το 9% της συνολικής δυναμικότητας διύλισης. Η κατάσταση αυτή, σύμφωνα με αναλυτές, όχι μόνο επιδεινώνει την ήδη υπάρχουσα έλλειψη καυσίμων, αλλά αναμένεται να καθυστερήσει σημαντικά την ανάκαμψη της αγοράς, ακόμη και μετά την πιθανή λήξη των εχθροπραξιών.
Ο πόλεμος στο Ιράν δεν περιορίζεται στη διατάραξη της ναυσιπλοΐας των δεξαμενόπλοιων στον Περσικό Κόλπο, αλλά αποτελεί και τη μεγαλύτερη πρόκληση για τον κλάδο διύλισης από την περίοδο της πανδημίας COVID-19 το 2020. Οι ζημιές σε κρίσιμες ενεργειακές εγκαταστάσεις, σε συνδυασμό με την έλλειψη αργού πετρελαίου, έχουν αναγκάσει πολλά διυλιστήρια να προχωρήσουν σε δραστικές περικοπές της παραγωγής τους.
Ο αναλυτής της Saxo Bank, Ole Hansen, σε δηλώσεις του στο Reuters, υπογράμμισε ότι η τρέχουσα στενότητα στην αγορά θα συνεχίσει να στηρίζει τις τιμές των διυλισμένων προϊόντων, ειδικά λαμβάνοντας υπόψη τις εκτεταμένες ζημιές που έχουν υποστεί οι μονάδες διύλισης. Οι τιμές του αργού πετρελαίου έχουν ήδη εκτοξευθεί, με το διεθνές σημείο αναφοράς Brent να φτάνει τα 126 δολάρια το βαρέλι τον Απρίλιο, καταγράφοντας υψηλό τετραετίας. Ακόμη πιο εντυπωσιακή ήταν η άνοδος σε συγκεκριμένα προϊόντα, με το καύσιμο αεροπορίας (jet fuel) να σκαρφαλώνει σε ιστορικό υψηλό τον Μάρτιο.
Στρατηγική εξάντληση αποθεμάτων
Η περιορισμένη προσφορά έχει οδηγήσει διυλιστήρια, εμπόρους και λιανοπωλητές να αντλούν μαζικά από τα υπάρχοντα αποθέματα αργού και καυσίμων, προκειμένου να καλύψουν την αυξανόμενη ζήτηση. Ο CEO της TotalEnergies, Patrick Pouyanné, αποκάλυψε στις 29 Απριλίου ότι περίπου 500 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου έχουν ήδη αντληθεί από τα στρατηγικά αποθέματα. Ο ίδιος προειδοποίησε ότι το ποσό αυτό μπορεί να φτάσει έως και το 1 δισεκατομμύριο βαρέλια, λόγω του σημαντικού χρόνου που απαιτείται για την επανεκκίνηση των κατεστραμμένων εγκαταστάσεων και τη μεταφορά νέων φορτίων από την Ασία.
Ο κ. Pouyanné τόνισε χαρακτηριστικά ότι, ακόμη και αν οι πόλεμοι τελείωναν άμεσα, οι τιμές αναμένεται να παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα για παρατεταμένο χρονικό διάστημα. Η ημερήσια ζήτηση για υγρά καύσιμα, όπως βενζίνη, ντίζελ, καύσιμα αεροπορίας και μαζούτ, ανέρχεται περίπου σε 104 εκατομμύρια βαρέλια, γεγονός που καθιστά οποιαδήποτε διαταραχή στην παραγωγή ιδιαίτερα κρίσιμη.
Εκτεταμένες ζημιές σε κομβικές εγκαταστάσεις
Σύμφωνα με τον οργανισμό παρακολούθησης της βιομηχανίας IIR, ο πόλεμος στο Ιράν είχε θέσει εκτός λειτουργίας έως και 3,52 εκατομμύρια βαρέλια ημερήσιας δυναμικότητας διύλισης έως τις 7 Μαΐου. Μεταξύ των πληγέντων εργοστασίων συγκαταλέγεται το τεράστιο διυλιστήριο των 550.000 βαρελιών την ημέρα στο Ras Tanura της Σαουδικής Αραβίας. Παρότι έχει επανεκκινήσει, ο CEO της Saudi Aramco, Amin Nasser, επιβεβαίωσε ότι ορισμένες μονάδες του βρίσκονται ακόμη υπό συντήρηση.
Στο Κουβέιτ, δύο από τα τρία μεγάλα διυλιστήρια της χώρας, τα Mina Al-Ahmadi και Mina Abdullah, επλήγησαν από επιθέσεις με drones. Ως αποτέλεσμα, και τα δύο, μαζί με το νεότερο διυλιστήριο Al-Zour (δυναμικότητας 615.000 bpd), έχουν αναγκαστεί να μειώσουν τα επίπεδα επεξεργασίας τους. Παράλληλα, ο πόλεμος μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας έχει αφαιρέσει επιπλέον 1,42 εκατομμύρια βαρέλια ημερήσιας δυναμικότητας, σύμφωνα με το IIR. Υπολογισμοί του Reuters δείχνουν ότι οι ουκρανικές επιθέσεις με drones, που στοχεύουν τη ρωσική πολεμική μηχανή, έχουν θέσει εκτός λειτουργίας περίπου 700.000 βαρέλια ημερήσιας δυναμικότητας σε 16 διαφορετικές εγκαταστάσεις μεταξύ Ιανουαρίου και Μαΐου.
Σε όλη την Ασία και την Ευρώπη, η έλλειψη αργού πετρελαίου έχει μειώσει τους ρυθμούς λειτουργίας των διυλιστηρίων κατά περίπου 3,8 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, σύμφωνα με αναλυτές της JPMorgan Chase. Οι συνολικές διακοπές που συνδέονται με τους δύο πολέμους αντιστοιχούν σχεδόν στο 9% της παγκόσμιας δυναμικότητας διύλισης, η οποία ανέρχεται σε 100,5 εκατομμύρια bpd.
Δυσανάλογη επιβάρυνση σε diesel και αεροπορικά καύσιμα
Η αναλύτρια της FGE, Qilin Tam, επεσήμανε ότι η μείωση της λειτουργίας των διυλιστηρίων στην Ασία και τη Ρωσία έχει δυσανάλογα μεγάλο αντίκτυπο στο gasoil και στο diesel. Η ίδια σημείωσε ότι η ισορροπία στην ασιατική αγορά μετατρέπεται από πλεόνασμα σε έντονο έλλειμμα. Ενδεικτικό της κατάστασης είναι ότι τα αποθέματα πετρελαϊκών προϊόντων στον κομβικό κόμβο της Σιγκαπούρης, στις 7 Μαΐου, υποχώρησαν στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων εννέα μηνών.
Η Ευρώπη, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA), ενδέχεται να αντιμετωπίσει ελλείψεις σε καύσιμα αεροπορίας ήδη από τον Ιούνιο, εάν δεν αντικατασταθούν πλήρως οι προμήθειες από τον Περσικό Κόλπο. Αντανακλώντας αυτή την πίεση, οι εξαγωγές του γιγαντιαίου διυλιστηρίου Dangote Refinery της Νιγηρίας (δυναμικότητας 650.000 bpd) προς την Ευρώπη σχεδόν διπλασιάστηκαν τον Απρίλιο, σύμφωνα με στοιχεία της Kpler. Οι τιμές του diesel στην αντλία στην Ευρώπη έφτασαν σε ιστορικό υψηλό, στα 2,11 ευρώ το λίτρο τον Απρίλιο, σύμφωνα με στοιχεία της Κομισιόν, αντανακλώντας τόσο τις απώλειες προμηθειών από τον Περσικό Κόλπο όσο και τη διακοπή εισαγωγών από τη Ρωσία.
Η βιομηχανία διύλισης ξεκίνησε τη χρονιά με ήδη περιορισμένη πλεονάζουσα δυναμικότητα, μετά από σειρά κλεισιμάτων κατά και μετά την πανδημία COVID-19, όπως δήλωσε ο αναλυτής της Energy Aspects, George Dix. Περίπου 9,69 εκατομμύρια bpd δυναμικότητας έχουν κλείσει μεταξύ 2019 και 2026 λόγω της πανδημίας, λειτουργικών προβλημάτων, χαμηλής κερδοφορίας και της σταδιακής ανόδου των ηλεκτρικών οχημάτων. Η επιστροφή σε κανονικές συνθήκες αναμένεται να απαιτήσει μήνες, με τον IEA να προβλέπει ότι η επεξεργασία στα διυλιστήρια του Περσικού Κόλπου θα μειωθεί στα 8,7 εκατομμύρια bpd φέτος, κατά 900.000 bpd χαμηλότερα από το 2025, ενώ οι προβλέψεις για τη διύλιση αργού στη Ρωσία για το 2026 έχουν επίσης μειωθεί, στα 4,8 εκατομμύρια bpd στο δεύτερο τρίμηνο.
