Πούτιν σε σύνοδο Ευρασιατικής Ένωσης εν μέσω κρίσης με Αρμενία

Η γεωπολιτική ένταση μεταξύ Ρωσίας και Αρμενίας κλιμακώνεται, με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν να συμμετέχει σε σύνοδο κορυφής της Ευρασιατικής Οικονομικής Ένωσης (ΕΑΟΕ) στο Καζακστάν, ενώ η Αρμενία επιδιώκει ενεργά την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η κίνηση αυτή του Γερεβάν έχει προκαλέσει την οργή του Κρεμλίνου, το οποίο βλέπει τη στροφή προς τη Δύση ως απειλή για τα συμφέροντά του στην περιοχή.

Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, παραδέχθηκε την ύπαρξη μιας "δύσκολης κατάστασης" με την Αρμενία, επισημαίνοντας ότι το θέμα θα τεθεί επί τάπητος στη σύνοδο. Η απουσία του Αρμένιου πρωθυπουργού, Νικόλ Πασινιάν, από τις συνομιλίες, με την αιτιολογία της προεκλογικής εκστρατείας για τις βουλευτικές εκλογές της 7ης Ιουνίου, εκλαμβάνεται ως μια ακόμη ένδειξη της απομάκρυνσης της χώρας από τη ρωσική σφαίρα επιρροής.

Οικονομικές κυρώσεις και εμπορικός πόλεμος

Η Μόσχα δεν περιορίζεται μόνο σε λεκτικές προειδοποιήσεις. Το ρωσικό υπουργείο Εξωτερικών έχει προειδοποιήσει ότι θα αναστείλει ή θα τερματίσει συμφωνίες για την προμήθεια φυσικού αερίου, καυσίμων και ακατέργαστων διαμαντιών, εάν η Αρμενία συνεχίσει τη διαδικασία ένταξης στην ΕΕ. Ήδη από αυτόν τον μήνα, η Ρωσία ανέστειλε τις εισαγωγές λουλουδιών, μεταλλικού νερού, κρασιού και μπράντι από την Αρμενία, επικαλούμενη φερόμενες παραβιάσεις φυτο-υγειονομικών προτύπων, ενώ επέβαλε περιορισμούς και σε άλλα αγροτικά προϊόντα, όπως ντομάτες, αγγούρια, πιπεριές και φράουλες.

Η Αρμενία βρίσκεται στο επίκεντρο μιας αυξανόμενης γεωπολιτικής αντιπαράθεσης στην περιοχή του Καυκάσου, η οποία αποτελεί βασικό κόμβο για τον λεγόμενο "Μεσαίο Διάδρομο" εμπορίου και ενέργειας που συνδέει την Ευρώπη με την Κίνα, παρακάμπτοντας τη Ρωσία. Η Μόσχα, που κυριαρχούσε ιστορικά στην περιοχή, βλέπει πλέον τον ανταγωνισμό από τις ΗΠΑ, την ΕΕ, την Τουρκία και το Ιράν να εντείνεται. Παρά το γεγονός ότι η Ρωσία παραμένει ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Αρμενίας, ο συνολικός όγκος συναλλαγών έχει μειωθεί από το ρεκόρ των σχεδόν 12 δισεκατομμυρίων δολαρίων το 2024.

Η Δύση ενισχύει την παρουσία της

Η στρατηγική σημασία της Αρμενίας υπογραμμίστηκε από την πρόσφατη επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, στο Γερεβάν, όπου υπεγράφη συμφωνία "ολοκληρωμένης στρατηγικής συνεργασίας" και κοινή διακήρυξη για το σχεδιαζόμενο "Διάδρομο Τραμπ για Διεθνή Ειρήνη και Ευημερία". Οι δύο πλευρές σχεδιάζουν τη δημιουργία κοινής εταιρείας για τη διαχείριση μεταφορών, ενέργειας και ψηφιακών υποδομών, συνδέοντας το Αζερμπαϊτζάν με τον θύλακα του Ναχιτσεβάν μέσω αρμενικού εδάφους.

Παράλληλα, η Αρμενία πραγματοποίησε την πρώτη διμερή σύνοδο κορυφής με την ΕΕ, μια ημέρα μετά τη φιλοξενία δεκάδων παγκόσμιων ηγετών για τη συνάντηση της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Κοινότητας. Η παρουσία του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι στην εκδήλωση προκάλεσε την έντονη αντίδραση των Ρώσων αξιωματούχων, οι οποίοι κατηγόρησαν την Αρμενία για "μη φιλικές" ενέργειες.

Η προσπάθεια του Γερεβάν να μειώσει την εξάρτησή του από τη Μόσχα είναι εμφανής και σε στρατιωτικό επίπεδο. Παρά την παρουσία της μοναδικής ρωσικής στρατιωτικής βάσης στον Νότιο Καύκασο, η Αρμενία γιόρτασε την Ημέρα της Δημοκρατίας με στρατιωτική παρέλαση όπου επιδείχθηκε εξοπλισμός που έχει αγοραστεί εκτός Ρωσίας.

Το δίλημμα της επιλογής

Σύμφωνα με την ανάλυση της Νάτια Σεσκούρια, ανώτερης ερευνήτριας στο Βασιλικό Ινστιτούτο Ενωμένων Υπηρεσιών του Λονδίνου, το Κρεμλίνο επιδιώκει να στείλει ένα σαφές μήνυμα και σε άλλα μετασοβιετικά κράτη που ενδέχεται να ακολουθήσουν το παράδειγμα της Αρμενίας. Ο Πούτιν έχει προειδοποιήσει τον Πασινιάν ότι η Αρμενία δεν μπορεί να είναι μέλος και των δύο μπλοκ, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η Ρωσία είναι έτοιμη για ένα "αμοιβαία επωφελές διαζύγιο" εάν οι Αρμένιοι επιλέξουν την Ευρώπη.

Ο Αρμένιος υπουργός Εξωτερικών, Αραράτ Μιρζογιάν, αναγνώρισε το ασυμβίβαστο της διπλής συμμετοχής, δηλώνοντας ότι όταν έρθει η στιγμή, η χώρα του θα λάβει την απόφασή της. Η Ρωσία έχει ήδη δηλώσει ότι θα θέσει το ζήτημα της συμμετοχής της Αρμενίας στην ΕΑΟΕ, ακόμη και αν δεν υπάρχει επίσημος μηχανισμός αναστολής ή αποβολής.