Πράσινο Ταμείο για ναυτιλία και λιμάνια

Σε μια κρίσιμη καμπή για την ελληνική ναυτιλία, το υπό διαβούλευση νομοσχέδιο του Υπουργείου Ανάπτυξης προβλέπει τη διοχέτευση των εσόδων από τον ευρωπαϊκό Κανονισμό FuelEU Maritime αποκλειστικά στη χρηματοδότηση της πράσινης μετάβασης του κλάδου και των λιμενικών υποδομών. Η δημόσια διαβούλευση για το σχέδιο νόμου, το οποίο φέρει τον τίτλο "Ενδυνάμωση της προστασίας των καταναλωτών στους τομείς των συμβάσεων πιστώσεων, των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών και των συμβάσεων που συνάπτονται εξ αποστάσεως, εκτός καταστήματος και ηλεκτρονικά - Ενσωμάτωση των Οδηγιών (ΕΕ) 2023/2225, 2023/2673, 2024/825 και 2024/1799", θα παραμείνει ανοιχτή έως τις 29 Ιουνίου 2026.

Ο μηχανισμός του FuelEU Maritime και η ελληνική εξαίρεση

Ο Κανονισμός FuelEU Maritime αποτελεί ένα από τα βασικά εργαλεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από τη ναυτιλία. Σε αντίθεση με το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών EU ETS, το οποίο επιβάλλει ένα οικονομικό κόστος στις ναυτιλιακές εταιρείες με βάση τον εκπεμπόμενο διοξείδιο του άνθρακα ανά τόνο, το FuelEU Maritime αξιολογεί το συνολικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα των καυσίμων και της ενέργειας που χρησιμοποιεί κάθε πλοίο. Ο κανονισμός εφαρμόζεται ήδη σε όλα τα εμπορικά πλοία άνω των 5.000 GT που προσεγγίζουν λιμένες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ανεξαρτήτως σημαίας, και η συμμόρφωση αξιολογείται με τη μεθοδολογία "well-to-wake", η οποία λαμβάνει υπόψη ολόκληρο τον κύκλο ζωής του καυσίμου, από την παραγωγή και τη μεταφορά του έως την τελική κατανάλωση επί του πλοίου.

Για τον κλάδο της ελληνικής ακτοπλοΐας, η χώρα έχει ήδη εξασφαλίσει μια σημαντική εξαίρεση για μεγάλο μέρος των δραστηριοτήτων της έως τις 31 Δεκεμβρίου 2029. Ωστόσο, οι γραμμές που εξυπηρετούν νησιά με πληθυσμό άνω των 200.000 κατοίκων, καθώς και οι διεθνείς γραμμές, όπως αυτές της Αδριατικής, δεν καλύπτονται από αυτή την εξαίρεση και επηρεάζονται άμεσα από τις διατάξεις του FuelEU Maritime.

Πρόστιμα και επαναχρηματοδότηση μέσω του Πράσινου Ταμείου

Σε ένα υποθετικό σενάριο, ένα ελληνικό επιβατηγό-οχηματαγωγό πλοίο που εκτελεί καθημερινά δρομολόγια από τον Πειραιά προς τα νησιά του Αιγαίου και καταναλώνει αποκλειστικά συμβατικό ναυτιλιακό πετρέλαιο, θα πρέπει το 2029 να αποδείξει ότι το ενεργειακό του μείγμα επιτυγχάνει τον στόχο μείωσης της έντασης εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Εάν το πλοίο συνεχίσει να χρησιμοποιεί μόνο συμβατικά καύσιμα, χωρίς να έχει λάβει μέτρα όπως η χρήση βιοκαυσίμων, πράσινης μεθανόλης ή τεχνολογιών βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης, θα εμφανίσει έλλειμμα συμμόρφωσης και θα υποχρεωθεί να καταβάλει πρόστιμο FuelEU. Σύμφωνα με το ελληνικό νομοσχέδιο, τα χρήματα αυτά θα καταλήγουν στο Πράσινο Ταμείο και θα επαναχρηματοδοτούν δράσεις για την πράσινη μετάβαση της ναυτιλίας και των λιμένων.

Τα έσοδα από το FuelEU Maritime θα αποτελούν "πράσινους πόρους" και θα αποδίδονται σε ειδικό λογαριασμό του Πράσινου Ταμείου, ο οποίος θα χρησιμοποιείται αποκλειστικά για την εξυπηρέτηση των στόχων του ευρωπαϊκού κανονισμού. Οι υπόχρεες ναυτιλιακές εταιρείες θα καταβάλλουν τα πρόστιμα μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας FuelEU του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια στη Θάλασσα (EMSA), ενώ η εξόφλησή τους θα αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την έκδοση του Εγγράφου Συμμόρφωσης FuelEU.

Πέντε άξονες προτεραιότητας και κριτήρια αξιολόγησης

Η διάθεση των πόρων θα γίνεται μέσω ειδικών χρηματοδοτικών προγραμμάτων που θα καταρτίζονται από το Υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, με γνώμονα τη διαφάνεια, την αποδοτική αξιοποίηση και την τεχνική ωριμότητα των προτεινόμενων έργων. Τα βασικά κριτήρια αξιολόγησης περιλαμβάνουν τη συνάφεια με τους στόχους του FuelEU Maritime, τη συμβατότητα με τις εθνικές και ευρωπαϊκές πολιτικές για την ενέργεια και το κλίμα, την τεχνική και οικονομική βιωσιμότητα, καθώς και τη συμμόρφωση με το ευρωπαϊκό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων.

Οι πόροι θα κατευθύνονται σε πέντε βασικούς άξονες προτεραιότητας: την ενίσχυση της χρήσης ανανεώσιμων και χαμηλών ανθρακούχων ναυτιλιακών καυσίμων, την ανάπτυξη και δοκιμή καινοτόμων τεχνολογιών μείωσης εκπομπών, την κατασκευή και αναβάθμιση υποδομών ανεφοδιασμού με εναλλακτικά καύσιμα και ηλεκτροδότησης πλοίων από ξηράς (OPS), την εφαρμογή τεχνολογιών βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης των πλοίων, καθώς και την εκπόνηση τεχνικών, περιβαλλοντικών και οικονομικών μελετών και την παροχή εξειδικευμένων συμβουλευτικών υπηρεσιών. Δικαιούχοι των χρηματοδοτικών προγραμμάτων θα είναι πλοιοκτήτριες και διαχειρίστριες εταιρείες, φορείς διοίκησης και εκμετάλλευσης λιμένων, καθώς και δημόσιοι και ιδιωτικοί φορείς, πανεπιστημιακά ιδρύματα και ερευνητικά κέντρα που δραστηριοποιούνται στον τομέα της ναυτιλιακής ενεργειακής μετάβασης. Παράλληλα, ποσοστό έως 2% των ετήσιων εσόδων θα μπορεί να διατίθεται για την κάλυψη των λειτουργικών αναγκών του Πράσινου Ταμείου.

Διοικητικά πρόστιμα και υποχρέωση διαφάνειας

Το σχέδιο νόμου προβλέπει επίσης την επιβολή διοικητικών προστίμων από 5.000 έως 50.000 ευρώ σε εταιρείες που δεν συμμορφώνονται με τις διαδικαστικές υποχρεώσεις του Κανονισμού FuelEU Maritime. Τέλος, το Υπουργείο Ναυτιλίας θα υποχρεούται να δημοσιεύει έως τις 30 Ιουνίου 2030 και στη συνέχεια ανά πενταετία, μια αναλυτική έκθεση για τη διάθεση των σχετικών εσόδων, τους δικαιούχους και τα έργα που χρηματοδοτήθηκαν, διασφαλίζοντας έτσι τη διαφάνεια στη διαχείριση των πόρων που προκύπτουν από την πράσινη μετάβαση της ναυτιλίας.