Μπροστά στη συνεχιζόμενη άνοδο των ενοικίων και στη δυσκολία χιλιάδων νοικοκυριών να εξασφαλίσουν προσιτή κατοικία, το Δημόσιο στρέφεται πλέον στην αξιοποίηση οικοπέδων και κτιρίων που για χρόνια παρέμεναν ανενεργά, με στόχο να ενταχθούν σε ένα νέο σχήμα κοινωνικής στέγασης.
Με δύο Κοινές Υπουργικές Αποφάσεις που έχουν ήδη τεθεί σε τροχιά υλοποίησης, ενεργοποιείται το μοντέλο της κοινωνικής αντιπαροχής. Πρόκειται για μηχανισμό μέσω του οποίου η ανέγερση νέων κατοικιών ή η ανακαίνιση υφιστάμενων δημοσίων ακινήτων θα γίνει αποκλειστικά με ιδιωτική χρηματοδότηση, χωρίς άμεση επιβάρυνση για τον κρατικό προϋπολογισμό.
Τα πρώτα ακίνητα και το νέο μοντέλο αξιοποίησης
Η πρώτη υπουργική απόφαση καθορίζει το πλαίσιο της διαδικασίας, τα ανταλλάγματα και τους βασικούς όρους της αντιπαροχής. Η δεύτερη αφορά την παραχώρηση των πρώτων οκτώ ακινήτων προς αξιοποίηση στο υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας. Τα ακίνητα αυτά βρίσκονται στην Παιανία, στις Σέρρες, στη Λάρισα, στην Καλαμάτα και στον Πύργο.
Το σχήμα που επιλέγεται βασίζεται στη συνεργασία Δημοσίου και ιδιωτών. Το Δημόσιο, μέσω του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και της ΔΥΠΑ, διαθέτει οικόπεδα ή κτίρια που μέχρι σήμερα παρέμεναν αναξιοποίητα. Ο ιδιώτης ανάδοχος, που θα προκύπτει μέσα από διαγωνιστική διαδικασία, θα αναλαμβάνει την κατασκευή νέων κατοικιών ή την ανακαίνιση παλαιών ακινήτων με αποκλειστικά δικά του κεφάλαια.
Την ευθύνη για τη διενέργεια των διαγωνισμών θα έχει το Υπερταμείο, το οποίο θα αναλάβει όλη τη διαδικασία από την εκπόνηση των αναγκαίων οικονομοτεχνικών μελετών έως και την υπογραφή των σχετικών συμβάσεων.
Διεθνής διαγωνισμός και κοινωνικό μίσθωμα
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό που έχει παρουσιάσει η υπουργός Δόμνα Μιχαηλίδου, ο πρώτος διεθνής διαγωνισμός αναμένεται να προκηρυχθεί μέσα στο καλοκαίρι. Από το σύνολο των κατοικιών που θα δημιουργηθούν, τουλάχιστον το 30% θα διατίθεται με κοινωνικό μίσθωμα, δηλαδή με ενοίκιο αισθητά χαμηλότερο από τα επίπεδα της αγοράς.
Το υπόλοιπο ποσοστό των κατοικιών θα αποτελεί το εργολαβικό αντάλλαγμα για τον ανάδοχο, ώστε το εγχείρημα να έχει επενδυτική βιωσιμότητα και ταυτόχρονα να αυξηθεί συνολικά το διαθέσιμο στεγαστικό απόθεμα.
Η λογική του σχήματος είναι να προκύψουν περισσότερες κατοικίες στην αγορά, χωρίς το κράτος να επωμιστεί το κόστος της κατασκευής, αξιοποιώντας ακίνητα που μέχρι σήμερα δεν απέδιδαν κοινωνικό ή οικονομικό όφελος.
Ποιοι θα είναι οι δικαιούχοι
Στους βασικούς δικαιούχους του προγράμματος εντάσσονται νέοι, κυρίως νέα ζευγάρια, πολύτεκνες και τρίτεκνες οικογένειες, μονογονεϊκά νοικοκυριά, αλλά και οικογένειες με χαμηλά εισοδήματα που αδυνατούν να ανταποκριθούν στις σημερινές στεγαστικές τιμές.
Η επιλογή των δικαιούχων θα γίνεται με βάση τέσσερα βασικά κριτήρια: το εισόδημα, την κινητή και ακίνητη περιουσία, την οικογενειακή κατάσταση και την ηλικία των παιδιών. Το ύψος του ενοικίου θα ορίζεται σε επίπεδο χαμηλότερο από αυτό της αγοράς, με ανώτατο πλαφόν που θα καθορίζεται μέσω υπουργικής απόφασης.
Το σχήμα rent to own και τα ανταλλάγματα του αναδόχου
Κεντρικός στόχος της κυβερνητικής παρέμβασης είναι η ενίσχυση του οικιστικού αποθέματος μέσα από την αξιοποίηση δημόσιας ακίνητης περιουσίας, με συγκεκριμένη πρόβλεψη ώστε τουλάχιστον το 30% των νέων κατοικιών να κατευθύνεται σε ευάλωτες κοινωνικές ομάδες με προσιτό ενοίκιο.
Παράλληλα, προβλέπεται ότι μετά από δέκα χρόνια συνεπούς καταβολής του μισθώματος, ο ενοικιαστής θα αποκτά δικαίωμα εξαγοράς της κατοικίας. Πρόκειται για το μοντέλο rent to own, το οποίο επιχειρεί να συνδέσει την ενοικίαση με μια μακροπρόθεσμη προοπτική απόκτησης στέγης.
Ο ανάδοχος δεν θα περιορίζεται μόνο στην κατασκευή ή ανακαίνιση των ακινήτων, αλλά θα αναλαμβάνει και την πλήρη διαχείριση των κοινωνικών κατοικιών για προκαθορισμένη χρονική περίοδο. Στις αρμοδιότητές του θα περιλαμβάνονται η εκμίσθωση, η είσπραξη των ενοικίων και η συντήρηση των κατοικιών.
Ως αντάλλαγμα για την επένδυσή του, θα αποκτά την κυριότητα μέρους του ακινήτου για εμπορική αξιοποίηση, καθώς και ποσοστό συγκυριότητας επί του συνόλου του ακινήτου. Με αυτό το μοντέλο, η κυβέρνηση επιχειρεί να δώσει απάντηση στη στεγαστική πίεση, αξιοποιώντας δημόσια περιουσία και προσελκύοντας ιδιωτικά κεφάλαια σε έναν τομέα με έντονο κοινωνικό αποτύπωμα.
