Η επίσημη γραμμή της Ευρωπαϊκής Ένωσης τα τελευταία τέσσερα χρόνια κινήθηκε στη λογική ότι μπορεί να αγνοεί πλήρως τη Ρωσία χωρίς ουσιαστικές συνέπειες για την οικονομία και την πολιτική της ευρωπαϊκής ηπείρου. Η συζήτηση αυτή άρχισε να μεταβάλλεται όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες έδειξαν σαφώς μικρότερο ενδιαφέρον για την ευρωπαϊκή στρατηγική απέναντι στη Μόσχα, γεγονός που άνοιξε το ζήτημα της ανάγκης επαναπροσέγγισης και διαλόγου με το Κρεμλίνο.
Οι σχετικές συζητήσεις γίνονταν κυρίως παρασκηνιακά, μακριά από δημόσιες τοποθετήσεις. Η πρώτη ανοιχτή παρέμβαση ήρθε το περασμένο Σάββατο, όταν ο πρωθυπουργός του Βελγίου Μπαρτ ντε Βέβερ μίλησε στην εφημερίδα «L’ Echo» και υποστήριξε ότι μια συμφωνία με τη Ρωσία αποτελεί τη μοναδική ρεαλιστική διέξοδο.
Ο Βέλγος πρωθυπουργός εκτιμά ότι η συνέχιση της σημερινής ευρωπαϊκής πολιτικής οδηγεί σε αδιέξοδο και, σε συνδυασμό με τις πιέσεις στην αγορά ενέργειας λόγω της κρίσης που συνδέεται με το Ιράν, μπορεί να επιβαρύνει σοβαρά την ευρωπαϊκή οικονομία. Υποστηρίζει επίσης ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν διαθέτει τα μέσα για να αναγκάσει τη Ρωσία να αλλάξει στάση στον πόλεμο της Ουκρανίας και ότι απαιτείται πολιτική εντολή από τα κράτη-μέλη για να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις με τη Μόσχα, εξέλιξη που θα μπορούσε να ανοίξει ξανά τον δρόμο για πρόσβαση σε φθηνή ρωσική ενέργεια.
Ο ίδιος ανέφερε ότι πολλοί Ευρωπαίοι ηγέτες εκφράζουν παρόμοιες απόψεις σε ιδιωτικές συζητήσεις, χωρίς να τις διατυπώνουν δημόσια. Σύμφωνα με τον Ντε Βέβερ, η σύγκρουση θα πρέπει να τερματιστεί προς όφελος της Ευρώπης με ρεαλιστική προσέγγιση απέναντι στη Ρωσία.
Στην ίδια συνέντευξη τόνισε ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να επηρεάσει καθοριστικά την πορεία του πολέμου μέσω της στρατιωτικής ενίσχυσης της Ουκρανίας και δεν διαθέτει τη δυνατότητα να ασκήσει αποτελεσματική οικονομική πίεση στη Ρωσία χωρίς τη στήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών. Υπό αυτές τις συνθήκες θεωρεί πως η διαπραγμάτευση αποτελεί τη μόνη διαθέσιμη επιλογή.
Η εκτίμησή του είναι ότι η αποδυνάμωση της Ρωσίας θα μπορούσε να επιτευχθεί μόνο με πλήρη αμερικανική στήριξη, κάτι που δεν φαίνεται να ισχύει στην παρούσα συγκυρία. Υποστήριξε επίσης ότι χωρίς εντολή για διαπραγματεύσεις η Ευρωπαϊκή Ένωση θα παραμείνει εκτός της διαδικασίας στην οποία ενδέχεται να πιεστεί η Ουκρανία να αποδεχθεί μια συμφωνία.
Ο Ντε Βέβερ τάσσεται υπέρ της εξομάλυνσης των σχέσεων με τη Μόσχα και της επαναφοράς της πρόσβασης σε ενεργειακές πηγές χαμηλότερου κόστους, επισημαίνοντας ότι η στρατηγική στήριξης της Ουκρανίας σε συνδυασμό με τις πιέσεις στη ρωσική οικονομία καθίσταται ολοένα πιο δύσκολη μετά την περιορισμένη εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών.
Στο ευρωπαϊκό επίπεδο διαμορφώνεται ήδη συζήτηση για ενδεχόμενη επανέναρξη διαλόγου με τη Ρωσία. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν έχει αναφερθεί στην ανάγκη άμεσων συνομιλιών με τη Μόσχα, ενώ αντίστοιχες τοποθετήσεις έχουν γίνει από την Ιταλίδα πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι και τον Ούγγρο πρωθυπουργό Βίκτορ Όρμπαν. Οι συζητήσεις αυτές είχαν ξεκινήσει πριν από την ένταση που προκάλεσε η κρίση με το Ιράν και τις επιπτώσεις στην αγορά ενέργειας.
Ο Μακρόν είχε επισημάνει ήδη από τον Δεκέμβριο ότι η Ευρώπη χρειάζεται πλαίσιο άμεσης επικοινωνίας με το Κρεμλίνο, ενώ η Μελόνι είχε αναφέρει τον Ιανουάριο ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να επανεκκινήσει τον διάλογο υψηλού επιπέδου με τη Ρωσία.
Παράλληλα, ορισμένες χώρες της Ευρώπης, όπως οι βαλτικές δημοκρατίες και η Πολωνία, εκφράζουν επιφυλάξεις και αντιδρούν σε οποιαδήποτε πρωτοβουλία διαλόγου. Η ύπατη εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις Εξωτερικές Υποθέσεις Κάγια Κάλας έχει υποστηρίξει ότι η Ευρώπη οφείλει να θέσει αυστηρές προϋποθέσεις προς τη Ρωσία, όπως η αποχώρηση στρατευμάτων και η μείωση των στρατιωτικών δυνάμεων.
Η Μόσχα δεν εμφανίζεται διατεθειμένη να αποδεχθεί τέτοιες απαιτήσεις και η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν διαθέτει τα μέσα για να επιβάλει τέτοιες επιλογές. Η Ρωσία έχει διασφαλίσει τον έλεγχο των εδαφών που κατέχει στην Ουκρανία, ενώ οι δυτικές κυρώσεις δεν έχουν προκαλέσει την κατάρρευση της οικονομίας της.
Η τοποθέτηση του Βέλγου πρωθυπουργού κινείται στη λογική ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να στηρίζει οικονομικά επ’ αόριστον μια σύγκρουση χωρίς ορατό τέλος, την ώρα που οι διεθνείς ισορροπίες μεταβάλλονται. Στην ίδια κατεύθυνση επισημαίνεται ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάζεται ενεργειακούς πόρους σε επαρκείς ποσότητες και σε τιμές που να επιτρέπουν τη σταθερότητα των οικονομιών της.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η συζήτηση για τα παγωμένα περιουσιακά στοιχεία της ρωσικής κεντρικής τράπεζας, ύψους περίπου 170 δισεκατομμυρίων ευρώ, τα οποία βρίσκονται στο αποθετήριο Euroclear στο Βέλγιο. Όταν προτάθηκε να χρησιμοποιηθούν για τη χρηματοδότηση δανείου προς την Ουκρανία, πρόταση που αποδόθηκε στον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, ο Ντε Βέβερ εξέφρασε αντίθεση, σημειώνοντας ότι το Βέλγιο θα αντιμετώπιζε τις πιθανές συνέπειες μιας τέτοιας απόφασης.
Η ευρωπαϊκή πολιτική απέναντι στη Ρωσία αποτέλεσε αντικείμενο έντονης αντιπαράθεσης από την αρχή της σύγκρουσης στην Ουκρανία. Η συζήτηση για πιθανή επαναπροσέγγιση επανέρχεται σήμερα με μεγαλύτερη ένταση, καθώς το οικονομικό και ενεργειακό κόστος αυξάνεται και οι γεωπολιτικές εξελίξεις δημιουργούν νέα δεδομένα για την Ευρώπη.
