Ψευδαισθήσεις και πραγματικότητα στα κόκκινα δάνεια

Πολύ συχνά παρατηρούμε το φαινόμενο να μην αναγνωρίζουμε ότι η προτεινόμενη λύση για την αντιμετώπιση ενός προβλήματος δεν έχει ουσιαστικό αποτέλεσμα, παρά τις συνεχείς προσπάθειες μας. Εναλλακτικά, μπορεί και να επιλέγουμε να ακολουθήσουμε μια συνήθη πορεία, επειδή έχουμε την ψευδή αίσθηση ότι αυτή ικανοποιεί τις προσδοκίες των ατόμων που απευθύνεται η λύση. Στην περίπτωση και των δύο αυτών καταστάσεων, το αποτέλεσμα παραμένει το ίδιο: το πρόβλημα συνεχίζει να υφίσταται και η πραγματική του λύση είτε δεν θα υπάρξει ποτέ είτε θα ανακυκλώνεται χωρίς κανένα ουσιαστικό αποτέλεσμα.

Η περίπτωση των κόκκινων δανείων, και ειδικά η πραγματική τους αντιμετώπιση, όχι απλά η τεχνική ή λογιστική προσέγγιση για την απομάκρυνσή τους από τους ισολογισμούς των τραπεζών, παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με την σταφιδική κρίση του τέλους του 19ου αιώνα. Τότε, υπήρξαν προσπάθειες να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα, κάποιες σοβαρές και άλλες περισσότερο πολιτικάντικες. Ωστόσο, η τελική λύση ήρθε όχι από μια πραγματική επίλυση, αλλά από τη σταδιακή εκφυλιστική διαδικασία του προβλήματος με την πάροδο του χρόνου.

Η επίλυση τέτοιων ζητημάτων δεν είναι εύκολη υπόθεση, γιατί πολλές φορές, τα σύνθετα και δομικά προβλήματα δεν έχουν απλές λύσεις. Και η σημερινή πορεία για την αντιμετώπιση των κόκκινων δανείων ακολουθεί μια παρόμοια πορεία. Το Υπουργείο Οικονομικών, για παράδειγμα, δεν φαίνεται να κατανοεί ούτε τα πιο αυτονόητα ζητήματα.

Πρόσφατα, στο πλαίσιο του εξωδικαστικού μηχανισμού, το υπουργείο διπλασίασε τα όρια εισοδήματος και περιουσίας για την υποχρεωτική αποδοχή των ρυθμίσεων από τους πιστωτές για τους ευάλωτους πολίτες. Ωστόσο, διαφεύγει από τους υπεύθυνους ότι το 30% εκείνων που ρυθμίζουν τις υποχρεώσεις τους μέσω του εξωδικαστικού αδυνατούν να ανταπεξέλθουν, και πολύ σύντομα καταπίπτουν των ρυθμίσεων.

Επιπλέον, οι περισσότεροι από τους ευάλωτους πολίτες δεν επιδιώκουν πραγματικά μια βιώσιμη ρύθμιση, αλλά προσπαθούν να κερδίσουν χρόνο, περιμένοντας μια λύση τύπου ολικής ή ουσιαστικής διαγραφής, η οποία είναι εν τέλει ανέφικτη. Έτσι, η αποτυχία του εξωδικαστικού μηχανισμού είναι αναπόφευκτη, όπως ήταν και η αποτυχία του νόμου Καστέλη, διότι ποτέ δεν υπήρξε σαφής παραδοχή ότι όταν υπάρχουν εξασφαλίσεις, δεν μπορεί να υπάρξει διαγραφή χρεών.

Ο νόμος Κατσέλη προσδιόριζε ότι οι διαγραφές χρεών γίνονταν μόνο όταν το δάνειο ήταν ανεξασφάλιστο και ο δανειολήπτης δεν είχε κινητή ή ακίνητη περιουσία. Η δημοσιοποίηση αποφάσεων που επιτυγχάνουν μερική ή ολική διαγραφή ήταν απλώς θεατρική και δημαγωγική, καθώς τα δικαστήρια απλώς συναινούσαν στο αυτονόητο.

Από την άλλη πλευρά, το Υπουργείο Οικονομικών φαίνεται να μην κατανοεί ότι παρά την θεσμοθέτηση της δυνατότητας αναχρηματοδότησης των οφειλετών από τους servicers το 2023, δεν υπάρχει πραγματικό ενδιαφέρον από την πλευρά τους για την απόκτηση σχετικής άδειας. Διαφεύγει το γεγονός ότι οι servicers επιδιώκουν το μέγιστο κέρδος με τις λιγότερες δαπάνες και ευθύνες.

Η κεντρική τράπεζα, μέσω της θέσπισης ελάχιστων ορίων για τα μετοχικά κεφάλαια, έχει στην ουσία καταστήσει αδύνατη την αναχρηματοδότηση από τους servicers. Για την απλή διαχείριση των κόκκινων δανείων απαιτείται μετοχικό κεφάλαιο 100.000 ευρώ, ενώ για την αναχρηματοδότηση απαιτείται κεφάλαιο 4.000.000 ευρώ. Είναι εξαιρετικά απίθανο οι servicers να εγκαταλείψουν την ασφαλή και προσοδοφόρα διαχείριση των δανείων με σκοπό την υψηλού κόστους και μεγάλης ευθύνης αναχρηματοδότηση.

Μόνο το Υπουργείο Οικονομικών και η Κεντρική Τράπεζα φαίνεται να έχουν τέτοιες αυταπάτες, καθώς οι πραγματικοί πρωταγωνιστές του προβλήματος, οι οποίοι εργάζονται κοντά στην καθημερινότητα των πολιτών, γνωρίζουν ότι η μόνη βιώσιμη λύση περνά μέσα από την αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος και των κερδών των επιχειρήσεων. Όλες οι άλλες λύσεις, με δεδομένο τον ηθικό κίνδυνο που αποτρέπει τη νομοθετική διαγραφή σημαντικών τμημάτων των κόκκινων δανείων, είναι ουσιαστικά μια πρόβλεψη για την αργή εκφυλιστική διαδικασία του προβλήματος με τον καιρό.

Η ιστορία θα δείξει αν τελικά το πρόβλημα των κόκκινων δανείων θα επαναληφθεί με τον ίδιο τρόπο που συνέβη με την κρίση της σταφίδας.