Ψυχραιμία στην Αθήνα για τα F-35 και την Τουρκία

Με ιδιαίτερη προσοχή και ψυχραιμία παρακολουθεί η Αθήνα τις εξελίξεις που διαμορφώνονται στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ, σχετικά με το ενδεχόμενο επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών αεροσκαφών F-35. Η ελληνική κυβέρνηση, αξιολογώντας τα δεδομένα, εστιάζει στη δήλωση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος, αν και αρχικά ανέφερε ότι θα άρει τις κυρώσεις κατά της Άγκυρας, λίγες ώρες αργότερα διευκρίνισε ότι δεν έχει λάβει ακόμη απόφαση για την επιστροφή της Τουρκίας στο συγκεκριμένο εξοπλιστικό πρόγραμμα.

Σύμφωνα με ανώτατη διπλωματική πηγή, η ελληνική πλευρά παραμένει προσηλωμένη σε αυτή τη δήλωση του Τραμπ, υπογραμμίζοντας ότι η διαδικασία για την επανένταξη της Τουρκίας είναι εξαιρετικά σύνθετη και προϋποθέτει την επίλυση του ζητήματος των ρωσικών αντιπυραυλικών συστημάτων S-400. «Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχει κάτι απτό, όπως φάκελος των Αμερικανών υπουργών Εξωτερικών και Άμυνας για την Τουρκία ή έγκριση του Κογκρέσου. Υπάρχει μόνο μία γενική πρόθεση για επανεξέταση του ζητήματος από την αμερικανική διοίκηση. Δεν υπάρχουν ούτε τεχνικές συζητήσεις, ούτε προκαταβολή, ούτε θα μπουν οι Τούρκοι στη γραμμή παραγωγής, ούτε τίποτα», ανέφερε χαρακτηριστικά η ίδια πηγή.

Η Ελλάδα, όπως διαφάνηκε και από τις δηλώσεις του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στη Σύνοδο Κορυφής, διατηρεί σαφή θέση: δεν μπορεί να υπαγορεύσει στις ΗΠΑ σε ποιες χώρες θα πωλούν όπλα, ωστόσο επιμένει ότι ο εξοπλισμός αυτός δεν πρέπει να χρησιμοποιείται εναντίον συμμαχικής χώρας του ΝΑΤΟ. Στο πλαίσιο αυτό, αναμένεται με ενδιαφέρον η αυριανή συνάντηση του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη με αντιπροσωπεία του αμερικανικού Κογκρέσου, ενώ οι δίαυλοι επικοινωνίας Αθήνας-Ουάσινγκτον παραμένουν ανοιχτοί, με προγραμματισμένη επίσκεψη του επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα το επόμενο διάστημα.

Δικλείδες ασφαλείας και το βέτο για την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας

Η ελληνική πλευρά εκτιμά ότι, σε περίπτωση που προχωρήσει η επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, υπάρχουν δικλείδες ασφαλείας που καθιστούν τα θέματα αναστρέψιμα, θέτοντας όρους στη χρήση των συγκεκριμένων μαχητικών. Παράλληλα, η Αθήνα διατηρεί το δικαίωμα βέτο για την ένταξη της Τουρκίας στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας, και ειδικότερα στο πρόγραμμα SAFE, το οποίο επιθυμεί η Άγκυρα. Διπλωματικές πηγές αναφέρουν ότι, αν και η Τουρκία έχει υποβάλει τις απαραίτητες αιτήσεις, η συζήτηση δεν μπορεί να ξεκινήσει όσο παραμένει σε ισχύ το τουρκικό casus belli εναντίον της Ελλάδας.

Η απάντηση για τη δήλωση Ερντογάν περί casus belli

Η δήλωση του πρωθυπουργού κατά την είσοδό του στη Σύνοδο Κορυφής, που επανέφερε το θέμα του casus belli, προκάλεσε ενόχληση στην Τουρκία. Ο Τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επιχείρησε να υποβαθμίσει την ενεργή απειλή πολέμου, υποστηρίζοντας ότι η συντριπτική πλειοψηφία του τουρκικού λαού δεν γνωρίζει τι είναι το casus belli. «Και ήδη λέμε στους Έλληνες φίλους μας: ας μην επιβαρύνουμε ούτε τους Έλληνες πολίτες ούτε τους δικούς μας πολίτες με αυτό. Ελάτε, καθίστε, ας μιλήσουμε και ας ολοκληρώσουμε τη δουλειά», είπε χαρακτηριστικά. Ωστόσο, ανώτατη διπλωματική πηγή αντέτεινε ότι «η ενεργή απειλή πολέμου δεν απομειώνεται επειδή δεν το γνωρίζει το κοινό. Αφού δεν ενδιαφέρει εσωτερικά την Τουρκία, τότε μπορεί να το αποσύρει».

Παρά τη δήλωση Ερντογάν ότι συμμερίζεται την άποψη Μητσοτάκη για την επίλυση των ζητημάτων του Αιγαίου, δεν έχει σημειωθεί πρόοδος στο θέμα της οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών. Η Ελλάδα αναγνωρίζει μία και μόνο διαφορά με την Άγκυρα: την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών βάσει του Διεθνούς Δικαίου. Αντίθετα, η Τουρκία επιθυμεί η συζήτηση να ανοίξει για μια «βεντάλια» θεμάτων και τουρκικών διεκδικήσεων. Για το νομοσχέδιο της «Γαλάζιας Πατρίδας» που ετοιμάζεται να παρουσιάσει η ελληνική πλευρά, η Αθήνα τηρεί στάση αναμονής.

Η μερική ρήξη στο ΝΑΤΟ δεν είναι δομική

Στις επαφές που είχε η ελληνική πλευρά στο πλαίσιο της Συνόδου Κορυφής, τονίστηκε η σημασία της χώρας για τη Βορειοατλαντική Συμμαχία. Στη συνεδρίαση επικράτησε η λογική και όχι οι υψηλοί τόνοι. Αν και φαίνεται ότι υπάρχει μερική ρήξη, αυτή δεν είναι δομική, καθώς το άρθρο 5 της ιδρυτικής Διακήρυξης του ΝΑΤΟ παραμένει σε ισχύ και επαναβεβαιώθηκε η δέσμευση των ΗΠΑ σε αυτό. Παράλληλα, ο υπουργός Εξωτερικών της Ουκρανίας Αντρίι Σιμπίχα εμφανίστηκε απογοητευμένος από τις εξελίξεις, εκφράζοντας δραματικό αίτημα στήριξης, καθώς η Ρωσία έχει εντείνει τις επιθέσεις με πυραύλους κρουζ και drones.

Αναμένονται εξελίξεις στη Λιβύη

Το τελευταίο διάστημα, η ελληνική πλευρά έχει πραγματοποιήσει σειρά επαφών με τις δύο κυβερνήσεις στη Λιβύη, οι οποίες χαρακτηρίζονται «εξαιρετικά εποικοδομητικές». Το επόμενο διάστημα αναμένεται ένας τρίτος γύρος συζητήσεων για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών, με επικεφαλής την υφυπουργό Εξωτερικών Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου. Η Αθήνα εκτιμά ότι υπάρχουν ελπίδες να ευοδωθεί η οριοθέτηση, καθώς η Λιβύη έχει αποδεχτεί μερικώς την ελληνική μέση γραμμή, γεγονός που δείχνει ότι δεν επιθυμεί να τορπιλίσει τη συζήτηση. Παράλληλα, οι ΗΠΑ και ο ανώτερος σύμβουλος της Ουάσινγκτον Μασάντ Μπούλος προωθούν σχέδιο για συμφωνία κατανομής εξουσιών, με στόχο μια ενιαία κυβέρνηση στη Λιβύη. Η Αθήνα διατηρεί τακτικές επαφές με την αμερικανική πλευρά και αναμένονται εξελίξεις σε αυτό το μέτωπο το επόμενο διάστημα.