Τον τελευταίο καιρό καταγράφεται έντονος προβληματισμός γύρω από την εξέλιξη της έντασης μεταξύ ΗΠΑ και Ισραήλ έναντι του Ιράν, σε συνδυασμό με τις επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία και τις διακυμάνσεις των αγορών, με το ζήτημα του ελέγχου των στενών του Ορμούζ να παραμένει κομβικό. Το ενδιαφέρον εστιάζεται κυρίως στη συμπεριφορά των αγορών.
Είναι σαφές ότι ο Donald Trump, όπως κάθε πολιτικός, επηρεάζει τις αγορές μέσω δηλώσεων και αποφάσεων. Το φαινόμενο αυτό γίνεται ιδιαίτερα εμφανές σε περιόδους έντασης, όπως στην παρούσα συγκυρία με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, όπου καταγράφεται άνοδος στις τιμές πετρελαίου και ενέργειας, μετατόπιση κεφαλαίων προς ασφαλή επενδυτικά καταφύγια, όπως ο χρυσός, και αυξημένη μεταβλητότητα.
Οι συνθήκες αυτές δημιουργούν περιθώρια κερδοσκοπίας για traders και επενδυτικά κεφάλαια. Ωστόσο, δεν προκύπτει ότι ένας πολιτικός σχεδιάζει πολεμικές συγκρούσεις με στόχο το οικονομικό όφελος. Οι αγορές λειτουργούν με βάση γεγονότα και ρίσκο, χωρίς πλήρη έλεγχο από ανθρώπινες παρεμβάσεις, ενώ το κόστος ενός πολέμου σε πολιτικό, στρατιωτικό και οικονομικό επίπεδο είναι ιδιαίτερα υψηλό. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου μεγάλα κεφάλαια αξιοποιούν τις συνθήκες, γεγονός που διαφοροποιείται από τον αρχικό σχεδιασμό των εξελίξεων.
Η προσέγγιση της λειτουργίας των αγορών οδηγεί σε μαθηματικά μοντέλα. Στο πλαίσιο αυτό, ορίζονται τρεις καταστάσεις: Ηρεμία (Η), Ένταση (Ε), Σύγκρουση (Σ), και ένας υποθετικός πίνακας μετάβασης πιθανοτήτων:
Η 0.7 0.25 0.05
Ε 0.3 0.5 0.2
Σ 0.2 0.4 0.4
Ο πίνακας αποτυπώνει τις πιθανότητες μετάβασης από μία κατάσταση σε άλλη. Αν οι καταστάσεις αυτές αντιστοιχιστούν με αποδόσεις, Ηρεμία +2%, Ένταση -1%, Σύγκρουση -5%, τότε, βάσει υπολογισμών, προκύπτουν πιθανότητες Π1=0.456, Π2=0.316, Π3=0.228 αντίστοιχα.
Η αναμενόμενη απόδοση ενός επενδυτικού χαρτοφυλακίου διαμορφώνεται στο -0.00544, δηλαδή ζημία 0,544%. Τα δεδομένα αυτά καταδεικνύουν σημαντική πιθανότητα έντασης ή σύγκρουσης, στοιχείο που εξηγεί την τιμολόγηση του ρίσκου από τις αγορές.
Σε ένα εναλλακτικό σενάριο με αυξημένη πιθανότητα σύγκρουσης, ο πίνακας διαμορφώνεται ως εξής:
Η 0.65 0.25 0.10
Ε 0.25 0.45 0.30
Σ 0.15 0.35 0.50
Σε αυτή την περίπτωση, η πιθανότητα μετάβασης από την Ένταση στη Σύγκρουση αυξάνεται στο 30%, ενώ οι νέες πιθανότητες διαμορφώνονται σε Π1=0.39, Π2=0.30, Π3=0.31.
Κατάσταση | Πριν | Μετά
Ηρεμία | 45,6% | 39%
Ένταση | 31,6% | 30%
Σύγκρουση | 22,8% | 31%
Μία σχετικά μικρή μεταβολή στον πίνακα οδηγεί σε σημαντική αύξηση της πιθανότητας σύγκρουσης. Στην πράξη, οι αγορές αντιδρούν ήδη σε αυτή την αύξηση της πιθανότητας, με πτώση σε μετοχές και αμοιβαία κεφάλαια, άνοδο σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο, ιδιαίτερα στην τιμή TTF στο χρηματιστήριο ενέργειας της Ολλανδίας, και αύξηση της αστάθειας στην παγκόσμια οικονομία, με έμφαση στην Ευρώπη.
Η εξέλιξη της κατάστασης εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από τις καθημερινές δηλώσεις του Donald Trump. Δηλώσεις που ευνοούν την αποκλιμάκωση ή την κλιμάκωση μεταβάλλουν τις πιθανότητες του μοντέλου και επηρεάζουν άμεσα τη μεταβλητότητα των αγορών.
Σε ενδεχόμενη συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, με παράλληλο άνοιγμα των στενών του Ορμούζ, ενδέχεται να υπάρξει αποκλιμάκωση, με εύθραυστα χαρακτηριστικά και πιθανότητα ανατροπών. Σε περίπτωση επανέναρξης βομβαρδισμών από ΗΠΑ και Ισραήλ και ισχυρών αντιποίνων από το Ιράν, η κατάσταση οδηγείται σε κλιμάκωση με σοβαρές οικονομικές συνέπειες. Ενδεχόμενη ενεργή εμπλοκή της Κίνας μεταβάλλει ριζικά τα δεδομένα.
Η Κίνα έως τώρα διατηρεί στάση αναμονής, αξιολογώντας την κατάσταση υπό το πρίσμα των συμφερόντων της, ενώ η Ρωσία εμφανίζεται περιορισμένη λόγω της εμπλοκής της στην Ουκρανία. Η Ευρώπη παρακολουθεί τις εξελίξεις υπό πίεση, με παρεμβάσεις περιορισμένης αποτελεσματικότητας.
Οι αγορές παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις και αντιδρούν βάσει των μεταβαλλόμενων πιθανοτήτων και των επόμενων βημάτων, χωρίς να προεξοφλούν σταθερές καταστάσεις. Σε ενδεχόμενη σύγκρουση, καταγράφεται αρχική πτώση και στη συνέχεια αντίδραση, ανάλογα με τη ροή των γεγονότων και το συνολικό περιβάλλον.
