Λιγότερες απόπειρες διέλευσης αλλά περισσότερα θύματα καταγράφονται στη Μεσόγειο, με τους χειμερινούς μήνες να φέρνουν αυξημένους κινδύνους για τους μετανάστες που προσπαθούν να φτάσουν στην Ευρώπη. Καταιγίδες, πιο περίπλοκες επιχειρήσεις διάσωσης και το κλείσιμο των συνόρων πολλαπλασιάζουν τους κινδύνους, σύμφωνα με ερευνητές και μη κυβερνητικές οργανώσεις.
Από τον Ιανουάριο έως τον Φεβρουάριο του 2026, τουλάχιστον 655 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους ή αγνοούνται στη Μεσόγειο. Ο αριθμός αυτός είναι υπερδιπλάσιος σε σχέση με τους 287 της ίδιας περιόδου πέρυσι και αποτελεί ρεκόρ για το συγκεκριμένο διάστημα από το 2014, όταν ο Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης (ΔΟΜ) άρχισε να καταγράφει στατιστικά.
Στην κεντρική Μεσόγειο, την πιο θανατηφόρα μεταναστευτική οδό παγκοσμίως, ο ΔΟΜ κατέγραψε 104 θύματα σε τρία ναυάγια μεταξύ Λιβύης και Τυνησίας μόνο από τις 15 έως τις 25 Ιανουαρίου. Η Frontex απέδωσε τις τραγωδίες στις ακραίες μετεωρολογικές συνθήκες, συμπεριλαμβανομένης της καταιγίδας Χάρι που έπληξε την περιοχή.
Ο ευρωπαϊκός οργανισμός Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής εξέφρασε ικανοποίηση για τη μείωση κατά το ήμισυ των παράτυπων διελεύσεων, ενώ κατήγγειλε τα εγκληματικά δίκτυα διακινητών που συνεχίζουν να στέλνουν απελπισμένους ανθρώπους στη θάλασσα με αυτοσχέδια σκάφη.
Ο Αρνό Μπανός, ερευνητής του Εθνικού Κέντρου Ερευνών της Γαλλίας (CNRS), εξήγησε ότι η πίεση στις αναχωρήσεις αυξάνει τον κίνδυνο για τους μετανάστες. Τα δίκτυα διακινητών ωθούν σε επικίνδυνα ταξίδια ακόμη και σε κακές καιρικές συνθήκες, ενώ οι συμφωνίες της Ιταλίας με Τυνησία και Λιβύη έχουν αλλάξει τα σημεία αναχώρησης. Οι βάρκες ξεκινούν από διαφορετικά λιμάνια, όπως η Μιζράτα στη Λιβύη ή η βόρεια Τυνησία, καθιστώντας το ταξίδι μεγαλύτερο και εκτεθειμένο σε ανέμους και ισχυρά ρεύματα.
Οι χερσαίες οδοί, ιδίως μέσω των Βαλκανίων, είναι σχεδόν αποκλεισμένες, καθιστώντας τη θάλασσα τη μοναδική οδό εισόδου στην Ευρώπη από νότια. Ο Μπανός περιγράφει τον φαύλο κύκλο που δημιουργείται: όσο αυξάνονται τα μέτρα ασφαλείας, τόσο εντείνονται οι κίνδυνοι για τους μετανάστες.
Μη κυβερνητικές οργανώσεις καταγγέλλουν επίσης τα εμπόδια στις θαλάσσιες επιχειρήσεις διάσωσης λόγω επαχθών διαδικασιών και νέων κανόνων αποβίβασης. Τα σκάφη των ΜΚΟ συχνά αναγκάζονται να αποβιβάζουν τους διασωθέντες σε λιμάνια που βρίσκονται σε μεγάλη απόσταση, περιορίζοντας την ικανότητά τους να ανταποκριθούν σε άλλες κλήσεις κινδύνου.
Οι ΜΚΟ ζητούν ευρύτερο ευρωπαϊκό πρόγραμμα διάσωσης και καταγγέλλουν την ανάθεση επιχειρήσεων διάσωσης σε λιβυκές πολιτοφυλακές που δεν διστάζουν να πυροβολούν σκάφη σε κίνδυνο. Παράλληλα, ο περιορισμός των νόμιμων οδών εισόδου στην Ευρώπη αυξάνει την ανάγκη των μεταναστών να αναλαμβάνουν επικίνδυνα ταξίδια.
Ο ανθρωπολόγος Φίλιπο Φούρι επισημαίνει ότι τα εγκληματικά δίκτυα δρουν εκεί όπου υπάρχει ζήτηση, επειδή οι συνθήκες διαβίωσης στις χώρες προέλευσης ή διέλευσης είναι άθλιες και οι νόμιμοι τρόποι εισόδου περιορισμένοι. Η κατάσταση στη Μεσόγειο παραμένει κρίσιμη, με την ανθρωπιστική διάσταση να απαιτεί συντονισμένες ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες.
