Ρωσία: Απόλυση οικονομολόγου για επικρίσεις κατά του πολέμου

Σε μια κίνηση που υπογραμμίζει την αυστηρή στάση του Κρεμλίνου απέναντι σε κάθε απόκλιση από την επίσημη γραμμή, ο επικεφαλής οικονομολόγος της κρατικής αναπτυξιακής τράπεζας VEB, Αντρέι Κλέπατς, απομακρύνθηκε από τα καθήκοντά του. Η εξέλιξη αυτή έρχεται ως άμεση συνέπεια των δημόσιων και ιδιαίτερα επικριτικών τοποθετήσεών του σχετικά με την πορεία της ρωσικής οικονομίας και τις επιπτώσεις του πολέμου στην Ουκρανία.

Ο Κλέπατς, ο οποίος βρισκόταν στη θέση αυτή από το 2014, είχε εκφωνήσει τον περασμένο Μάιο μια ομιλία που φέρεται να προκάλεσε την οργή των ανώτερων κύκλων της εξουσίας. Σύμφωνα με δημοσιεύματα που επικαλείται ο Guardian, ο οικονομολόγος είχε προειδοποιήσει ότι η Ρωσία υστερεί οικονομικά έναντι της Κίνας και των Ηνωμένων Πολιτειών, ενώ σε ορισμένους τομείς, όπως υποστήριξε, η χώρα έχει μείνει πίσω ακόμη και από την Ουκρανία. Οι δηλώσεις του, οι οποίες είδαν το φως της δημοσιότητας μέσω της Moscow Times, περιείχαν μια σαφή προειδοποίηση για μια επερχόμενη κοινωνική κρίση, η οποία, όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, θα ξεσπάσει όταν κανείς δεν θα το περιμένει.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στην εκτίμησή του ότι οι προσδοκίες για επικείμενη οικονομική κατάρρευση της Ουκρανίας είναι εσφαλμένες. Ο Κλέπατς τόνισε με έμφαση ότι η Ρωσία δεν πρόκειται να επικρατήσει σε έναν παρατεταμένο πόλεμο φθοράς με τη γειτονική χώρα, διαψεύδοντας τις κυρίαρχες αφηγήσεις. "Δεν θα κερδίσουμε αυτόν τον ανταγωνισμό σε έναν πόλεμο φθοράς με την Ουκρανία", είχε πει, προσθέτοντας ότι το κόστος για τη Ρωσία αυξάνεται διαρκώς, ενώ η ψευδαίσθηση της κατάρρευσης του εχθρού δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.

Η απόλυση του Κλέπατς συνιστά μια σπάνια, πλην όμως αποκαλυπτική, ένδειξη της νευρικότητας που επικρατεί στα ανώτερα κλιμάκια της ρωσικής διακυβέρνησης. Οι απόψεις του ήρθαν σε ευθεία αντίθεση με τους ισχυρισμούς του Βλαντίμιρ Πούτιν περί επιτυχούς διαχείρισης των οικονομικών πιέσεων και περί επικείμενης εξάντλησης της Ουκρανίας. Η τράπεζα VEB δεν προέβη σε καμία επίσημη ανακοίνωση για τους λόγους της απομάκρυνσης, ωστόσο, σύμφωνα με την εφημερίδα Vedomosti, ένα άτομο από το περιβάλλον του οικονομολόγου ανέφερε ότι η αποχώρηση συνδέεται με τις προσωπικές και ιδιαίτερα σκληρές εκτιμήσεις του για την πορεία της χώρας, οι οποίες δεν ήταν δυνατόν να ευθυγραμμιστούν με την εταιρική θέση.

Το ανεξάρτητο ρωσικό μέσο The Bell, επικαλούμενο πηγές, μετέδωσε ότι η εντολή για την απόλυση δόθηκε απευθείας από το Κρεμλίνο, συνδέοντας την απομάκρυνση με το περιεχόμενο της ομιλίας του Μαΐου. Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει την ολοένα και πιο έντονη επιμονή της ρωσικής ηγεσίας στην απόλυτη αφοσίωση των κρατικών στελεχών, σε μια περίοδο που πληθαίνουν οι αναφορές για απομόνωση του προέδρου Πούτιν και για την παρουσία αξιωματούχων που αποφεύγουν να αμφισβητήσουν τις απόψεις του.

Η Αλεξάντρα Προκοπένκο, πρώην σύμβουλος της ρωσικής κεντρικής τράπεζας και ερευνήτρια στο Carnegie Russia Eurasia Center, σχολίασε ότι ο Κλέπατς ήταν ένας καταξιωμένος οικονομολόγος, ο οποίος δεν δίσταζε να εκφράσει απόψεις που απέκλιναν από την επίσημη γραμμή. Όπως δήλωσε, η απόλυση ενός από τους καλύτερους μακροοικονομολόγους της χώρας δεν πρόκειται να αναστείλει την επερχόμενη κρίση, για την οποία ο ίδιος προειδοποιούσε. Οι προβλέψεις του, σύμφωνα με την ίδια, βασίζονταν σε ρεαλιστικές εκτιμήσεις και όχι στην επιθυμία να ευχαριστήσει την εξουσία, με αποτέλεσμα να είναι συχνά πιο απαισιόδοξες από τα επίσημα στοιχεία.

Η ρωσική οικονομία διέρχεται τη δυσκολότερη φάση της από την έναρξη της ευρείας κλίμακας εισβολής στην Ουκρανία το 2022. Οι τεράστιες πολεμικές δαπάνες, το βάρος των δυτικών κυρώσεων και η αυξανόμενη ικανότητα της Ουκρανίας να πλήττει τις ενεργειακές υποδομές της Ρωσίας ασκούν ασφυκτικές πιέσεις στα δημόσια οικονομικά. Τα στοιχεία είναι ενδεικτικά: μόνο το πρώτο τετράμηνο του 2026, το δημοσιονομικό έλλειμμα εκτοξεύτηκε στα 5,87 τρισεκατομμύρια ρούβλια, ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 81 δισεκατομμύρια δολάρια, υπερβαίνοντας κατά πολύ τον ετήσιο κυβερνητικό στόχο των 3,79 τρισεκατομμυρίων ρουβλίων. Πηγές με γνώση των συζητήσεων αναφέρουν ότι ακόμη και στενοί σύμβουλοι του Πούτιν έχουν εκφράσει ιδιωτικά την ανησυχία τους ότι το τρέχον επίπεδο των πολεμικών δαπανών είναι μη βιώσιμο.

Παράλληλα, οι ουκρανικές επιθέσεις έχουν πλήξει σημαντικές υποδομές της ρωσικής οικονομίας, όπως αποθήκες της Wildberries, της μεγαλύτερης εταιρείας ηλεκτρονικού εμπορίου στη χώρα. Οι καταστροφές αποθεμάτων, αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων, έχουν εγείρει ερωτήματα για τη χρηματοοικονομική σταθερότητα της εταιρείας και έχουν πλήξει ανεπανόρθωτα χιλιάδες ανεξάρτητους πωλητές που εξαρτώνται από αυτήν για το εισόδημά τους.

Παρά τις πιέσεις, ο πρόεδρος Πούτιν δεν έχει δείξει καμία διάθεση να περιορίσει την πολεμική προσπάθεια ή να συγκρατήσει τις δαπάνες. Αντιθέτως, το Κρεμλίνο αναζητά νέες πηγές εσόδων, αυξάνοντας τη φορολογία στις μικρότερες επιχειρήσεις και ασκώντας πιέσεις στους ολιγάρχες να συνεισφέρουν περισσότερα χρήματα για τη χρηματοδότηση του πολέμου. Η φετινή άνοδος των τιμών του πετρελαίου, που προκλήθηκε από τις γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, έχει προσφέρει μια ανάσα στα ρωσικά δημόσια οικονομικά, αποφέροντας δισεκατομμύρια δολάρια σε πρόσθετα έσοδα και μετριάζοντας εν μέρει τις ολοένα και πιο έντονες οικονομικές ανισορροπίες.