Ρωσία: Αυστηρή λιτότητα μετά την κρίση ρευστότητας

Η ρωσική κυβέρνηση έχει θέσει σε εφαρμογή ένα αυστηρό πρόγραμμα δημοσιονομικής προσαρμογής, σε μια προσπάθεια να αντιμετωπίσει την οξεία κρίση ρευστότητας που εκδηλώθηκε τον περασμένο Απρίλιο. Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται το πρακτορείο Bloomberg, το οικονομικό επιτελείο της χώρας αναγκάστηκε να λάβει δραστικά μέτρα, καθώς τα διαθέσιμα κεφάλαια δεν επαρκούσαν για την έγκαιρη εκπλήρωση όλων των υποχρεώσεων του κράτους.

Η κατάσταση αποκαλύφθηκε όταν ο υπουργός Οικονομικών, Αντόν Σιλουάνοφ, ενημέρωσε τον πρωθυπουργό, Μιχαήλ Μισούστιν, για το σοβαρό έλλειμμα ρευστότητας. Συγκεκριμένα, ο ενιαίος ομοσπονδιακός λογαριασμός προϋπολογισμού, ο οποίος συγκεντρώνει τα έσοδα και χρηματοδοτεί τις κρατικές δαπάνες, εμφάνισε έλλειμμα ύψους 5,5 τρισεκατομμυρίων ρουβλίων, ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 65,3 δισεκατομμύρια δολάρια. Το γεγονός αυτό είναι ιδιαίτερα ασυνήθιστο, καθώς για δεκαετίες η ρωσική κυβέρνηση διατηρούσε σταθερά θετικά ταμειακά υπόλοιπα, επενδύοντας τα αδρανή κεφάλαια σε χρηματοπιστωτικά μέσα, όπως εξηγεί ο πρώην αναπληρωτής υπουργός Οικονομικών, Όλεγκ Βιούγκιν.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η πίεση στη ρευστότητα αποτελούσε διαχρονικό πρόβλημα από τις αρχές του έτους, ωστόσο κορυφώθηκε τον Απρίλιο. Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτό συνέβη παρά την αύξηση των εσόδων από το πετρέλαιο, τα οποία έφτασαν σε υψηλό εξαμήνου, λόγω της ανόδου των τιμών ενέργειας που προκάλεσε η γεωπολιτική αναταραχή στο Ιράν και τα Στενά του Ορμούζ. Παρόλα αυτά, οι πηγές που γνωρίζουν το θέμα εκτιμούν ότι η κατάσταση, αν και δύσκολη, δεν είναι κρίσιμη, καθώς ο προϋπολογισμός μπορεί να στηρίξει τις πολεμικές δαπάνες για αρκετά ακόμη χρόνια.

Η διάβρωση των αποθεματικών και η διεύρυνση του ελλείμματος

Η οικονομική επιβάρυνση από τον πόλεμο στην Ουκρανία είναι εμφανής και στα αποθεματικά της χώρας. Το Ταμείο Εθνικού Πλούτου, το οποίο χρησιμοποιείται ως «μαξιλάρι ασφαλείας» για την κάλυψη δημοσιονομικών κενών, συρρικνώθηκε κατά 9,24 δισεκατομμύρια δολάρια τον Ιούλιο, υποχωρώντας στα 159,3 δισεκατομμύρια δολάρια, το χαμηλότερο επίπεδο από τον περασμένο Σεπτέμβριο. Παράλληλα, τα άμεσα διαθέσιμα περιουσιακά στοιχεία του ταμείου μειώθηκαν δραστικά, φτάνοντας τα 46,2 δισεκατομμύρια δολάρια. Η πίεση στα δημόσια οικονομικά αποτυπώνεται και στις πωλήσεις χρυσού, οι οποίες οδήγησαν τα αποθέματα στα τέλη Ιουλίου στο χαμηλότερο σημείο από τον Ιανουάριο του 2020.

Το δημοσιονομικό έλλειμμα της Ρωσίας έχει εκτιναχθεί στα 6,5 τρισεκατομμύρια ρούβλια, ποσό που αντιστοιχεί σε 77,2 δισεκατομμύρια δολάρια ή στο 2,8% του ΑΕΠ. Το ποσοστό αυτό υπερβαίνει κατά πολύ τον αρχικό στόχο του 1,6% για το 2026, όπως είχε οριστεί στον νόμο περί προϋπολογισμού. Το υπουργείο Οικονομικών αποδίδει εν μέρει την εξέλιξη αυτή στην πρόωρη πραγματοποίηση δαπανών, ωστόσο οι εσωτερικές προβλέψεις είναι ακόμη πιο δυσοίωνες. Εκτιμάται ότι το έλλειμμα δεν θα περιοριστεί έως το τέλος του έτους και ενδέχεται να διευρυνθεί περαιτέρω, φτάνοντας το 3,2% έως 3,8% του ΑΕΠ το 2027. Ένα τέτοιο ποσοστό θα έφερνε το έλλειμμα στα επίπεδα του 2020, της χρονιάς της πανδημίας του Covid-19.

Μέτρα λιτότητας και περικοπές σε μη στρατιωτικούς τομείς

Για να αντιμετωπίσει την κατάσταση, η κυβέρνηση έχει επιβάλει από τον Απρίλιο περικοπές της τάξεως του 35% στη χρηματοδότηση όλων των δημοσιονομικών τομέων, εξαιρουμένων των πολεμικών δαπανών, των μισθών στο δημόσιο και τον στρατό, των κοινωνικών προγραμμάτων και της εξυπηρέτησης του χρέους. Επιπλέον, έχει δοθεί εντολή στις ομοσπονδιακές υπηρεσίες να προετοιμαστούν για μείωση προσωπικού κατά 15% και να αναβάλουν κάθε μη απαραίτητη δαπάνη. Τα μέτρα αυτά έχουν αποτρέψει μέχρι στιγμής την εκτίναξη του ελλείμματος στα επίπεδα των 9 τρισεκατομμυρίων ρουβλίων που είχαν προβλεφθεί τον Απρίλιο.

Η στρατηγική της Μόσχας βασίζεται ολοένα και περισσότερο στον εγχώριο δανεισμό για τη χρηματοδότηση του πολέμου, ο οποίος έχει εισέλθει στο πέμπτο έτος του. Οι οικονομικές προειδοποιήσεις εντείνονται εν μέσω των ουκρανικών επιθέσεων με drones μεγάλου βεληνεκούς σε ρωσικό έδαφος, συμπεριλαμβανομένης της Μόσχας και ενεργειακών εγκαταστάσεων. Παρά την υποβάθμιση του αντίκτυπου από τον πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, το Κρεμλίνο προετοιμάζεται για περαιτέρω κλιμάκωση, ενώ η ρωσική οικονομία δείχνει σημάδια έντονης πίεσης, με το κόστος του πολέμου να αποτελεί πλέον κυρίαρχο παράγοντα για τη δημοσιονομική σταθερότητα της χώρας.