Για όσους εξακολουθούν να μην το έχουν συνειδητοποιήσει, το βαθύ σύστημα εξουσίας των Βρυξελλών, με τη στήριξη πολιτικών προσώπων που λειτουργούν ως εκτελεστικά εργαλεία σε ολόκληρη την Ευρώπη, επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο.
Η ουσιαστική απομάκρυνση από τις κοινωνίες των πολιτών καταγράφηκε στην περίοδο της πανδημίας, όταν η πλειονότητα των πολιτών, υπό το βάρος της συστηματικής προπαγάνδας και των επιλογών που προωθήθηκαν από το περιβάλλον της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, αποδέχθηκε σχεδόν κάθε περιοριστικό μέτρο. Μαζικοί περιορισμοί και υποχρεωτικές κατευθύνσεις εφαρμόστηκαν με περιορισμένες αντιδράσεις. Από εκείνη τη συγκυρία, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι οι κοινωνίες μπορούν να αποδεχθούν ευρύ φάσμα παρεμβάσεων.
Η συνέχεια επιβεβαιώνει αυτή την εκτίμηση, με τα παραδείγματα να είναι εμφανή. Στη Γαλλία ο Εμανουέλ Μακρόν και στην Ελλάδα ο Κυριάκος Μητσοτάκης, παρά τις υποθέσεις που έχουν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, κινούνται με τρόπο που δείχνει πολιτική ανθεκτικότητα, εντός και εκτός συνόρων, υπό ένα πλαίσιο ευρωπαϊκής ανοχής. Τοποθετήσεις προσώπων σε κρίσιμες θέσεις διαμορφώνουν ένα σύστημα θωράκισης, περιορίζοντας τη δυνατότητα θεσμικού ελέγχου. Σε αυτό το περιβάλλον, ενισχύονται πρακτικές περιορισμού, φίμωσης και αποδυνάμωσης κάθε φωνής που εγείρει αμφισβήτηση.
Με δεδομένη αυτή την κατάσταση σε Γαλλία, Ελλάδα, Βρυξέλλες και άλλες ευρωπαϊκές χώρες, η προώθηση θεσμοθετημένου ελέγχου περιεχομένου στα κοινωνικά δίκτυα, υπό τον τίτλο της προστασίας ανηλίκων κάτω των 15 ετών, αποκτά συγκεκριμένη μορφή. Η εφαρμογή του πλαισίου του Digital Services Act (DSA) και των εθνικών παρεμβάσεων που το συμπληρώνουν εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική ρύθμισης της ψηφιακής επικοινωνίας.
Στο ίδιο πλαίσιο, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε ότι η ευρωπαϊκή εφαρμογή επαλήθευσης ηλικίας για πρόσβαση σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης είναι πλέον τεχνικά έτοιμη και προορίζεται να διατεθεί άμεσα στους πολίτες.
Η εξέλιξη αυτή περιγράφεται ήδη από ορισμένους ως μορφή τεχνολογικού ελέγχου, που ανοίγει τον δρόμο για ευρύτερη εποπτεία της ευρωπαϊκής κοινωνίας. Το επίδικο δεν περιορίζεται στους ανηλίκους, αλλά επεκτείνεται στη σταδιακή καθολική ψηφιακή ταυτοποίηση των πολιτών. Η χρήση υπαρκτών ζητημάτων, όπως η έκθεση των νέων στις οθόνες, λειτουργεί ως βάση για την εισαγωγή μηχανισμών ελέγχου της πληροφορίας και του δημόσιου λόγου.
Παράλληλα, τίθενται ερωτήματα για τα κριτήρια προστασίας, καθώς ζητήματα που αφορούν την πρώιμη έκθεση των ανηλίκων σε περιεχόμενο ή πρακτικές άλλου τύπου παραμένουν εκτός του ίδιου πλαισίου ελέγχου. Η καθημερινή επαφή των παιδιών με την τηλεόραση αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα, χωρίς να τίθεται ζήτημα ταυτοποίησης των χρηστών σε αυτό το πεδίο.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση προωθεί οργανωμένα την πρόσβαση στα κοινωνικά δίκτυα μέσω ταυτοποίησης με το EUDI Wallet, το ψηφιακό πορτοφόλι που περιλαμβάνει και την ψηφιακή ταυτότητα. Παρουσιάζεται ως προαιρετικό εργαλείο, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επαναλαμβάνει ότι η χρήση του παραμένει στη διακριτική ευχέρεια των πολιτών. Ωστόσο, η πρακτική απαίτηση ταυτοποίησης για την πρόσβαση σε υπηρεσίες καθιστά τη χρήση του ουσιαστικά αναγκαία.
Το επιχείρημα της προστασίας των ανηλίκων βασίζεται σε υπαρκτές ανησυχίες για την επίδραση των κοινωνικών δικτύων. Η προτεινόμενη λύση, όμως, επεκτείνεται σε κάθε μορφή ψηφιακής δραστηριότητας. Κάθε σύνδεση και κάθε εγγραφή σε πλατφόρμα συνδέεται με κρατικά εκδιδόμενη ταυτότητα, δημιουργώντας ψηφιακά ίχνη που καταγράφουν τη δραστηριότητα των χρηστών. Το κράτος αποκτά ρόλο ρυθμιστή της πρόσβασης στον ψηφιακό δημόσιο χώρο.
Η εφαρμογή των κανόνων αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς ήδη εξετάζονται μέτρα περιορισμού εργαλείων παράκαμψης όπως τα VPN, πρακτική που συνδέεται με χώρες όπου η πληροφόρηση τελεί υπό αυστηρό έλεγχο.
Ο κανονισμός eIDAS 2.0 προβλέπει την υποχρεωτική αποδοχή του EUDI Wallet από μεγάλες πλατφόρμες έως το 2027, ενώ η στρατηγική της «Ψηφιακής Δεκαετίας» στοχεύει στη χρήση ψηφιακής ταυτότητας από το 80% των Ευρωπαίων έως το 2030. Το εργαλείο που παρουσιάζεται ως επιλογή εντάσσεται σε ένα πλαίσιο ευρείας εφαρμογής.
Η επέκταση της ψηφιακής ταυτοποίησης σε υπηρεσίες, διοίκηση και οικονομικές συναλλαγές διαμορφώνει ένα σύστημα που επηρεάζει το σύνολο της καθημερινότητας. Το ζήτημα που τίθεται αφορά το κατά πόσο η πρόσβαση στον δημόσιο χώρο μπορεί να συνδέεται με κρατικά επαληθευμένη ταυτότητα και ποιες εγγυήσεις μπορούν να διασφαλίσουν τον περιορισμό της χρήσης αυτών των μηχανισμών. Τα ερωτήματα αυτά αποκτούν ιδιαίτερη σημασία πριν την πλήρη εφαρμογή των συστημάτων.
