Σφίγγει ο κλοιός στο Δημόσιο: Νέο πειθαρχικό από 1/1/2026 με αυστηρές ποινές και απόλυση για άρνηση αξιολόγησης

Από την 1η/1/2026 τίθεται σε εφαρμογή νέο πειθαρχικό πλαίσιο στο Δημόσιο, με αυστηρότερες κυρώσεις και διεύρυνση των παραπτωμάτων, όπως η παράλειψη δήλωσης σύγκρουσης συμφερόντων και η άρνηση συμμετοχής στην αξιολόγηση, που μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε απόλυση.

Η νέα χρονιά σηματοδοτεί για το Δημόσιο ένα αναμορφωμένο, αλλά σαφώς αυστηρότερο πειθαρχικό «καθεστώς». Από σήμερα, 1η Ιανουαρίου 2026, τίθεται σε ισχύ το νέο πειθαρχικό δίκαιο που επανακαθορίζει το πλαίσιο ευθυνών και κυρώσεων για τους δημοσίους υπαλλήλους. Με τον ν. 5225/25 επαναχαράσσονται τα όρια της υπηρεσιακής ευθύνης, προβλέπεται αυστηροποίηση ποινών και διεύρυνση των πειθαρχικών παραπτωμάτων, όπως και των περιπτώσεων οριστικής παύσης.

Στόχος του νέου πλαισίου, σύμφωνα με το υπουργείο Εσωτερικών, είναι η ενίσχυση της λογοδοσίας, η αποσαφήνιση υποχρεώσεων και η πιο άμεση αντιμετώπιση παραβατικών συμπεριφορών. Παράλληλα, δίνεται έμφαση στην τήρηση κανόνων δεοντολογίας και στη διαφύλαξη της εμπιστοσύνης των πολιτών σε κάθε επίπεδο της δημόσιας διοίκησης.

Στον κατάλογο των παραπτωμάτων προστίθενται νέες συμπεριφορές, ενώ κωδικοποιούνται και παραβάσεις που προβλέπονταν σε ειδικούς νόμους. Ενδεικτικά, στα πειθαρχικά παραπτώματα εντάσσονται η παράλειψη δήλωσης κωλύματος ή σύγκρουσης συμφέροντος, η εκδήλωση κάθε μορφής βίας και παρενόχλησης στον χώρο εργασίας, η παράλειψη ή καθυστέρηση έκδοσης διαπιστωτικής πράξης έκπτωσης από την υπηρεσία, καθώς και η συμμετοχή σε εταιρείες ή η ανάληψη έργων ασυμβίβαστων με την ιδιότητα του δημοσίου υπαλλήλου.

Ως αυτοτελές πειθαρχικό παράπτωμα λογίζεται πλέον και η άρνηση υπαλλήλου να συμμετάσχει στη διαδικασία αξιολόγησης, είτε ως αξιολογητής είτε ως αξιολογούμενος. Στην περίπτωση αυτή προβλέπεται πρόστιμο ίσο με τις αποδοχές δύο μηνών. Αν, όμως, η άρνηση επαναληφθεί για δύο συνεχόμενες αξιολογικές περιόδους, η κύρωση είναι οριστική παύση από τα καθήκοντα.

Οι ρυθμίσεις του νέου πειθαρχικού, που εισηγήθηκαν ο υπουργός Εσωτερικών Θοδωρής Λιβάνιος και η υφυπουργός Βιβή Χαραλαμπογιάννη, εφαρμόζονται στους υπαλλήλους του Δημοσίου, των ΟΤΑ α’ και β’ βαθμού, καθώς και των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου (ΝΠΔΔ).

Για τους δημοτικούς υπαλλήλους, ειδικά πειθαρχικά παραπτώματα αποτελούν η άρνηση χρήσης των μέσων ατομικής προστασίας (γάντια, κράνη, μάσκες κ.λπ.) που χορηγεί η υπηρεσία κατά την εργασία, καθώς και η μη προσέλευση στον προληπτικό ιατρικό έλεγχο. Αντίστοιχα, σοβαρή παράβαση καθήκοντος για το αρμόδιο όργανο διοίκησης του δήμου συνιστά η μη παροχή των μέσων ατομικής προστασίας στους δικαιούχους υπαλλήλους.

Για το ένστολο προσωπικό της δημοτικής αστυνομίας, ως ειδικό πειθαρχικό παράπτωμα ορίζεται η άρνηση να φέρει τη στολή και το διακριτικό σήμα που χορηγεί η υπηρεσία κατά τον χρόνο της εργασίας.

Στις ήδη προβλεπόμενες πειθαρχικές ποινές προστίθενται τρεις νέες: στέρηση του δικαιώματος χορήγησης μισθολογικού κλιμακίου από ένα έως πέντε έτη, αφαίρεση έως τεσσάρων μισθολογικών κλιμακίων και απαγόρευση άσκησης καθηκόντων προϊσταμένου κατ’ αναπλήρωση ή με ειδικές διατάξεις για διάστημα από ένα έως πέντε έτη.

Έτσι, οι πειθαρχικές ποινές που δύνανται να επιβληθούν στους υπαλλήλους, σε σειρά αυξανόμενης βαρύτητας, είναι:

α) έγγραφη επίπληξη,
β) πρόστιμο έως αποδοχές 12 μηνών,
γ) στέρηση δικαιώματος χορήγησης μισθολογικού κλιμακίου από ένα έως πέντε έτη,
δ) αφαίρεση έως τεσσάρων μισθολογικών κλιμακίων,
ε) στέρηση δικαιώματος προαγωγής από ένα έως πέντε έτη,
στ) στέρηση δικαιώματος συμμετοχής σε διαδικασία επιλογής προϊσταμένου από ένα έως πέντε έτη,
ζ) αφαίρεση άσκησης καθηκόντων προϊσταμένου για τη θητεία ή το υπόλοιπό της και απαγόρευση άσκησης καθηκόντων προϊσταμένου από ένα έως πέντε έτη,
η) υποβιβασμός έως δύο βαθμούς,
θ) προσωρινή παύση από τρεις έως 12 μήνες με πλήρη στέρηση αποδοχών,
ι) οριστική παύση.

Με τον ίδιο νόμο αυξάνεται, σε ορισμένες περιπτώσεις, και το ανώτατο όριο ποινής που μπορούν να επιβάλλουν οι πειθαρχικώς προϊστάμενοι. Ενδεικτικά, το πρόστιμο αποδοχών που μπορεί να επιβάλει ο υπουργός ως πειθαρχικό όργανο αυξάνεται από τρεις σε πέντε μήνες αποδοχών.

Για πρώτη φορά εισάγεται στο πειθαρχικό δίκαιο του Δημοσίου η «πειθαρχική συνδιαλλαγή», την οποία μπορεί να ζητήσει ο ελεγχόμενος υπάλληλος προκειμένου, υπό προϋποθέσεις, να τύχει ευνοϊκότερης ποινής. Το εργαλείο αυτό μπορεί να αξιοποιηθεί σε παραπτώματα που δεν επισύρουν οριστική παύση και δεν έχει προκληθεί οικονομική ζημιά ή η ζημία που προκλήθηκε έχει αποκατασταθεί πλήρως από τον υπάλληλο.

Οι υποθέσεις έως τα τέλη του 2025 παραπέμπονται στα υφιστάμενα συλλογικά πειθαρχικά όργανα, από το νέο έτος όμως αναλαμβάνει το Πειθαρχικό Συμβούλιο Ανθρώπινου Δυναμικού Δημόσιου Τομέα. Το νέο όργανο θα συγκροτείται από 60 δικαστές, μέλη του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, και θα λειτουργεί σε κλιμάκια τριμελούς ή πενταμελούς σύνθεσης, ανάλογα με τη βαρύτητα της υπόθεσης. Ειδικό Πενταμελές Κλιμάκιο θα εξετάζει εξαιρετικά σοβαρές υποθέσεις που προκαλούν το δημόσιο αίσθημα.

Με το νέο σύστημα, η πειθαρχική δικαιοσύνη στο Δημόσιο αποκτά τυποποιημένη μορφή, προβλέπονται δικλείδες διαφάνειας και αντικειμενικότητας, ενώ θεσπίζονται ρυθμίσεις για επιτάχυνση της έκδοσης αποφάσεων, οι οποίες με το προηγούμενο καθεστώς καθυστερούσαν ακόμη και πέντε έτη.

Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας, εκκρεμούν 3.360 ένορκες διοικητικές εξετάσεις, εκ των οποίων 77 είναι από το 2021, ενώ οι υπάλληλοι με εκκρεμείς πειθαρχικές υποθέσεις ξεπερνούν τους 5.900. Τα πρωτοβάθμια πειθαρχικά συμβούλια, όπως και το δευτεροβάθμιο, καταργούνται από τις αρχές του 2027 και οφείλουν να ολοκληρώσουν, το αργότερο έως τα τέλη του 2026, την εξέταση των υποθέσεων που εκκρεμούσαν σε αυτά έως τις 31 Δεκεμβρίου 2025.