Με ιδιαίτερες τιμές υποδέχθηκε σήμερα στο Πεκίνο ο Σι Τζινπίνγκ τον Ντόναλντ Τραμπ, σε μια συνάντηση υψηλού συμβολισμού για τις σχέσεις Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας. Στην εναρκτήρια τοποθέτησή του, ο Κινέζος πρόεδρος απευθύνθηκε στον Αμερικανό ομόλογό του κάνοντας ειδική αναφορά στην «παγίδα του Θουκυδίδη», έναν όρο που τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιείται συχνά για να περιγράψει τον στρατηγικό ανταγωνισμό των δύο υπερδυνάμεων.
Η έννοια έγινε ευρύτερα γνωστή μέσα από το έργο του Αμερικανού μελετητή Γκράχαμ Άλισον και παραπέμπει στον κίνδυνο σύγκρουσης ανάμεσα σε μια κυρίαρχη δύναμη και σε μια ανερχόμενη δύναμη που διεκδικεί μεγαλύτερο ρόλο στο διεθνές σύστημα.
Η ιστορική αναφορά στον Θουκυδίδη
Ο όρος αντλείται από την ανάλυση του αρχαίου Έλληνα ιστορικού Θουκυδίδη για τον Πελοποννησιακό Πόλεμο μεταξύ Αθήνας και Σπάρτης. Ο Θουκυδίδης είχε επισημάνει ότι η άνοδος της Αθήνας και ο φόβος που αυτή προκάλεσε στη Σπάρτη οδήγησαν τις δύο δυνάμεις σε σύγκρουση.
Στη σύγχρονη διεθνή πολιτική, η αναλογία αυτή χρησιμοποιείται για να περιγράψει μια κατάσταση κατά την οποία η εδραιωμένη ισχύς ανησυχεί για την ενίσχυση μιας νέας δύναμης. Η ανησυχία αυτή μπορεί να οδηγήσει σε ανταγωνισμό, στρατηγική καχυποψία και, σε ακραίες περιπτώσεις, πολεμική αναμέτρηση.
Τα τελευταία χρόνια, η κινεζική ηγεσία έχει υιοθετήσει τη συγκεκριμένη αναφορά, αξιοποιώντας την ως επιχείρημα υπέρ της συνεργασίας με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο ίδιος ο Σι Τζινπίνγκ έχει επικαλεστεί επανειλημμένα την ανάγκη αποφυγής αυτής της ιστορικής παγίδας, προβάλλοντας την άποψη ότι η άνοδος της Κίνας δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται από την Ουάσινγκτον ως απειλή που οδηγεί αναπόφευκτα σε σύγκρουση.
Το μήνυμα του Σι προς τον Τραμπ
Όταν ο Κινέζος πρόεδρος κάλεσε σήμερα τον Ντόναλντ Τραμπ να αποφύγουν από κοινού την «παγίδα του Θουκυδίδη», ουσιαστικά έστειλε μήνυμα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν πρέπει να αντιμετωπίζουν την ισχυροποίηση της Κίνας μέσα από το πρίσμα του φόβου και της αντιπαλότητας.
Στο ίδιο πνεύμα, ο Σι Τζινπίνγκ υπογράμμισε ότι οι δύο χώρες πρέπει να λειτουργήσουν ως εταίροι και όχι ως αντίπαλοι, επιμένοντας στην ανάγκη συνεργασίας ανάμεσα στις δύο μεγαλύτερες δυνάμεις του πλανήτη.
Το βρετανικό BBC σημειώνει ότι η αναφορά του Σι είχε σαφή στόχευση προς τον Αμερικανό πρόεδρο, καθώς συνδέθηκε με την προτροπή να υπάρξει συνεννόηση ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και το Πεκίνο, παρά τις διαφορές τους σε εμπόριο, τεχνολογία, ασφάλεια και γεωπολιτική επιρροή.
Η ανάγνωση από τα διεθνή μέσα
Στην ίδια αναφορά στάθηκε και το Sky News, επισημαίνοντας ότι ο Κινέζος πρόεδρος χρησιμοποίησε τον όρο για να εκφράσει την ελπίδα ότι ΗΠΑ και Κίνα θα αποφύγουν μια πορεία σύγκρουσης. Σύμφωνα με το βρετανικό μέσο, ο Σι παρουσίασε το ζήτημα ως ιστορικό και παγκόσμιο ερώτημα, δηλαδή αν οι δύο χώρες μπορούν να αποφύγουν την παγίδα που στο παρελθόν οδήγησε μεγάλες δυνάμεις σε καταστροφικούς πολέμους.
Η «παγίδα του Θουκυδίδη» αποτελεί πλέον έναν από τους πιο διαδεδομένους όρους στη σύγχρονη συζήτηση για την εξωτερική πολιτική. Περιγράφει την ένταση που δημιουργείται όταν μια νέα δύναμη αναδύεται δίπλα σε μια ήδη κυρίαρχη, προκαλώντας φόβο, ανταγωνισμό και αναδιάταξη ισχύος.
Το Sky News επισημαίνει ότι η αναφορά του Σι μπορεί να διαβαστεί και ως έμμεσο μήνυμα προς την Ουάσινγκτον. Με αυτή την έννοια, η κινεζική πλευρά καλεί τις Ηνωμένες Πολιτείες να αποδεχθούν την άνοδο της Κίνας ως πραγματικότητα του νέου διεθνούς περιβάλλοντος και να μην επιχειρήσουν να την ανακόψουν μέσα από πολιτικές σύγκρουσης.
Η παρέμβαση του Κινέζου προέδρου, στην έναρξη μιας τόσο κρίσιμης συνάντησης, δείχνει ότι το Πεκίνο επιδιώκει να πλαισιώσει τον ανταγωνισμό με τις Ηνωμένες Πολιτείες ως ζήτημα ιστορικής ευθύνης. Το μήνυμα που εκπέμπεται είναι ότι οι δύο υπερδυνάμεις μπορούν να συνυπάρξουν, εφόσον αποφύγουν την παγίδα του φόβου και της αναπόφευκτης αντιπαράθεσης.
