Συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν για τα Στενά του Ορμούζ

Σε μια κρίσιμη καμπή για τη γεωπολιτική σταθερότητα της Μέσης Ανατολής, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν φαίνεται να έχουν καταλήξει σε ένα μνημόνιο κατανόησης, το οποίο σύμφωνα με πληροφορίες από διπλωματικές πηγές και Αμερικανούς αξιωματούχους που επικαλείται το Axios, προβλέπει την άμεση επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ χωρίς την επιβολή διοδίων. Η συμφωνία αυτή, την οποία ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι αναμένει να υπογραφεί εντός του Σαββατοκύριακου, περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα δεσμεύσεων, με κυριότερη την παροχή ελάφρυνσης κυρώσεων προς την Τεχεράνη, η οποία θα κλιμακώνεται ανάλογα με τη συμμόρφωσή της.

Το μνημόνιο, το οποίο θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό για την αποκλιμάκωση της έντασης στην περιοχή, προβλέπει την παράταση της εκεχειρίας για 60 ημέρες, συμπεριλαμβανομένης και της κατάστασης στον Λίβανο. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, θα διεξαχθούν εντατικές διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, με το κείμενο να θέτει ένα σαφές πλαίσιο για τη διαχείριση των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου. Ωστόσο, οποιαδήποτε ουσιαστική ενέργεια για το πυρηνικό ζήτημα θα εξαρτηθεί από την επίτευξη μιας δεύτερης, πιο λεπτομερούς και τεχνικής συμφωνίας, γεγονός που καθιστά το εγχείρημα εξαιρετικά σύνθετο.

Σύμφωνα με διπλωμάτη από μία από τις διαμεσολαβητικές χώρες, το τελικό σχέδιο του κειμένου έχει γίνει αποδεκτό και από τις δύο πλευρές, αν και απομένει η τελική επικύρωση. Μέχρι το βράδυ της Πέμπτης, η συμφωνία είχε λάβει έγκριση σε υψηλό επίπεδο από την ιρανική πλευρά, αλλά όχι ακόμη από τον ανώτατο ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, σύμφωνα με δύο πηγές που γνωρίζουν τις εξελίξεις. Από την άλλη πλευρά, εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών ανέφερε ότι η Τεχεράνη δεν έχει λάβει ακόμη οριστική απόφαση, διατηρώντας μια επιφυλακτική στάση.

Η αισιοδοξία για την επίτευξη συμφωνίας ενισχύεται από το γεγονός ότι τέσσερα μεταγωγικά αεροσκάφη C-17 της αμερικανικής πολεμικής αεροπορίας αναχώρησαν για την Ευρώπη, μεταφέροντας εξοπλισμό για ένα πιθανό ταξίδι του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς σε τελετή υπογραφής στη Γενεύη. Η προσωρινή συμφωνία επετεύχθη το βράδυ της Τετάρτης, έπειτα από πολύωρες διαπραγματεύσεις στην Τεχεράνη μεταξύ του Καταριανού διαμεσολαβητή Ali Al-Thawadi και του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, κατά τη διάρκεια των οποίων υπήρχε συνεχής τηλεφωνική επικοινωνία με τους απεσταλμένους του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ.

Η ανακοίνωση Τραμπ φαίνεται να αιφνιδίασε τον πρωθυπουργό του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου, ο οποίος, σύμφωνα με αμερικανική πηγή, τις τελευταίες ημέρες προσπαθούσε να συλλέξει πληροφορίες μέσω συμμάχων κοντά στην κυβέρνηση Τραμπ. Το μνημόνιο προβλέπει ότι το Ιράν θα αναλάβει σαφείς δεσμεύσεις για το πυρηνικό του πρόγραμμα, με κυριότερη τη μη απόκτηση πυρηνικού όπλου και την επίλυση της διαμάχης για το εμπλουτισμένο ουράνιο. Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι ο Τραμπ αποδέχθηκε ως πιθανή λύση την αραίωση του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου εντός του Ιράν, υπό την επίβλεψη επιθεωρητών των Ηνωμένων Εθνών.

Παράλληλα, το μνημόνιο προβλέπει την άμεση επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ χωρίς διόδια και την επιστροφή της ναυσιπλοΐας στα προπολεμικά επίπεδα εντός 30 ημερών, με αντάλλαγμα την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού. Στη συνέχεια, το Ιράν θα λάβει προσωρινές εξαιρέσεις από τις κυρώσεις για 60 ημέρες, επιτρέποντάς του να εξάγει πετρέλαιο και να εξασφαλίσει κρίσιμα έσοδα. Η ελάφρυνση των κυρώσεων θα αυξάνεται προοδευτικά, εφόσον η Τεχεράνη συμμορφώνεται με την αρχική συμφωνία και επιδεικνύει καλή πίστη στις επόμενες διαπραγματεύσεις, χωρίς ωστόσο να υπάρχει καθορισμένη ημερομηνία για την πλήρη άρση τους.

Ένα από τα πιο ακανθώδη ζητήματα παραμένει η τύχη των δισεκατομμυρίων δολαρίων ιρανικών κεφαλαίων που είναι δεσμευμένα στο εξωτερικό. Η Τεχεράνη επιμένει στην άμεση αποδέσμευση μέρους τους με την υπογραφή της συμφωνίας, ενώ οι ΗΠΑ προκρίνουν μια σταδιακή αποδέσμευση ανάλογα με τη συμμόρφωση. Μάλιστα, μια αμερικανική πηγή εξέφρασε ανησυχία για το ενδεχόμενο ύπαρξης μυστικής παράπλευρης συμφωνίας για το θέμα, κάτι που Αμερικανός αξιωματούχος διέψευσε. Ωστόσο, συζητείται ένας μηχανισμός μέσω του Κατάρ για την αγορά ανθρωπιστικών αγαθών. Η συμφωνία, η οποία διαμεσολαβήθηκε από το Κατάρ και το Πακιστάν, αναμένεται να ονομαστεί Συμφωνία του Ισλαμαμπάντ, εφόσον υπογραφεί.